1. Sharhlanayotgan moddada mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilik (Konstitutsiya, MK, boshqa kodekslar, sohaviy qonunlar hamda boshqa normativ-huquqiy hujjatlar)ning va mehnat haqidagi boshqa huquqiy hujjatlarning oʻzaro nisbati toʻgʻrisidagi qoidalar belgilangan.

Shuni aytish lozimki, Oʻzbekiston Respublikasining 2021 yil 20 apreldagi “Normativ-huquqiy hujjatlar toʻgʻrisida”gi Qonuniga koʻra mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilik iyerarxiya (ustuvorlik) boʻyicha tasniflanadi va har bir hujjat yuridik kuchga ega boʻladi.

Qonunchilik hujjatlarining ustuvorligi (iyerarxiya) printsipiga koʻra mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilik va mehnat haqidagi boshqa huquqiy hujjatlar oʻzaro nisbatga ega.

Mehnat haqidagi boshqa huquqiy hujjatlarda (jamoa kelishuvlari, jamoa shartnomalari, ish beruvchi tomonidan kasaba uyushmasi bilan kelishib qabul qilinadigan ichki hujjatlar, ish beruvchi yakka oʻzi qabul qiladigan yakka tartibdagi huquqiy hujjat) xodimlar uchun mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilikda belgilanganiga nisbatan qoʻshimcha huquqlar va kafolatlar nazarda tutilishi mumkin.

Bu huquqlar va kafolatlar qonunda belgilangan minimal darajadan yuqori boʻlishi kerak.

Ushbu normani qoʻllanilish doirasi:

jamoa shartnomalarida xodimlarning mehnat sharoitlari, ish haqi, dam olish vaqti, ijtimoiy kafolatlar va boshqa masalalar boʻyicha qoʻshimcha huquqlar va kafolatlar belgilanishi mumkin;

jamoa kelishuvlarda muayyan hudud yoki tarmoqdagi xodimlar uchun qoʻshimcha huquqlar va kafolatlar belgilanishi mumkin;

ichki hujjatlarda xodimlar uchun qoʻshimcha huquqlar va kafolatlar belgilanishi mumkin.

MISOLLAR

1) MKda yillik asosiy taʼtil 21 kalendar kunidan kam boʻlmasligi belgilangan. Jamoa shartnomasida esa xodimlarga 25 kalendar kun yillik asosiy taʼtil berilishi belgilanishi mumkin.

2) MKda ish vaqtidan tashqari ishlaganlik uchun bir kundagi birinchi ikki soati uchun kamida bir yarim hissa miqdorida, ikki soatdan ortiq qismi uchun kamida ikki baravar miqdorda haq toʻlanishi belgilangan. Ichki tartib qoidalarida esa ish vaqtidan tashqari ishlaganlik uchun ikki yarim baravar miqdorda haq toʻlanishi belgilanishi mumkin.

Mehnat haqidagi boshqa huquqiy hujjatlarda belgilangan normalar mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilikka zid boʻlmasligi kerak. Agar ular qonunga zid boʻlsa, ular haqiqiy emas deb hisoblanadi.

2. Ushbu moddaning ikkinchi qismi talabiga koʻra mehnat haqidagi boshqa huquqiy hujjatlarga xodimning huquqiy holatini mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilikka nisbatan yomonlashtiruvchi qoidalarni kiritishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Oʻz huquqlarini qonunchilikda belgilanganidan yomonlashtirilgan deb hisoblagan har bir xodim bu haqda ish beruvchiga, vakillik organiga, davlat organiga yoki bevosita sudga murojaat qilishi mumkin.

Yaʼni, mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilik xodim uchun eng kam (minimal) kafolatlarni belgilaydi va hech qanday boshqa huquqiy hujjat (ichki hujjat, buyruq, nizom, yoʻriqnoma, jamoa shartnomasi ham) bu kafolatlardan past shartlarni belgilashi mumkin emas.

Agar mehnat haqidagi boshqa huquqiy hujjatda xodim uchun qonundagidan yomonroq shart belgilangan boʻlsa, bunday qoida qoʻllanilmaydi, haqiqiy emas deb hisoblanadi, sud yoki Davlat mehnat inspektsiyasi tomonidan bekor qilinadi.

Agar boshqa huquqiy hujjat qonunga nisbatan xodim uchun yaxshiroq shartlarni belgilasa (masalan, uzoqroq taʼtil, yuqoriroq ish haqi), bunday qoidalarga yoʻl qoʻyiladi va ular qoʻllaniladi.