1. Sharhlanayotgan moddaning birinchi qismiga koʻra tarmoq va hududiy jamoa kelishuvlariga xodimlarning holatini bosh jamoa kelishuviga nisbatan yomonlashtiruvchi qoidalarni kiritish taqiqlanadi.

Tarmoq jamoa kelishuvi haqida MKning 83-moddasida, hududiy jamoa kelishuvlari haqida MKning 82-moddasi va Bosh jamoa kelishuv haqida 84-moddada maʼlumot berilgan (shahriga qarang).

Mazkur norma tarmoq, hududiy va bosh jamoa kelishuvlari hammasi jamoa kelishuvlar turiga mansub boʻlsa-da, bosh jamoa kelishuvi yuqori kuchga ega ekanligini va tarmoq va huquqiy jamoa kelishuvlarda xodimlarning holatini bosh jamoa kelishuviga nisbatan yengillashtiruvchi (qoʻshimcha huquq va kafolatlar) qoidalarni kiritish mumkin, ammo yomonlashtiruvchi qoidalarni kiritishni taqiqlaydi.

2. Agar bir vaqtning oʻzida tarmoq va hududiy jamoa kelishuvlari mavjud boʻlsa va ularning qoidalarida tafovutlar boʻlsa, xodim uchun qulayroq shart-sharoitlarni oʻz ichiga olgan kelishuv qoidalari qoʻllaniladi. Bu degani, xodimning ahvolini yaxshilovchi normalar ustuvor hisoblanadi.

Tarmoq va hududiy kelishuvlarning qoidalarida farqlar mavjud boʻlishi mumkin (masalan, ish haqi, qoʻshimcha toʻlovlar, dam olish vaqti, ijtimoiy kafolatlar).

Xodim uchun qulayroq shart-sharoitlar deganda, xodimning ahvolini yaxshilovchi, unga koʻproq imtiyozlar beruvchi normalar tushuniladi.

Xodim uchun qulayroq shart-sharoitlarni oʻz ichiga olgan kelishuv qoidalari ustuvor hisoblanadi va qoʻllaniladi.

Agar xodim uchun qaysi kelishuv qulayroq ekanligini aniqlash qiyin boʻlsa, bu masala xodim va ish beruvchi oʻrtasidagi kelishuv asosida hal qilinadi. Agar kelishuvga erishilmasa, nizo mehnat nizolarini koʻrib chiqish tartibida hal qilinadi.

MISOL

Tarmoq kelishuvida ish vaqtidan tashqari ishlaganlik uchun bir yarim baravar miqdorda haq toʻlanishi belgilangan. Hududiy kelishuvda esa ish vaqtidan tashqari ishlaganlik uchun ikki baravar miqdorda haq toʻlanishi belgilangan. Bu holatda, xodim uchun hududiy kelishuv qulayroq, chunki unga koʻproq haq toʻlanadi.

3. Ichki hujjatlarda (masalan, ichki tartib qoidalari, mukofotlash toʻgʻrisidagi nizom, moddiy yordam koʻrsatish toʻgʻrisidagi nizom) xodimlar uchun ularga nisbatan amal qiluvchi jamoa kelishuvlarida belgilanganiga nisbatan qoʻshimcha mehnat huquqlari va kafolatlari nazarda tutilishi mumkin. Bu degani, ish beruvchi oʻz tashabbusi bilan xodimlarning ahvolini yaxshilovchi normalarni belgilashi mumkin.

Qoʻshimcha huquqlar va kafolatlar xodimlar uchun qoʻshimcha imtiyozlar, toʻlovlar, dam olish vaqti va boshqa shu kabi afzalliklarni berishi kerak.

MISOL

Jamoa kelishuvida xodimlarga moddiy yordam koʻrsatish nazarda tutilmagan. Moddiy yordam koʻrsatish toʻgʻrisidagi nizomda esa xodimlarga oilaviy sharoiti ogʻirlashganda moddiy yordam koʻrsatilishi belgilanishi mumkin.

4. Ichki hujjatlarda belgilangan normalar jamoa kelishuviga zid boʻlmasligi kerak. Agar ular jamoa kelishuviga zid boʻlsa, ular haqiqiy emas deb hisoblanadi.

Shundan xulosa qilish mumkinki, jamoa kelishuvlari ichki hujjatlarga nisbatan yuqori kuchga ega hisoblanadi.

Oʻz huquqlarini yuqori turuvchi hujjatlarda belgilanganidan yomonlashtirilgan deb hisoblagan har bir xodim bu haqda ish beruvchiga, vakillik organiga, davlat organiga yoxud bevosita sudga murojaat qilishi mumkin.