Xodimlarga ish haqi toʻlash muddatlari jamoa shartnomasida yoki ichki hujjatda, ular mavjud boʻlmaganda esa mehnat shartnomasida shart qilib koʻrsatilgan muddatlarda belgilanadi va har yarim oyda bir martadan kam boʻlishi mumkin emas. Xodimlarga oylik ish haqi, qoida tariqasida, oʻn olti kundan koʻp boʻlmagan tanaffus bilan ikki qismga boʻlingan holda (boʻnakda va qolgan qismi miqdorida) toʻlanadi.
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan ish haqi oyiga bir marta toʻlanadigan xodimlarning ayrim toifalari belgilanishi mumkin.
Ish haqi toʻlanadigan kun dam olish kuniga yoki ishlanmaydigan bayram kuniga toʻgʻri kelib qolganda ish haqi ushbu kunlar arafasida toʻlanadi.
Xodimga tegishli boʻlgan ish haqining oʻz vaqtida toʻlanishi va miqdori boshqa toʻlovlarni amalga oshirishga hamda ularning navbatiga bogʻliq qilib qoʻyilmasligi kerak.
Ish beruvchi xodimning soʻroviga koʻra uni ish beruvchi tomonidan xodimning ish haqini hisob-kitob qilish chogʻida amalga oshirilgan hisoblashlar va ushlab qolishlar toʻgʻrisida xabardor qilishi shart.
Ish beruvchi ish haqini toʻlash kechiktirilganligi uchun xodim oldida ushbu Kodeksning 333-moddasida belgilangan miqdorda moddiy javobgar boʻladi.
1. Tashkilotda ish haqini toʻlash muddatlari agar mavjud boʻlsa jamoa shartnomada yoki boshqa ichki hujjatlarda belgilanadi, agar mavjud boʻlmasa mehnat shartnomada belgilanishi lozim. Ushbu hujjatlarda ish haqini toʻlash muddatlari belgilashda har yarim oyda bir martadan kam muddat qilib belgilash mumkin emas.
Ish haqini toʻlash muddatlari deganda MKning 248-moddasida belgilangan ish haqining asosiy (bazaviy) qismi va qoʻshimcha (oʻzgaruvchan) qismi ham nazarda tutilgan.
Amaliyotda ish haqini toʻlash muddatlariga asosan ish haqining asosiy (bazaviy) qismini toʻlashda eʼtibor qaratishadi. Bu xato, yaʼni qonun buzilish hisoblanadi va ish beruvchini javobgarligini keltirib chiqaradi.
Xodimlarga oylik ish haqini toʻlash muddatlarini belgilashni ish beruvchi hal etadi, lekin oʻn olti kundan koʻp boʻlmagan tanaffus bilan ikki qismga boʻlingan holda boʻnakda (avansda) va qolgan qismi miqdorida toʻlanadi.
Koʻpgina tashkilotlar xodimlarning xohishi yoki roziligi bilan boʻnak bermaslikka harakat qilishadi, lekin oylik ish haqini bir oyda bir marta toʻlash ham qonun buzilish hisoblanadi, boʻnak (avans) berilishi majburiydir.
Boʻnak (avans) berish xodimning roziligi bilan amalga oshirilmaydi. MKning 253-moddasi talabi boʻyicha ish beruvchi xodimning roziligisiz boʻnak berishi kerak.
Boʻnakning miqdori qonunchilikda aniq belgilanmagan, shuning uchun ish beruvchi tomonidan bu miqdor hal etiladi. Jamoa shartnoma, ichki hujjatlar yoki mehnat shartnomada boʻnakning aniq miqdori koʻrsatilgan boʻlsa, ushbu miqdorni toʻlab berish lozim boʻladi.
MISOL
Aksariyat tashkilotlar oyning 15 sanasigacha boʻnak (avans), keyingi oyning 5 sanasigacha oʻtgan oyning ish haqini qolgan qismini berishadi.
Ish haqining qoʻshimcha (oʻzgaruvchan) qismining ayrim turlari mukofot yoki ustamalarni toʻlash muddatlari jamoa shartnoma yoki ichki hujjatlar (buyruqlarda) koʻrsatilgan boʻlsa, ushbu muddatda amalga oshirilishi kerak. Agar ushbu muddatda amalga oshirilmasa, ish haqini toʻlash muddati kechiktirilgan hisoblanadi va buning uchun javobgarliklar mavjud.
2. Sharhlanayotgan moddaning ikkinchi qismida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan ish haqi oyiga bir marta toʻlanadigan xodimlarning ayrim toifalari belgilanishi mumkinligi koʻrsatilgan, lekin hozirgi kunda ish haqi oyiga bir marta toʻlanadigan birorta xodimlar toifasi belgilanmagan.
3. Jamoa shartnoma, ichki hujjatlar yoki mehnat shartnomada ish haqini toʻlash muddati belgilanib, ushbu kun dam olish kuniga (shanba, yakshanba) yoki ishlanmaydigan bayram kuniga toʻgʻri kelib qolgan taqdirda, ushbu kunda xodimlar ishda boʻlmaganligi hamda bank muassasalarida ham ish kuni boʻlmaganligi sababli ish haqi ushbu dam olish va bayram kunlari arafasida toʻlab berilishi kerak.
Ushbu qoidaga rioya etilmaganda ham ish beruvchi uchun moddiy yoki maʼmuriy javobgarlik choralari mavjud.
4. Jamoa shartnoma, ichki hujjatlar yoki mehnat shartnomada ish haqini toʻlab berishda ularning navbat bilan amalga oshirishni yoki boshqa toʻlovlarni (taʼtil uchun haq, mehnat shartnomasi bekor qilingan xodimlarga toʻlanadigan ishdan boʻshash nafaqasi) toʻlab berishni sabab qilib, kechiktirishga yoʻl qoʻyilmaydi.
MISOL
Amaliyotda ayrim holatlarda yillar davomida mehnat taʼtili berilmasdan xodimning mehnat shartnomasi bekor qilinganda ish beruvchi ushbu xodimga katta miqdordagi foydalanmagan mehnat taʼtillari uchun pullik kompensatsiya toʻlashga yoki xodimni noqonuniy ishdan boʻshatib, keyin xodim ishga tiklanganda majburiy progul uchun toʻlovlar amalga oshirishga majbur boʻladi.
Mazkur holatda xodimlarning bir oylik ish haqiga ajratilgan mablagʻ yetmay qolganda, ish beruvchi sudning qarorini ijro etish maqsadida ushbu toʻlovlarni birinchi navbatda toʻlab, boshqa xodimlarni ish haqini toʻlash muddatini kechiktirish holatlari kuzatilmoqda. Bunda dastlab qonun buzilishga yoʻl qoʻygan ish beruvchi ikkinchi qonun buzilishni ham sodir etgan hisoblanadi.
5. Xodim oʻzining ish haqini hisob-kitob qilish chogʻida amalga oshirilgan hisoblashlar (toʻlanadigan toʻlovlar) va ushlab qolishlar toʻgʻrisida xabardor boʻlishi uning mehnat huquqi hisoblanadi.
Chunki xodimga qonunchilikka, mehnat toʻgʻrisidagi boshqa huquqiy hujjatlar va mehnat shartnomasiga asosan toʻlovlar amalga oshirilmayotgan boʻlsa, oʻzining ish haqini talab qilishi mumkin.
Shu sababli ish beruvchi xodimning soʻroviga koʻra uni ish beruvchi tomonidan xodimning ish haqini hisob-kitob qilish (toʻlab berish) chogʻida amalga oshirilgan hisoblashlar va ushlab qolishlar (har birini asoslovchi hujjatlari bilan birga) toʻgʻrisida xabardor qilishga majbur.
6. Ish beruvchi ish haqini toʻlash kechiktirilganligi uchun xodim oldida moddiy javobgar hisoblanadi (MKning 333-moddasi sharhiga qarang).
O'zbekiston Respublikasi Kambag'allikni qisqartirish va bandlik vazirligi