461-modda · VI bo'lim · Ayrim toifadagi xodimlar mehnatini huquqiy jihatdan tartibga solishning oʻziga xos xususiyatlari
Masofadan turib ishlovchi xodim uchun ishlab chiqarish topshirigʻini belgilash chogʻida ish beruvchi ishlarning ayrim turlarini bajarish vaqti normativlarini inobatga olishi, bunda bir oyga moʻljallangan ishning butun majmuini bajarish uchun ish vaqtining umumiy davomiyligi ish vaqtining normal yoki qisqartirilgan davomiyligidan oshmasligi kerak.
Masofadan turib ishlovchi xodimning ish vaqti quyidagilarni oʻz ichiga oladi:
masofadan turib ishlovchi xodim ish beruvchi bilan aloqada boʻlishi (bevosita hamkorlik qilishi) kerak boʻlgan, qayd etilgan ish vaqtini. Masofadan turib ishlashning aralash tartibida qayd etilgan ish vaqti mehnat shartnomasi taraflarining kelishuvida nazarda tutilgan statsionar ish joyidagi ish vaqtini;
foydalanish tartibi masofadan turib ishlovchi xodim tomonidan ishlab chiqarish vazifasining hajmidan va mehnat shartnomasida belgilangan boshqa sharoitlardan kelib chiqqan holda mustaqil ravishda belgilanadigan ish vaqtini.
Foydalanish tartibi masofadan turib ishlovchi xodim tomonidan mustaqil ravishda belgilanadigan ish vaqtiga bir hissa miqdorida haq toʻlanadi hamda unga nisbatan ishdan tashqari ish, dam olish kunlaridagi va ishlanmaydigan bayram kunlaridagi ish, shuningdek tungi vaqtdagi ish uchun mehnatga haq toʻlash shartlari tatbiq etilmaydi, bundan ushbu moddaning toʻrtinchi va beshinchi qismlarida nazarda tutilgan hollar mustasno.
Masofadan turib ishlovchi xodimning dam olish vaqti davrida ish beruvchi bilan xodimning hamkorlik qilishiga xodimni dam olish kunlarida va ishlanmaydigan bayram kunlarida ishga jalb etish uchun belgilangan tartibda, ayrim hollarda yoʻl qoʻyiladi. Ish beruvchining xodim uchun belgilangan qayd etilgan ish vaqti davomiyligidan tashqari vaqtda xodim bilan hamkorlik qilishi ishdan tashqari ish boʻlib, bunga xodimni ishdan tashqari ishga jalb qilish uchun belgilangan tartibda yoʻl qoʻyiladi.
Ish beruvchining tashabbusiga koʻra, dam olish kunlarida yoki ishlanmaydigan bayram kunlarida, tungi vaqtda, shuningdek masofadan turib ishlovchi xodim uchun qayd etilgan ish vaqtidan tashqari vaqtda ish beruvchining xodim bilan hamkorlik qilganligi uchun ushbu Kodeksda nazarda tutilgan tartibda oshirilgan haq toʻlanadi.
1. Ish beruvchi masofadan turib ishlovchi xodimga ish topshirigʻini berayotganda, bu topshiriqning hajmi va muddatini aniq belgilashi zarur. Ish hajmi shunday hisoblanishi kerakki, xodim uni mehnat shartnomasida koʻrsatilgan ish vaqti (masalan, haftasiga 40 soat yoki qisqartirilgan ish haftasi) davomida toʻliq bajara olishi kerak.
Alohida ish turlari uchun vaqt normativlarini belgilash juda muhim. Bunda ish beruvchi:
har bir vazifa uchun qancha vaqt ketishini aniq hisoblashi kerak;
xodimning ish yuklamasini oqilona taqsimlashi lozim;
bir oylik ish topshirigʻini bajarish uchun ketadigan jami vaqt qonun bilan belgilangan ish vaqti normasidan oshmasligini taʼminlashi kerak.
Agar ish hajmi meʼyordan oshsa, bu mehnat qonunchiligini buzish hisoblanadi.
Ish beruvchi xodimdan ortiqcha ishlashni talab qilgan boʻladi, bu esa ish vaqtidan tashqari ish hisoblanadi. Bunday ish uchun xodimga qoʻshimcha haq toʻlanishi kerak.
Masofaviy ishda ish beruvchi xodimning ish vaqtini doimiy nazorat qila olmaydi. Shu sababli ish beruvchi topshiriqni bajarish sifati va muddatiga eʼtibor qaratishi lozim.
Topshiriqning hajmi va bajarilishi uchun belgilangan muddatlar xodimga shaffof va tushunarli boʻlishi kerak.
Xodimdan doimiy ravishda onlayn boʻlish yoki hisobot berish talabi xodimning ish vaqti chegaralarini buzmasligi kerak.
Umuman olganda, ish beruvchi masofadan ishlovchi xodimga topshiriq berayotganda, uning ish hajmi oylik normadan oshmasligini va xodimning ish vaqti meʼyorlariga toʻliq rioya qilinishini taʼminlashi shart. Bu, mehnat munosabatlarida oʻzaro hurmat va ishonchni mustahkamlashda muhim ahamiyatga ega.
2.1. Masofadan turib ishlovchi xodimning ish vaqti ushbu usulning eng asosiy oʻziga xos xususiyatlaridan biri hisoblanadi va bu mehnat shartnomada belgilangan boʻlishi kerak.
Masofaviy ish usulida ish vaqti 3 turdan iborat boʻladi.
Ish beruvchi bilan aloqada boʻlish vaqti – shartnomada aniq koʻrsatiladi.
Aralash ish tartibida ofisdagi ish vaqti – agar statsionar ish mavjud boʻlsa.
Mustaqil ish vaqti – xodim topshiriq va shartlardan kelib chiqib oʻzi belgilaydi.
2.2. Masofadan turib ishlovchi xodim ish beruvchi bilan aloqada boʻlishi kerak boʻlgan ish vaqtida xodim aloqa uchun tayyor holda boʻlishi shart.
Yaʼni, ish beruvchi qoʻngʻiroq qilsa, xabar yoki elektron xat yuborsa, xodim javob berishi kerak.
MISOL
IT kompaniyada ishlovchi masofaviy xodimning ish vaqti 09:00–18:00. Shundan 10:00–16:00 oraligʻida u ish beruvchi bilan onlaynda hamkorlik qilishi shart.
Agar masofadan turib ishlash aralash tartibda boʻlsa (yaʼni bir qismi tashkilotda, bir qismi uyda), u holda tashkilotdagi vaqt (masalan, dushanba va chorshanba kunlari 09:00–13:00) statsionar ish vaqti hisoblanadi.
Qolgan vaqt (masalan, 13:00 dan keyin va qolgan kunlar) masofaviy ish sifatida hisoblanadi.
MISOL
Buxgalter haftaning ikki kuni 4 soatdan tashkilotga keladi (statsionar ish vaqti), qolgan vaqtda uydan ishlaydi.
2.3. Masofadan ishlashning asosiy xususiyati – xodim ishning qaysi soatlarda bajarilishini oʻzi belgilashi mumkin.
Lekin bu vaqtini topshiriqning hajmi, muddatlari va mehnat shartnomasida koʻrsatilgan qoidalardan kelib chiqib belgilaydi.
Demak, u ish beruvchi bilan kelishilgan “aloqa vaqti”dan tashqarida oʻz ishini erkin tashkil qilishi mumkin.
MISOL
Tarjimon masofadan ishlaydi. Ish beruvchi bilan kelishilgan vaqt – 11:00 dan 15:00 gacha. Qolgan ishini u ertalab soat 07:00 da ham, kechqurun soat 22:00 da ham bajarishi mumkin.
3. Agar masofadan turib ishlovchi xodim tomonidan ish vaqti mustaqil ravishda belgilanganda ish vaqtiga bir hissa miqdorida haq toʻlanadi hamda unga nisbatan ishdan tashqari ish, dam olish kunlaridagi va ishlanmaydigan bayram kunlaridagi ish, shuningdek tungi vaqtdagi ish uchun mehnatga haq toʻlash shartlari tatbiq etilmaydi.
Agar ish beruvchi xodimni mustaqil belgilangan vaqtdan tashqari ishga jalb etsa, unda MKda belgilangan qoʻshimcha haq toʻlaydi.
4. Odatda, xodim dam olish vaqtida (shaxsning shaxsiy vaqti, haftaning dam olish kunlari, ishlanmaydigan bayram kunlari, ish vaqtidan tashqari vaqti) ish beruvchi bilan ish masalalarida aloqada boʻlishi shart emas.
Lekin ayrim hollarda (masalan, favqulodda topshiriq, ish jarayonini kechiktirib boʻlmaydigan holatlar) ish beruvchi xodimni dam olish kunida ham ishga jalb qilishi mumkin.
Xodimni ish vaqtidan tashqari ishga, dam olish kuni yoki ishlanmaydigan bayram kunida ishga jalb qilish faqat mehnat qonunchiligida belgilangan tartibda amalga oshirilishi kerak.
Masalan, MKga koʻra, buning uchun xodimning roziligi va ortiqcha ish haqi (qoʻshimcha toʻlov) toʻlanishi shart.
Agar ish beruvchi xodim bilan shartnomada belgilangan ish vaqtidan tashqarida (masalan, kechasi soat 22:00 da) aloqa qilsa, bu ishdan tashqari ish hisoblanadi.
Ishdan tashqari ishga jalb qilish ham mehnat qonunchiligida belgilangan tartibga rioya qilingan holda amalga oshirilishi kerak.
Bu norma xodimning shaxsiy hayoti va dam olish huquqini himoya qiladi.
Agar hamkorlik ish vaqtidan tashqarida zarur boʻlsa, u holda bu qonuniy asosda va qoʻshimcha haq toʻlangan holda amalga oshirilishi kerak.
Xodim dam olish kunlari yoki ishdan tashqari vaqtda ish beruvchi bilan ish masalalarida aloqa qilishi mumkin, lekin bu faqat MKda belgilangan tartib asosida boʻlishi mumkin.
5. Agar ish beruvchi oʻz tashabbusi bilan dam olish kunlarida yoki ishlanmaydigan bayram kunlarida, tungi vaqtda, shuningdek masofadan turib ishlovchi xodim uchun qayd etilgan ish vaqtidan tashqari vaqtda ish beruvchining xodim bilan hamkorlik qilganligi uchun xodimga MKning 262-263-moddalarda belgilangan miqdorda va tartibda oshirilgan haq toʻlanishi shart.
O'zbekiston Respublikasi Kambag'allikni qisqartirish va bandlik vazirligi