1. Sharhlanayotgan moddaning birinchi qismida mehnatga haq toʻlash shartlari va miqdorini belgilashning asosiy qoidalari koʻrsatilgan boʻlib, unga koʻra:

ish beruvchi hamda xodim oʻrtasidagi kelishuvga boʻlishi kerak;

bajariladigan ishning murakkabligi va shartlari, xodimning kasbiy-malakaviy va ishchanlik sifatlari (MKning 243-moddasiga berilgan sharhda bayon etilgan), uning mehnati hamda tashkilotning xoʻjalik faoliyati natijalari hisobga olinadi;

ish beruvchida amalda boʻlgan mehnatga haq toʻlash tizimlariga muvofiq belgilanadi.

Ish beruvchi hamda xodim oʻrtasidagi kelishuv mehnat shartnomani imzolanishi bilan asoslanadi.

Ish beruvchi xodim mehnatiga haq toʻlash shartlari va miqdorini belgilashda mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilikka va mehnat haqidagi boshqa huquqiy hujjatlarga, yaʼni ushbu hujjatlardagi minimal talablarga rioya etish kerak, shuningdek tashkilotning xoʻjalik faoliyati natijalari hisobga oladi.

Agar tashkilot moliyaviy imkoniyatlari cheklangan boʻlsa, ayniqsa byudjet tashkilotlarida mehnatga haq toʻlash miqdori aniq cheklangan miqdor boʻladi yoki xoʻjalik hisobidagi davlat tashkiloti boʻlsa, ish haqiga ajratilgan mablagʻlar miqdori xarajatlar smetasida belgilangan boʻladi.

Ish beruvchida mehnatga haq toʻlash tizimlari mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilikda, mehnat haqidagi boshqa huquqiy hujjatlarda yoki mehnat shartnomalarda belgilanadi.

Har bir xodim bilan uning ish haqini belgilashda tashkilotdagi amalda boʻlgan mehnatga haq toʻlash tizimlariga muvofiq boʻlishi kerak.

XALQARO STANDARTLAR

Oʻzbekiston tomonidan ratifikatsiya qilingan Xalqaro mehnat tashkilotining Ish haqini himoya qilish toʻgʻrisidagi 95-sonli Konventsiyasining 14-moddasiga koʻra, zarur boʻlganda, xodimlarni tegishli va oson tushunarli tarzda xabardor qilishni taʼminlash uchun samarali choralar koʻriladi:

(a) ishga kirishdan oldin va har qanday oʻzgarishlar sodir boʻlganda, ular ishlayotgan ish haqi shartlari;

(b) har bir ish haqini toʻlash vaqtida, tegishli toʻlov davri uchun ularning ish haqi maʼlumotlari, agar bunday maʼlumotlar oʻzgarishi mumkin boʻlsa.

2. Mehnatga haq toʻlash tizimlari MKning 249-moddaga asosan xodimlar ish haqi miqdorining mehnatning miqdori va sifatiga, ularning shaxsiy va jamoaviy natijalariga bogʻliqligini belgilash usullari hisoblanadi.

Tarif stavkalar (maoshlar), kompensatsiya xususiyatiga ega qoʻshimcha toʻlovlar va ustamalar, shu jumladan normal sharoitlardan chetga chiquvchi sharoitlardagi ish uchun shunday qoʻshimcha toʻlovlar hamda ustamalar miqdorlari, ragʻbatlantiruvchi xususiyatga ega qoʻshimcha toʻlovlar va ustamalar tizimlari hamda mukofotlash tizimlari jamoa kelishuvlarida, jamoa shartnomasida, shuningdek ish beruvchi tomonidan kasaba uyushmasi qoʻmitasi bilan kelishuvga koʻra qabul qilinadigan ichki hujjatlarda, mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilikka muvofiq mehnat shartnomasida belgilanadi.

Mehnatga haq toʻlash tizimlarini ushbu hujjatlarda belgilashda quyidagilarga eʼtibor qaratish lozim:

yakka tartibdagi mehnatga oid munosabatlarni va ular bilan bevosita bogʻliq boʻlgan ijtimoiy munosabatlarni huquqiy jihatdan tartibga solishning asosiy printsiplariga;

qonunchilik talablariga, shu jumladan lavozim maoshini mehnatga haq toʻlashning eng kam miqdoridan kam boʻlmasligiga;

hujjatlarni tasdiqlanishi belgilangan talablarga rioya etishga (kasaba uyushmasi yoki xodimlar vakillari bilan kelishish, vakolatli shaxs yoki organ tomonidan tasdiqlanishi va boshqa);

har bir toʻlovlarni amalga oshirish shartlari, miqdori va muddatlarini aniq belgilash.

Mehnat shartnomada xodimning lavozim maoshining aniq summadagi yoki yagona taʼrif setkasi razryadi koʻrsatilgan holdagi yoxud tushumdan olingan foizlardagi miqdori (taʼrifsiz tizimda), amaldagi qonunchilikka va normativ hujjatlarga muvofiq mehnat sharoitlari bilan bogʻliq boʻlgan qoʻshimcha haq, ustama, kompensatsiyalar nomi va miqdorlari hamda jamoa shartnomasi shartlari bilan nazarda tutilgan, shuningdek berilgan (mavjud) huquqlar va mablagʻlar doirasida ish beruvchi tomonidan belgilanadigan kompensatsiya va ragʻbatlantiruvchi xususiyatga ega qoʻshimcha toʻlovlar hamda ustamalar, mukofotlar va boshqa toʻlovlar koʻrsatilishi lozim.

MISOL

Mehnat shartnomada xodimning mehnati uchun 5 mln soʻm yoki yagona taʼrif setkasining 10 razryadi boʻyicha yoxud har oylik tushumning 5 foizi miqdorda lavozim maoshi belgilanishi va har oyda koʻp yillik ish staji uchun (tashkilotda 1-3 yilgacha stajiga ega boʻlganda lavozim maoshining 10 foizi, 3-5 yilga 20 foiz, 5-10 yilga 30 foiz, 10-15 yilga 50 foiz va 15 yildan yuqori 100 foiz miqdorda) ustama toʻlanishi, har chorakda lavozim maoshining 50 foizi miqdorda ustama, ishlanmaydigan bayram sanalari uchun bir lavozim maoshi miqdorida mukofot berilishi koʻrsatilishi mumkin. Shuningdek, ushbu ustama va boshqa qoʻshimcha toʻlovlarni amalga oshirish tartibi va miqdorini korxonaning Xodimlarni moddiy ragʻbatlantirish toʻgʻrisidagi nizomda belgilangan boʻlsa, mehnat shartnomada ushbu nizomni havola qilish mumkin.

3. Mehnatga haq toʻlash tizimlarini belgilashda mehnatga haq toʻlash miqdori biror-bir eng koʻp miqdor bilan cheklanmaydi.

Davlat tashkilotlari xodimlari uchun ayrim hollarda asosan, byudjet hisobidan moliyalashtiriladigan qonunchilikda, xodimlarning mehnatiga haq toʻlash tizimlari va turlari hamda ragʻbatlantiruvchi toʻlovlarni qoʻllash tartibi va shartlari qonunchilikda belgilanadi (MKning 249-modda oltinchi qism va 252-modda yettinchi qism).