1. Bekor turib qolingan vaqt deganda xodimning ish vaqtida vaqtinchalik mehnat vazifalarini bajarmaslik tushuniladi. Bu ish beruvchining aybi bilan, ish beruvchiga va xodimga bogʻliq boʻlmagan sabablarga koʻra, xodimning aybi bilan boʻlishi mumkin.

Agar ish beruvchining aybi bilan korxona yoki uning tarkibiy boʻlinmasi (tsex, boʻlim) faoliyati toʻxtab qolsa (masalan, iqtisodiy, texnologik, texnik yoki tashkiliy sabablarga koʻra), xodimlarning aybi boʻlmagani holda ish bajarilmasa ham, ularga shu vaqt uchun oʻrtacha ish haqi miqdorida haq toʻlanadi. Bu xodimning daromadini saqlashga qaratilgan muhim kafolatdir.

Ish beruvchining aybi bilan deganda quyidagi sabablarni oʻz ichiga olishi mumkin:

iqtisodiy sabablar: xomashyo yetishmasligi, mahsulotga talab yoʻqligi, moliyaviy qiyinchiliklar tufayli ishlab chiqarish hajmining qisqarishi yoki toʻxtatilishi. Bularning barchasi ish beruvchining notoʻgʻri boshqaruvi yoki bozordagi oʻzgarishlarga moslasha olmasligi oqibatida yuzaga keladi;

texnologik sabablar: ishlab chiqarish jarayonidagi nosozliklar, eskirgan texnologiyalar, yangi texnologiyalarga oʻtishda yuzaga kelgan muammolar yoki texnologik jarayonning buzilishi;

texnik sabablar: uskunalarning buzilishi, mashinalarning taʼmirlanmasligi, asbob-uskunalarning yetishmasligi yoki yaroqsiz holga kelishi. Bular ish beruvchining texnik bazani saqlash va yangilash boʻyicha majburiyatlarini bajarmasligi oqibatidir;

tashkiliy sabablar: ish beruvchi tomonidan ishni notoʻgʻri tashkil etish, ish jarayonini rejalashtirishdagi xatolar, kadrlar siyosatidagi kamchiliklar, ishlab chiqarish liniyalarining notoʻgʻri tashkil etilishi yoki ishchi kuchini samarali taqsimlay olmaslik.

Ushbu sabablarning hech birida xodimning aybi boʻlmasligi kerak. Agar ish toʻxtab qolishi xodimning xatti-harakati (masalan, mehnat intizomini buzish) yoki fors-major holatlar (masalan, tabiiy ofatlar) bilan bogʻliq boʻlsa, bu norma qoʻllanmaydi.

Ish beruvchining aybi bilan bekor turib qolingan vaqt uchun xodimning oʻrtacha ish haqi miqdorida haq toʻlanadi. Oʻrtacha ish haqini hisoblash tartibi MKning 257-moddasida belgilangan (MKning 257-moddasi sharhiga qarang).

Ushbu norma xodimga ish beruvchining xatosi yoki notoʻgʻri boshqaruvi tufayli yuzaga kelgan ish toʻxtatilishidan moliyaviy jihatdan zarar koʻrmaslik kafolatini beradi.

MISOL

Bir korxonada xom ashyo yetishmasligi tufayli ishlab chiqarish 3 kunga toʻxtatildi. Xodimning oʻrtacha kunlik ish haqi 1 mln soʻm. Bu holatda xodimga har bir bekor turgan kuni uchun 1 mln soʻmdan, jami 3 mln soʻm toʻlanishi kerak.

2. MKning 265-moddasi ikkinchi qismida ish beruvchiga va xodimga bogʻliq boʻlmagan sabablarga mehnat normalari, mehnat (lavozim) majburiyatlari bajarilmaganligi haqida sharhlandi, ushbu sabablarga koʻra bekor turib qolingan vaqt boʻlishi mumkin, buning uchun bekor turib qolingan vaqtga mutanosib ravishda hisoblangan tarif stavkasining (maoshining) kamida uchdan ikki qismi miqdorida haq toʻlanadi.

Chunki MKning 265-moddasi ikkinchi qismidan farqli ravishda xodim umuman vazifalarini bajarmaydi, chunki ish vaqtincha toʻxtatilgan boʻladi, shuning uchun xodimga faqat tarif stavkasining (maoshining) kamida uchdan ikki qismi miqdorida haq toʻlanadi.

3. Xodimning aybi haqida MKning 265-moddasi uchinchi qismi sharhlanganda batafsil toʻxtalib oʻtilgan (MKning 265-moddasi sharhiga qarang).

Xodimning aybi bilan bekor turib qolingan vaqt uchun umuman ish bajarilmaganligi sababli unga haq toʻlanmaydi.

4. Sharhlanayotgan moddaning toʻrtinchi qismida xodimning majburiyati koʻrsatilgan boʻlib, unga koʻra tashkilotda asbob-uskunaning buzilishi va xodim tomonidan oʻz mehnat vazifalarini bajarishni davom ettirishni imkonsiz qiladigan boshqa sabablar yuzaga keltirgan bekor turib qolingan vaqt boshlanganligi haqida xodim darhol oʻzining bevosita rahbariga, ish beruvchining boshqa vakiliga xabar berishi shart.

Mazkur holatda darhol xabar berish deganda xodimga ushbu holat maʼlum boʻlgandan keyin xabar berishning barcha choralarini koʻrish tushuniladi, bu yozma, ogʻzaki yoki elektron shaklda ham boʻlishi mumkin.

Xodimning bevosita rahbari deganda xodim boʻysunuvchi tarkibiy boʻlinma rahbari boʻlishi mumkin.

Shuningdek, ushbu xabarni ish beruvchining vakiliga berishi mumkin. Ish beruvchining vakili yoki xabar berish tartibi mehnat haqidagi boshqa hujjatlarda belgilanishi mumkin.