Ish vaqtidan tashqari ishning bir kundagi birinchi ikki soati uchun kamida bir yarim hissa miqdorida, ikki soatdan ortiq qismi uchun kamida ikki hissa miqdorida (mehnat sharoitlari noqulay boʻlgan ishlarda — har bir soati uchun kamida ikki hissa miqdorida) haq toʻlanadi.
Jamoa shartnomasida, kasaba uyushmasi qoʻmitasi bilan kelishuvga koʻra ish beruvchi tomonidan qabul qilingan ichki hujjatda, mehnat shartnomasida ish vaqtidan tashqari ish uchun qoʻshimcha toʻlovlarning yuqoriroq miqdorlari nazarda tutilishi mumkin.
Xodimning xohishiga koʻra ish vaqtidan tashqari ish uchun oshirilgan haq toʻlash oʻrniga ish vaqtidan tashqari ishlab berilgan vaqtning davomiyligiga muvofiq keladigan qoʻshimcha dam olish vaqtini berish bilan kompensatsiya qilinishi mumkin. Bunday holda ish vaqtidan tashqari ish uchun bir hissa miqdorida haq toʻlanadi, dam olish vaqti uchun esa haq toʻlanmaydi.
1. Ish vaqtidan tashqari ish tushunchasi va shartlari hamda tartibi haqida MKning 189 va 190-moddalarida keltirilgan boʻlib, ushbu moddaning sharhida batafsil maʼlumot olishingiz mumkin.
Sharhlanayotgan moddaning birinchi qismida ish vaqtidan tashqari ish uchun kamida ikki hissa miqdorida haq toʻlanishi belgilab qoʻyilgan.
Ish vaqtidan tashqari ish uchun ikki hissadan koʻp miqdorda ham haq toʻlash mumkin, lekin ikki hissadan kam boʻlmasligi kerak.
Ikki hissa deganda lavozim maoshining ikki baravari tushuniladi.
MISOL
Xodimning ish vaqti 18:00 ga qadar boʻlib, ish beruvchi uning mehnatidan uning roziligi bilan 21:00 ga qadar foydalandi. Ushbu holatda xodim uch soat ish vaqtidan tashqari ishga jalb etilgan boʻladi. Ish beruvchi xodimning bir soatlik lavozim maoshini aniqlab olib, birinchi ikki soat ish vaqtidan tashqari ish uchun bir soatlik lavozim maoshini bir yarimga, keyingi bir soat uchun bir soatlik lavozim maoshini ikkiga koʻpaytirib haq toʻlashi kerak boʻladi.
XALQARO STANDARTLAR
Xalqaro mehnat tashkilotining 1-sonli Konventsiyasi 6-moddasida ish vaqtidan tashqari ishning muddati cheklangan boʻlishi lozim va bunday ishning har bir soati uchun kamida 1,25 baravar miqdorda haq toʻlanishi kerakligi koʻrsatilgan.
Ish vaqtidan tashqari ish uchun qoʻshimcha toʻlov masalasida MKda xalqaro standartlardan koʻra xodim uchun manfaatli norma kiritilgan.
2. Sharhlanayotgan moddaning ikkinchi qismi tavsiyaviy boʻlib, unda jamoa shartnomasida, kasaba uyushmasi qoʻmitasi bilan kelishuvga koʻra ish beruvchi tomonidan qabul qilingan ichki hujjatda, mehnat shartnomasida ish vaqtidan tashqari ish uchun qoʻshimcha toʻlovlarning yuqoriroq miqdorlari nazarda tutilishi mumkinligi haqida ish beruvchiga huquq beriladi.
Agar jamoa shartnomasida, kasaba uyushmasi qoʻmitasi bilan kelishuvga koʻra ish beruvchi tomonidan qabul qilingan ichki hujjatda, mehnat shartnomasida ish vaqtidan tashqari ish uchun qoʻshimcha toʻlovlarning yuqoriroq miqdorlarida toʻlashni ish beruvchi oʻzining majburiyati sifatida oʻz zimmasiga olgan boʻlsa, bu majburiy hisoblanadi.
MKning 252-moddasi yettinchi qismi talabidan kelib chiqib, jamoa shartnomasida, kasaba uyushmasi qoʻmitasi bilan kelishuvga koʻra ish beruvchi tomonidan qabul qilingan ichki hujjatda, mehnat shartnomasida ish vaqtidan tashqari ish uchun qoʻshimcha toʻlovlarning yuqoriroq miqdorlari nazarda tutish byudjet tashkilotlariga tegishli emas.
3. Ish vaqtidan tashqari ish uchun qoʻshimcha toʻlov oʻrniga ish vaqtidan tashqari ishlab berilgan vaqtning davomiyligiga muvofiq keladigan qoʻshimcha dam olish vaqtini (otgul) berish bilan kompensatsiya qilinishi mumkin. Buning uchun xodimning roziligi talab etiladi.
Xodimga ish vaqtidan tashqari ish uchun qoʻshimcha dam olish vaqti berilganda bir hissa haq toʻlanadi va qoʻshimcha dam olish vaqti uchun haq toʻlanmaydi.
Mazkur qoʻshimcha dam olish vaqti boshqa ish kunida beriladi. Ushbu kun ish beruvchi va xodim oʻrtasidagi kelishuvga koʻra belgilanadi.
O'zbekiston Respublikasi Kambag'allikni qisqartirish va bandlik vazirligi