1. Sharhlanayotgan modda mahsulot ishlab chiqaruvchi korxonalarda yaroqsiz boʻlgan mahsulot tayyorlanganda xodimga ish haqi toʻlash bilan bogʻliq masalalarni tartibga soladi.

Ishlov beriladigan materialdagi yashirin nuqson tufayli paydo boʻlgan yaroqsiz mahsulot uchun deganda mahsulotning yaroqsiz boʻlishiga xodim aybdor emas, balki xom ashyo yoki materialning ichida oldindan mavjud boʻlgan, koʻz bilan koʻrib boʻlmaydigan yoki aniqlash qiyin boʻlgan nuqson sabab boʻlishi tushuniladi.

Shuningdek, xodimning aybisiz tayyorlangan yaroqsiz mahsulot uchun deganda mahsulotning yaroqsiz boʻlishiga xodimning xatosi yoki beparvoligi sabab boʻlmagan. Bunga texnologik jarayonning notoʻgʻriligi, uskunalarning nosozligi yoki boshqa obʼyektiv sabablar taʼsir qilishi mumkin.

Yaroqli mahsulotlar bilan teng ravishda haq toʻlanadi deganda agar mahsulot yuqoridagi sabablarga koʻra yaroqsiz boʻlib qolsa, xodimga xuddi yaroqli mahsulot tayyorlagandek toʻliq ish haqi toʻlanadi.

MISOL

Bir tikuvchi matodan kiyim tikmoqda. Matoning ichida yashirin nuqson bor ekan, buning natijasida tayyor boʻlgan kiyim yaroqsiz boʻlib qoldi. Bu holatda tikuvchiga xuddi yaroqli kiyim tikkandek toʻliq ish haqi toʻlanadi.

Ushbu norma xodimlarning ijtimoiy himoyasini taʼminlashga qaratilgan. Agar mahsulotning yaroqsiz boʻlishiga xodim aybdor boʻlmasa, u oʻz daromadini yoʻqotmasligi kerak. Bu xodimlarni xotirjam ishlashga va oʻz ishining sifati haqida qaygʻurmaslikka undaydi (chunki ularning aybi boʻlmagan holatlarda ham ish haqi toʻlanadi). Shuningdek, bu ish beruvchilarni xom ashyo va materiallarning sifatini nazorat qilishga va texnologik jarayonlarni toʻgʻri tashkil etishga undaydi.

2. Xodimning aybi bilan (xodimning xatosi yoki beparvoligi sabab) tayyorlangan qisman yaroqsiz mahsulot uchun mahsulotning yaroqliligi darajasiga qarab kamaytirilgan ishbay baholar boʻyicha haq toʻlanadi.

Mazkur holatda xodim mehnatiga vaqtbay haq toʻlash belgilangan boʻlsa ham, qisman yaroqsiz mahsulot uchun mahsulotning yaroqliligi darajasiga qarab kamaytirilgan ishbay baholar boʻyicha haq toʻlanadi.

Yaroqlilik darajasini aniqlash bir muncha murakkab jarayon boʻlib, bunda mahsulotdan maʼlum qismidan foydalanish imkoniyati mavjudligini inobatga olish tavsiya etiladi.

3. Xodimning aybi bilan (xodimning xatosi yoki beparvoligi sabab) tayyorlangan toʻliq yaroqsiz (foydalanish imkoni yoʻq) mahsulot uchun haq toʻlanmaydi.

Xodimning aybi bilan yaroqsiz mahsulot tayyorlanganda ish beruvchi xodimga nisbatan belgilangan tartibda intizomiy jazo chorasi qoʻllanishiga sabab boʻlishi mumkin. Chunki bu bilan ish beruvchiga moddiy zarar yetkazadi.