1. MKning 183-moddasiga koʻra, ayrim toifadagi xodimlar uchun ularning yoshi, sogʻligʻining holati, mehnat shartlari, mehnat vazifalarining oʻziga xos xususiyatlari va boshqa holatlar hisobga olingan holda qonunchilikka hamda mehnat haqidagi boshqa huquqiy hujjatlarga, shuningdek mehnat shartnomasi shartlariga muvofiq mehnatga toʻlanadigan haqni kamaytirmasdan ish vaqtining qisqartirilgan davomiyligi belgilanadi.

MKning 183-moddasi ikkinchi qismida ish vaqtining qisqartirilgan davomiyligi majburiy tartibda belgilanadigan xodimlar toifasi belgilangan (MKning 183-moddasi sharhiga qarang)

Mazkur xodimlar toifalari qonunda belgilangan normal ish vaqtidan kamroq ishlasa ham (masalan, haftasiga 40 soat emas, 36 soat ishlasa), ularning oylik ish haqi xuddi toʻliq ish vaqtida ishlagan xodimlar uchun belgilangan ish haqi kabi hisoblanib, toʻliq miqdorda toʻlanadi.

Bundan tashqari, ish beruvchi tashkilotning jamoa shartnomasi yoki mehnat toʻgʻrisidagi boshqa huquqiy hujjatlarda yoki mehnat shartnomasida oʻz xodimlarini ragʻbatlantirish yoki boshqa sabablarga koʻra qisqartirilgan ish vaqtida ishlayotgan xodimlarga toʻliq ish haqi toʻlashni belgilashi va amalga oshirishi mumkin.

2. MKning 183-moddasi ikkinchi qismiga asosan, ish vaqtining qisqartirilgan davomiyligi majburiy tartibda belgilanadigan xodimlar toifalarning barchasiga ham ish vaqtining qisqartirilgan davomiyligida ish haqi normal ish vaqti uchun belgilangan toʻliq hajmda toʻlanmaydi.

Jumladan, MKning 415-moddasiga koʻra, oʻquv yili davomida oʻqishdan boʻsh vaqtida ishlayotgan oʻquvchilarning ish vaqti davomiyligi 16-17 yoshdagi xodimlar uchun haftasiga 18 soat, 15 yoshdagi shaxslar uchun esa haftasiga 12 soat ishlaganda, ish haqi ishlab berilgan vaqtga mutanosib ravishda yoki ishlab chiqargan mahsulotiga qarab toʻlanadi.

3. Qisqartirilgan va toʻliqsiz ish vaqtidan ishlashning asosiy farqi bu ushbu ish vaqti rejimlarida ishlovchi xodimlarning mehnatiga haq toʻlanishi hisoblanadi.

Qisqartirilgan ish vaqti rejimida ishlovchi xodimlar uchun toʻliq ish vaqti rejimida ishlovchi xodimlar bilan bir xil miqdorda ish haqi toʻlansa, toʻliqsiz ish vaqti ishlovchi xodimlarga ish haqi ishlab berilgan vaqtiga mutanosib ravishda yoki haqiqatda ishlab chiqargan mahsulotiga qarab amalga oshiriladi.

Toʻliqsiz ish vaqtida (toʻliqsiz ish kuni, toʻliqsiz ish haftasi, toʻliqsiz ish kunining va toʻliqsiz ish haftasining qoʻshilishi) ishlashning qoidalari MKning 186-moddasida koʻrsatilgan (MKning 186-moddasi sharhiga qarang).

MISOL

Tashkilotda hisobchi lavozimidagi II guruh nogironligi boʻlgan xodim uchun haftasiga 36 soat qisqartirilgan ish vaqti belgilangan boʻlib, ushbu lavozim uchun toʻliq, yaʼni 40 soat ishlagan xodim uchun belgilangan ish haqi toʻliq hajmda toʻlanadi.

Agar tashkilotda hisobchi lavozimi uchun III guruh nogironligi boʻlgan xodim 36 soat toʻliqsiz ish vaqti belgilansa, ushbu xodimga 36 soatga mutanosib ravishda ish haqi toʻlanadi.

XALQARO STANDARTLAR

Oʻzbekiston Respublikasi tomonidan 2024 yil 12 sentyabrda ratifikatsiya qilingan Xalqaro mehnat tashkilotining Toʻliqsiz ish vaqti sharoitlarida ishlash toʻgʻrisidagi 175-sonli Konventsiyasi (Jeneva, 1994 yil 24 iyun) 5-moddasiga koʻra, milliy qonunchilik va amaliyotga muvofiq toʻliqsiz ish vaqtida ishlaydigan xodimlar faqat toʻliqsiz ish vaqtida band boʻlganliklari sababligina asosiy ish haqini olmasligi, yaʼni bunda toʻliqsiz ish vaqtida ishlovchi xodimlarning asosiy ish haqi soatbay haq toʻlash, ishlab chiqarganiga qarab yoki ishbay hisoblanganda, taqqoslash mumkin boʻlgan vaziyatda va toʻliq ish vaqtida ishlovchilarning asosiy ish haqi bilan bir xil usulda hisoblanganda kamroq boʻlmasligi choralari koʻriladi.