1. Sharhlanayotgan moddaning birinchi qismi ikki yoshga toʻlmagan farzandi bor ota-onadan birining bolani ovqatlantirish uchun tanaffus olish huquqini kafolatlaydi. Ushbu tanaffus xodimga berilishi shart boʻlgan kafolat boʻlganligi bois xodim bundan foydalanishni rad qila olmaydi. Shu bilan birga, xodim ishlayotgan tashkilotning byudjetdan moliyalashtirilishi yoki byudjetdan moliyalashtirilmasligi ahamiyatga ega emas. Ish beruvchi bilan mehnat munosabatiga kirishgan har qanday ikki yoshga toʻlmagan farzandi bor xodim ushbu tanaffusdan foydalanishga haqli.

Bolani ovqatlantirish uchun tanaffus xodimga dam olish va ovqatlanish uchun tanaffusdan tashqari beriladi hamda ushbu tanaffus xodimning ish vaqtiga kiradi. Shuning uchun ushbu tanaffus uchun xodimga haq toʻlanadi. Dam olish va ovqatlanish uchun tanaffuslar berilganda esa haq toʻlanmaydi.

Bolani ovqatlantirish uchun tanaffusdan foydalanishda uning yuzaga kelish sharti muhim hisoblanadi. Chunki ushbu tanaffus xodimga ish kuni davomida kamida har uch soatda yarim soat (oʻttiz daqiqa)dan kam boʻlmagan holda beriladi. Bunda ish kuni 8 soat boʻlsa ikki marta tanaffus beriladi. Xodimning ikki yoshga toʻlmagan ikki va undan ortiq nafar farzandi boʻlsa, unda unga ushbu taʼtil har uch soatda bir soatdan qilib beriladi.

MISOL

8 soatlik ish kunida bolani ovqatlanish uchun tanaffuslar berilishi quyidagicha boʻladi: xodim uchun 8 soatlik ish kuni belgilangan – soat 9.00 dan 18.00 gacha. Ovqatlantirish uchun dastlabki 30 daqiqalik tanaffus soat 12.00 da, ikkinchisi – 15.00 da berilishi lozim. 3 soatdan keyin 18.00 da ish kuni tugaydi, shu sababli keyingi tanaffus belgilanmaydi.

4 soatlik (toʻliqsiz) ish kunida bolani ovqatlantirish uchun tanaffus berilishi quyidagicha boʻladi: xodim uchun 4 soatlik ish kuni belgilangan – soat 9.00 dan 13.00 gacha, ovqatlanish uchun tanaffus belgilanmagan. 30 daqiqalik bolani ovqatlantirish uchun beriladigan tanaffus 12.00 ga belgilanishi kerak. Bunda ish kunining tugashiga atigi 1 soat qolganligi, bolani ovqatlantirish uchun ikkinchi tanaffus berilmasligi hisobga olinishi lozim. Shu tariqa, mazkur holatda xodima faqat bitta tanaffusdan foydalanishi mumkin.

Eʼtibor berish lozim, xodimda ushbu tanaffusdan foydalanish huquqi har uch soatda paydo boʻladi. Shu sababli uch soatdan kam boʻlib qolgan oxirgi ish vaqtiga mutanosib hisoblab taʼtil berilishi mumkin emas.

MKning 205-moddasiga muvofiq, bolani ovqatlantirish uchun beriladigan tanaffuslar ish kuni (smena) davomidagi qoʻshimcha tanaffuslar qatoriga kiradi. Shu sababli ushbu tanaffuslar ish vaqtiga kiritiladi. Sharhlanayotgan moddaning birinchi qismiga asosan, ushbu qoʻshimcha tanaffus uchun xodimning oʻrtacha oylik ish haqi toʻlab beriladi. Oʻrtacha ish haqi MKning 257-moddasiga asosan hisob-kitob qilinadi. Ish beruvchi xodimning ish haqini hisoblashda bir ish kuni davomida necha soatga ish haqi, necha soatga oʻrtacha oylik ish haqi toʻlanishi kerakligini hisobga olgan holda xodimning maoshini hisoblashi kerak.

XALQARO STANDARTLAR

XMTning “Onalikni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi 103-sonli konventsiyasining 5-moddasiga muvofiq, agar ayol oʻz farzandini ona suti bilan boqayotgan boʻlsa, u bu maqsad uchun ishida bir yoki bir necha marotaba tanaffus olish huquqiga ega boʻlib, bu tanaffusning davomiyligi mamlakat qonunchiligi bilan belgilanadi. Bolani ovqatlantirish uchun ishdagi tanaffuslar ish vaqti hisoblanadi hamda unga bu uchun qonun hujjatlari tomonidan belgilangan yoki qonun hujjatlariga muvofiq belgilangan tartibda ish vaqtidek haq toʻlanadi.

XMTning Onalikni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qayta koʻrilgan 183-sonli Konventsiyasining 10-moddasiga koʻra esa, ayolga oʻz bolasini emizish uchun kun davomida bir yoki bir nechta tanaffus qilish yoki har kuni ish vaqtini qisqartirish huquqi beriladi. Bolani emizish uchun tanaffuslar yoki har kunlik ish vaqti qisqarishiga ruxsat beriladigan davr, ushbu tanaffuslar soni va davomiyligi, shuningdek har kuni ish vaqti qisqartirish tartibi — milliy qonunchilik va amaliyotga muvofiq belgilanadi. Bu tanaffuslar yoki har kunlik ish vaqti qisqarishi ish vaqti sifatida hisoblanadi va tegishli tarzda haq toʻlanadi.

Taʼkidlash kerak, ushbu ikki xalqaro hujjatda ham “bolani emizish” ahamiyatga ega. Milliy qonunchilik normalari esa, onaning oʻz bolasini emizishi yoki sunʼiy yoʻl bilan ovqatlantirishi ahamiyatga ega ekanligini alohida taʼkidlamaydi.

2. Sharhlanayotgan moddaning ikkinchi qismiga muvofiq, bolani ovqatlantirish uchun tanaffusdan foydalanishga haqli boʻlgan xodimning xohishiga koʻra, ushbu taʼtillar xodimga dam olish va ovqatlanish uchun tanaffusga qoʻshib berilishi mumkin. Bundan tashqari, xodim ishga yarim soat kech kelishi hamda yarim soat erta ketishi mumkin. Yoki xodim ushbu taʼtillarni jamlagan holda ish kunini boshida yoki oxirida foydalanishi mumkin. Bunda ish beruvchi xodimga mazkur tanaffusdan foydalanishi uchun buyruq chiqarishi va ushbu buyruqda xodimning xohish-istagini inobatga olgan holda mazkur tanaffusdan foydalanish tartibini nazarda tutishi mumkin. Xodim mazkur tanaffusni har kuni oʻzboshimchalik bilan oʻzgartira olmaydi. Bundan tashqari, xodim byudjetdan moliyalashtiriladigan tashkilotda ishlasa, uning ish vaqti 35 soat boʻlishini hisobga olganda, xodim ushbu tanaffusdan ham foydalanib haftasiga 30 soat ishlashga haqli boʻladi.

3. Sharhlanayotgan moddaning uchinchi qismiga asosan, agar ota-onadan biri bola parvarishlash taʼtilida boʻlmasa, bunday tanaffuslardan foydalanmayotgan boʻlsa, bolani ovqatlantirish uchun tanaffuslar ikkinchisiga beriladi. Shuning uchun agar ona bola parvarishlash taʼtilida boʻlsa yoki ushbu taʼtildan oʻzi foydalanayotgan boʻlsa, otaga bunday tanaffusni berish mumkin emas (MKning 410-moddasi sharhiga qarang).

4. Sharhlanayotgan moddaning toʻrtinchi qismiga koʻra, bolani ovqatlantirish uchun tanaffus qonunda “kamida har uch soatda” “oʻttiz daqiqadan kam boʻlmasligi kerak” ekanligini inobatga olgan holda, undan afzalroq qoidani tashkilotlarning ichki hujjatlarida belgilash va mazkur kafolatni aniqlashtirish mumkin ekanligini nazarda tutadi. Yaʼni mazkur kafolat tashkilotda har uch soatda yarim soatdan etib belgilanishi ham yoki boʻlmasa, Kodeksga nisbatan koʻproq berilishi ham mumkin.

Masalan, har 2 soatda 30 daqiqadan (ikki va undan ortiq farzandi boʻlsa bir soatdan) etib belgilanishi mumkin. Bu tashkilotning ichki imkoniyatlaridan kelib chiqib belgilanadigan kafolat hisoblanadi. Shu sababli ushbu kafolatni taqdim etishdagi aniq tartib tashkilotning jamoa shartnomasida belgilanishi, agar u tuzilmagan boʻlsa, kasaba uyushmasi bilan kelishilgan holda belgilanishi kerak.

Ishning xususiyatlari (toʻxtatib boʻlmasligi, ish joyini tark etib boʻlmasligi va hokazo) ikki yoshga toʻlmagan bolani ovqatlantirish uchun tanaffuslar berish imkonini bermasa, bolalik ayol avvalgi oʻrtacha ish haqi saqlangan holda boshqa ishga oʻtkazilishi kerak boʻladi.