Mehnat shartnomasi tarafining moddiy javobgarligi, agar ushbu Kodeksda yoki boshqa qonunlarda boshqacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa, mehnat shartnomasi tarafining aybli gʻayriqonuniy qilmishi (harakati yoki harakatsizligi) natijasida ushbu shartnomaning boshqa tarafiga yetkazilgan zarar uchun hamda aybli gʻayriqonuniy qilmish va yetkazilgan zarar oʻrtasidagi sabab-oqibat aloqasi mavjudligi uchun yuzaga keladi.
Mehnat shartnomasi taraflaridan har biri oʻziga yetkazilgan moddiy ziyonning miqdorini isbotlashi shart.
1. Mehnat shartnomasi taraflari — ish beruvchi va xodim. Ulardan biri ikkinchisiga zarar yetkazganda, agar MKda yoki boshqa qonunlarda boshqacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa, moddiy javobgarlik yuzaga kelishi uchun quyidagi uchta asosiy shart bajarilishi kerak:
aybning mavjudligi. Zarar yetkazgan shaxsning harakati yoki harakatsizligi aybli boʻlishi kerak. Ayb shakllari: qasddan, yaʼni shaxs atayin zarar keltirsa va ehtiyotsizlik – shaxs oʻz vazifasini vijdonan bajarmagani uchun zarar keltirsa.
MISOL
Xodim xavfsizlik qoidalariga rioya qilmasligi oqibatida uskuna ishdan chiqdi va xodim aybli hisoblanadi.
Gʻayriqonuniy qilmish. Moddiy javobgarlik faqat qonunga xilof harakat yoki harakatsizlik orqali yetkazilgan zararda yuzaga keladi. Agar shaxs qonunga mos harakat qilgan boʻlsa, moddiy javobgarlik yuzaga kelmaydi.
Sabab-oqibat aloqasi. Zarar yetkazgan shaxsning harakati yoki harakatsizligi bilan kelib chiqqan zarar oʻrtasida toʻgʻridan-toʻgʻri bogʻliqlik boʻlishi kerak. Agar zarar shaxsning aybi bilan yuzaga kelmagan boʻlsa, moddiy javobgarlik yoʻq.
MISOL
Agar xodim oʻziga berilgan yoʻriqnomaga toʻliq amal qilgan boʻlsa, lekin uskuna zavodning konstruktiv nuqsoni sababli buzilsa, unda xodim moddiy javobgar boʻlmaydi.
Moddiy javobgarlik yuzaga kelmaydigan umumiy holatlar:
fors-major (tabiiy ofatlar, yongʻin, suv toshqini va h.k.);
ish beruvchi tomonidan xavfsizlik qoidalari buzilganda;
texnika, jihoz yoki uskunalarning konstruktiv nuqsoni sababli zarar kelganda;
hodisalar xodimning aybisiz sodir boʻlganda.
2. Yetkazilgan zararni undirish uchun mehnat shartnomasi taraflari oʻziga yetkazilgan moddiy ziyonning miqdorini isbotlashi shart. Isbotlay olmasa, undirib boʻlmaydi.
Yetkazilgan zararning aniq summasi, buzilgan, yoʻqolgan yoki kamomadga uchragan mol-mulkning qiymati. Bu buxgalteriya hujjatlari, inventarizatsiya dalolatnomalari, baholash xulosalari, hisob-kitoblar va boshqa hujjatlar bilan tasdiqlanadi.
Bu qoida moddiy javobgarlikni asossiz ravishda yuklashga yoʻl qoʻymaydi va halollik hamda adolat printsipini taʼminlaydi.
Agar taraflar oʻzaro kelishuvga erisha olmasa va mehnat nizosi sudda koʻrilsa, sud faqatgina aniq hujjatlar bilan isbotlangan ziyon miqdorini undirish toʻgʻrisida qaror qabul qiladi
O'zbekiston Respublikasi Kambag'allikni qisqartirish va bandlik vazirligi