Sharhlanayotgan moddada MKning 327-moddasida nazarda tutilgan boquvchisi vafot etganligi munosabati bilan ish beruvchidan yetkazilgan zararni olish huquqiga ega boʻlgan shaxslarga yetkazilgan ziyonning oʻrnini qoplash muddatlari belgilangan boʻlib, ushbu muddat aynan mazkur toifadagi shaxslarning mehnat qilib, moddiy taʼminotga ega boʻlish qobiliyatidan (imkoniyatidan) kelib chiqadi.

Boquvchi vafot etganligi munosabati bilan yetkazilgan ziyonning oʻrni voyaga yetmaganlarga oʻn sakkiz yoshga toʻlgunga qadar qoplanadi.

Bunda, ish beruvchiga boquvchi boʻlgan xodimning farzandlari uchun tugʻilganlik toʻgʻrisida guvohnoma taqdim etilishi kerak boʻladi, lekin ularning qaramoqda ekanligi taxmin qilinadi va dalillar talab qilmaydi. Bu hujjat boshqa qarindoshlar, vasiy, homiy yoki boshqa voyaga yetmaganni nomidan harakat qilish (murojaat etish) huquqiga ega boʻlgan shaxslar tomonidan taqdim etiladi.

Boquvchi boʻlgan xodimning farzandi emas, lekin qaramogʻida boʻlgan voyaga yetmaganlarga tugʻilganlik toʻgʻrisida guvohnomadan tashqari, uning boquvchi boʻlgan marhum xodimning qaramogʻiga boʻlganligini tasdiqlovchi hujjat yoki boshqa dalillar taqdim etiladi.

18 yoshdan oshgan talabalar, oʻquvchilar-oʻquvning kunduzgi shaklida oʻqishni tugatgunga qadar, biroq 23 yoshdan oshmaguncha (bunda taʼlim muassasasi mulkchilik shaklidan qatʼi nazar qonunda belgilangan tartibda faoliyat yuritayotgan boʻlishi lozim) yetkazilgan ziyonning oʻrni qoplanishi lozim.

18 yoshdan 23 yoshgacha boʻlgan taʼlim muassasasida oʻqiyotgan shaxslar bu toʻgʻrisida tegishli oʻquv yurtining maʼlumotnomasini taqdim etadilar.

Boquvchi vafot etganligi munosabati bilan yetkazilgan ziyonning oʻrni

55 yoshdan oshgan ayollar va 60 yoshdan oshgan erkaklarga (ishlayotgani yoki qarilik pensiyasi olayotganligidan qatʼi nazar) umrbod boquvchi vafot etganligi munosabati bilan yetkazilgan ziyonning oʻrni qoplanadi. Ushbu toifadagi shaxslar toʻlovlarni olishi uchun ish beruvchiga vafot etgan xodimning qaramogʻida ekanligini tasdiqlovchi hujjatlar yoki boshqa dalillarni taqdim etishi kerak boʻladi.

Boquvchi vafot etganligi munosabati bilan yetkazilgan ziyonning oʻrni nogironligi boʻlgan shaxslarga nogironlik muddati tugagunga qadar yetkazilgan ziyonning oʻrni qoplanadi. Ushbu nogironligi boʻlgan shaxslar toʻlovlarni olishi uchun ish beruvchiga nogironligini tasdiqlovchi tibbiy-ijtimoiy ekspert komissiyalari tomonidan beriladigan maʼlumotnoma (guvohnoma) bilan birga vafot etgan xodimning qaramogʻida ekanligini tasdiqlovchi hujjatlar yoki boshqa dalillarni taqdim etishi kerak boʻladi.

Boquvchi boʻlgan marhum xodimning qaramogʻida boʻlgan bolalari, nabiralari, aka-ukalari va opa-singillarini parvarishlashda band boʻlgan:

ota-onasidan biri;

er (xotin);

oilaning boshqa aʼzosiga parvarish qilinayotgan shaxs 14 yoshga toʻlgunga qadar yetkazilgan ziyonning oʻrni qoplanadi.

Boquvchisi vafot etgani natijasida zararni qoplashni talab qilish huquqiga ega boʻlgan shaxslar oʻz talablarini isbotlab berishlari shart. Qon-qarindoshlik munosabatlari tegishli hujjatlar bilan guvohlantiriladi, agar ular boʻlmasa sud orqali belgilanadi.

Qonunda zararni toʻlash muddatlari qator shartlar asosida belgilanadi. Ularning asosiysi tegishli shaxslarni taʼminot olish huquqini vujudga keltirish yoki uni bekor boʻlishiga asos boʻluvchi shartlar hisoblanadi.

MKning 260-moddasi ikkinchi qismiga koʻra boquvchi vafot etganligi munosabati bilan yetkazilgan ziyonning oʻrnini qoplash toʻgʻrisidagi nizolar boʻyicha nizolar boʻyicha sudga murojaat etish muddati belgilanmaydi (cheklanmaydi).

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi plenumining 2003 yil 19 dekabrdagi “Mehnat vazifalarini bajarishi munosabati bilan xodimning hayoti va sogʻligʻiga yetkazilgan zararni qoplashga oid nizolar boʻyicha sud amaliyoti haqida”gi 18-son qarorining 8-bandiga koʻra sudlar yetkazilgan zarar summasini aniqlashda Vazirlar Mahkamasining 2005 yil 11 fevraldagi 60-sonli qarori bilan tasdiqlangan “Xodimlarga ularning mehnat vazifalarini bajarish bilan bogʻliq holda jarohatlanishi, kasb kasalliklariga chalinishi yoki salomatlikning boshqa xil shikastlanishi tufayli yetkazilgan zararni toʻlash Qoidalari”ning 50-bandida nazarda tutilgan quyidagi tartibga amal qilishlari kerak:

a) jabrlanuvchilarga — ular mehnat jarohati oqibatida kasb boʻyicha mehnatga layoqatini toʻliq yoki qisman yoʻqotgan kundan boshlab;

b) boquvchining vafoti tufayli zarar toʻlovini olish huquqiga ega boʻlgan fuqarolarga — boquvchining vafot etgan kunidan, ammo faqat zarar toʻlovini olish huquqiga ega boʻlingan vaqtdan boshlab toʻlanadi.

MILLIY QONUNCHILIK

Vazirlar Mahkamasining 2005 yil 11 fevraldagi 60-sonli qarori bilan “Xodimlarga ularning mehnat vazifalarini bajarish bilan bogʻliq holda jarohatlanishi, kasb kasalliklariga chalinishi yoki salomatlikning boshqa xil shikastlanishi tufayli yetkazilgan zararni toʻlash Qoidalari” tasdiqlangan.