1. Ushbu modda toʻliq moddiy javobgarlik shartnomalarining qonuniyligi va amaliyotdagi qoʻllanilishini belgilaydi.

Bu moddaning asosiy maqsadi — pul va tovar qimmatliklari bilan ishlaydigan xodimlar uchun qimmatliklarni but saqlash kafolatini taʼminlashdir.

Pul qimmatliklari deganda naqd yoki naqdsiz pul mablagʻlari tushuniladi va bu tashkilotning (ish beruvchining) barcha moliyaviy aktivlari boʻlib, ular bilan xodim bevosita muomala qiladi.

Naqd pul mablagʻlari xodimga bevosita ishonib topshirilgan va kassada saqlanadigan soʻm yoki xorijiy valyuta boʻlishi mumkin.

Naqdsiz pul mablagʻlari koʻpincha, kassir yoki moliyachi xodimlarning aybi bilan elektron hisob-kitoblardan, bank hisob raqamlaridan asossiz yoki noqonuniy ravishda olib tashlangan yoki yoʻqotilgan mablagʻlar ham bu toifaga kirishi mumkin.

Tovar qimmatliklari deganda ishlab chiqarish, saqlash, sotish yoki xizmat koʻrsatish jarayonida foydalaniladigan barcha turdagi moddiy aktivlar tushuniladi.

Shuningdek, faqat pul yoki tovar qimmatliklari bilan toʻgʻridan-toʻgʻri ishlaydigan xodimlar bilan tuzilgan shartnomalar haqiqiy hisoblanadi.

Agar xodimning xizmat vazifasiga pul yoki tovar qimmatliklar bilan ishlash kirmasa, tuzilgan shartnoma huquqiy kuchga ega emas.

Toʻliq moddiy javobgarlik toʻgʻrisidagi shartnomada quyidagilar aniq koʻrsatiladi:

xodimga topshiriladigan qimmatliklar turi va qiymati;

topshirish va qabul qilish tartibi;

qimmatliklarni but saqlash shartlari;

kamomad yoki zarar yuzaga kelganda javobgarlik miqdori.

Xodimning toʻliq moddiy javobgarligi yuzaga keladigan holatlar:

Agar xodim toʻliq moddiy javobgarlik shartnomasi asosida ish olib borsa va quyidagi holatlar aniqlansa:

pul yoki tovar qimmatliklari yoʻqolsa;

kamomad yoki yetishmovchilik yuzaga kelsa;

qimmatliklar buzilsa yoki yaroqsiz holga keltirilsa, xodim ish beruvchiga toʻliq zararni qoplashga majbur.

MISOL

Omborchiga shartnoma asosida 200 mln soʻmlik tovar topshirildi.

Tekshiruvda 5 mln soʻmlik mahsulot yoʻqolgani aniqlandi.

Bunda xodim toʻliq javobgar.

2. Bu qoida toʻliq moddiy javobgarlik shartnomasi tuzish shartlarini belgilaydi. Shartnoma tuzish uchun uchta asosiy talab mavjud:

xodimning yoshi 18 yoshdan oshgan boʻlishi kerak;

pul va tovar qimmatliklar bilan bevosita ish olib borishi shart;

ishga qabul qilish paytida yoki keyinchalik mehnat shartnomasiga qoʻshimcha tariqasida.

Agar avval ishga qabul qilingan xodimning xizmat vazifalariga keyinchalik pul yoki tovar qimmatliklari bilan ishlash kiritilsa, mehnat shartnomasiga qoʻshimcha bitim tuzilib, toʻliq moddiy javobgarlik belgilanishi mumkin.

3. Ushbu norma toʻliq moddiy javobgarlik shartnomasini tuzishdan bosh tortgan nomzodni ishga qabul qilish rad etilishi mumkinligini belgilaydi.

Bu qoida mehnat huquqidagi ish beruvchining tanlash huquqi va xodimning roziligi oʻrtasidagi balansdir.

Agar lavozimning oʻzi pul va tovar qimmatliklar bilan ishlashni nazarda tutsa, ish beruvchi xodimdan toʻliq moddiy javobgarlik shartnomasini tuzishni talab qilishga haqli.

Agar xodim rozilik bermasa, ish beruvchi uni ishga qabul qilishni rad etishi mumkin va bu rad etish qonuniy hisoblanadi.

Shu bilan birga, ish beruvchi qonunni buzmasligi uchun quyidagi jihatlarga eʼtibor berishi shart:

4. Bu qoida ish beruvchiga toʻliq moddiy javobgarlik toʻgʻrisidagi ikki xil turdagi shartnomani tuzish huquqini beradi:

yakka tartibdagi toʻliq moddiy javobgarlik shartnomasi;

jamoaning (brigadaning) toʻliq moddiy javobgarligi toʻgʻrisida shartnomasi.

Shartnoma turi xodimlarning ish shakli va qimmatliklar bilan ishlash tartibiga qarab tanlanadi.

Yakka tartibdagi toʻliq moddiy javobgarlik shartnomasi xodim pul va tovar qimmatliklar bilan bevosita ishlaydi, shunga koʻra xodimga ishonib topshirilgan qimmatliklarning but saqlanishi uchun oʻzi shaxsan javobgar boʻladi.

MISOLLAR

Kassir – naqd pul va cheklar bilan ishlaydi.

Omborchi – tovarlarni qabul qiladi va saqlaydi.

Sotuvchi – pul tushumlari va tovar uchun javobgar boʻlganliklari uchun har biri bilan yakka shartnoma tuziladi.

Jamoaning (brigadaning) toʻliq moddiy javobgarlik shartnomasi tuziladi qachonki, agar oʻziga topshirilgan qimmatliklarni saqlash, ularga ishlov berish, ularni sotish (chiqarish), tashish, qoʻllash yoki ulardan boshqacha tarzda foydalanish bilan bogʻliq boʻlgan alohida ish turlarini birgalikda bajarayotgan, har bir xodimning zarar yetkazganlik uchun javobgarligini chegaralash va u bilan yakka tartibdagi toʻliq moddiy javobgarlik toʻgʻrisida shartnoma tuzish imkoni boʻlmagan taqdirda.

MISOLLAR

Omborda bir necha ishchi birgalikda mahsulotga ishlov bersa – jamoaviy shartnoma tuziladi.

Pul inkassatsiyasi bilan shugʻullanuvchi guruhga birgalikda javobgarlik yuklanadi.

Oʻzbekiston Respublikasi kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirining 2023 yil 15 maydagi 11-2023/B-son buyrugʻi bilan “Xodim bilan toʻliq yakka tartibdagi moddiy javobgarlik yoki jamoaning (brigadaning) toʻliq moddiy javobgarligi toʻgʻrisida shartnoma tuzish boʻyicha tavsiyalar” (roʻyxat raqami 3443, 2023 yil 12 iyun) tasdiqlangan boʻlib, unga koʻra:

toʻliq moddiy javobgarlik — toʻliq moddiy javobgarlik toʻgʻrisidagi shartnoma asosida pul yoki tovar qimmatliklari bilan bevosita muomala qilayotgan xodimga ishonib topshirilgan qimmatliklarning but saqlanishini taʼminlamaganlik uchun qoʻllaniladigan javobgarlik turi;

yakka tartibdagi toʻliq moddiy javobgarlik toʻgʻrisida shartnoma — pul yoki tovar qimmatliklarining but saqlanishini taʼminlash maqsadida ushbu qimmatliklar bilan bevosita muomala qilayotgan xodim va ish beruvchi oʻrtasida tuziladigan shartnoma;

jamoaning (brigadaning) toʻliq moddiy javobgarligi toʻgʻrisida shartnoma — xodimlar oʻziga topshirilgan qimmatliklarni saqlash, ularga ishlov berish, ularni sotish (chiqarish), tashish, qoʻllash yoki ulardan boshqacha tarzda foydalanish bilan bogʻliq boʻlgan alohida ish turlarini birgalikda bajarganda, shuningdek har bir xodimning zarar yetkazganlik uchun javobgarligini chegaralash va u bilan yakka tartibdagi toʻliq moddiy javobgarlik toʻgʻrisida shartnoma tuzish imkoni boʻlmaganda ish beruvchi va jamoa (brigada) oʻrtasida tuziladigan shartnoma.

Yakka tartibdagi toʻliq moddiy javobgarlik yoki jamoaning (brigadaning) toʻliq moddiy javobgarligi toʻgʻrisida shartnomalarda quyidagilar koʻrsatilishi kerak:

davlat organi yoki boshqa tashkilotning nomi, ish beruvchi va xodimning (xodimlarning) (bundan buyon matnda taraflar deb yuritiladi) egallab turgan lavozimi, familiyasi, ismi va otasining ismi;

xodimga yoki jamoaga (brigadaga) topshiriladigan pul yoki tovar qimmatliklarining nomi, soni va holati (butligi);

taraflarning huquqlari, majburiyatlari va javobgarligi;

xodimning moddiy javobgarligini istisno etuvchi holatlar;

yetkazilgan zarar uchun toʻliq moddiy javobgarlik xodimning zimmasiga yuklatiladigan holatlar;

xodim yoki jamoa (brigada) tomonidan ish beruvchiga zarar yetkazilganda ushbu zararning miqdori va uni aniqlash tartibi;

taraflarning rekvizitlari.

5. Ushbu normaga koʻra:

qimmatliklar shaxsan bir xodimga topshiriladi – shartnoma tuzilgan xodim ularning but saqlanishi uchun shaxsiy masʼuliyatga ega;

xodim shaxsiy javobgar – moddiy qimmatliklarga yetkazilgan zarar uchun toʻliq javobgarlik xodim zimmasiga yuklanadi;

aybsizlikni isbotlash majburiyati xodimga yuklatiladi – agar qimmatliklar yoʻqolsa, buzilsa yoki kamomad boʻlsa, xodim faqat oʻzining aybi yoʻqligini isbotlay olsa javobgarlikdan ozod boʻladi.

Xodim MKning 338-moddasida nazarda tutilgan holatlar yuz berganda javobgarlikdan ozod boʻladi.

6. Bu qoidaga koʻra, agar moddiy qimmatliklar bir guruh xodimga birgalikda topshirilsa va ularning but saqlanishiga birgalikda javobgarlik yuklansa, shartnoma quyidagicha tuziladi:

shartnoma faqat ish beruvchi va jamoaning barcha aʼzolari tomonidan imzolanadi;

bir yoki bir necha aʼzoning imzosi yetishmasa, shartnoma haqiqiy emas deb hisoblanishi mumkin;

har bir jamoa aʼzosi moddiy qimmatliklar uchun birgalikda javobgar boʻladi.

Jamoaning (brigadaning) toʻliq moddiy javobgarligi toʻgʻrisidagi shartnomasi quyidagi tartibda tuziladi:

jamoa tarkibi shakllantiriladi – javobgar xodimlar aniqlanadi;

qimmatliklar roʻyxati tuziladi – pul, tovar, asbob-uskunalar va boshqa mol-mulk koʻrsatiladi;

shartnoma matni tayyorlanadi – huquq va majburiyatlar belgilanadi;

ish beruvchi tomonidan tasdiqlanadi – ish beruvchi yoki vakolatli shaxs imzolaydi;

barcha jamoa aʼzolari imzo qoʻyadi – imzo qoʻymagan xodim shartnoma ishtirokchisi hisoblanmaydi;

Har bir aʼzoga shartnoma nusxasi beriladi.

Agar moddiy zarar aniqlansa:

agar aybdor aniq xodimlar boʻlsa, zarar faqat ulardan undiriladi;

agar aniq aybdorni belgilab boʻlmasa, zarar jamoa aʼzolari oʻrtasida teng ulushda yoki ish haqiga mutanosib ravishda taqsimlanadi.

MISOL

Savdo zalidagi 5 nafar sotuvchiga 50 mln soʻmlik tovar topshirildi.

10 mln soʻmlik mahsulot yoʻqoldi, aybdor aniqlanmadi.

Har bir xodim → 10 mln / 5 = 2 mln soʻmdan javobgar boʻladi.

7. Jamoa (brigada) tomonidan ish beruvchiga zarar yetkazilganda ushbu zararning miqdori va uni aniqlash tartibini belgilash muhim boʻlib, agar zarar yetkazilsa, ushbu zararni jamoaga taqsimoti adolatli boʻlishi kerak. Mehnat nizolarini oldini oladi.

Bu normaga koʻra qimmatliklar oldindan belgilangan shaxslar guruhiga topshiriladi, yaʼni ish beruvchi pul, tovar, material yoki asbob-uskunalarni aniq roʻyxatda koʻrsatilgan xodimlar guruhiga birgalikda topshiradi. Jamoa (brigada) birgalikda toʻliq moddiy javobgarlik uchun butun jamoa qimmatliklarning butligi va saqlanishi uchun umumiy masʼuliyatni zimmasiga oladi.

Agar ushbu jamoa orasidagi ayrim xodimlar aybsiz boʻlsa, aybsizlikni isbotlash uning majburiyati ayrim aʼzoga yuklatiladi.

Agar zarar yuzaga kelsa, jamoadagi har bir xodim oʻzining aybi yoʻqligini oʻzi dalillar bilan isbotlashi kerak.

Agar isbotlay olmasa, u ham zararni qoplashda ishtirok etadi.

Jamoaning har bir aʼzosi oʻz aybi yoʻqligini yozma dalillar, hujjatlar, aktlar, videoyozuvlar yoki boshqa tasdiqlovchi materiallar bilan isbotlashi kerak.

Agar xodim aybsizligini isbotlay olsa, u zararni qoplashdan ozod qilinadi.

8. Ushbu normada yakka tartibdagi toʻliq moddiy javobgarlik yoki jamoaning (brigadaning) toʻliq moddiy javobgarligi toʻgʻrisidagi shartnoma tuzishda eʼtibor olinadigan muhim masalalar, yaʼni xodimga, jamoaga (brigadaga) ishonib topshirilgan qimmatliklarning but saqlanishini taʼminlashga doir vazifalari aniqlashtirish hamda ularning qoʻshimcha huquqlari, majburiyatlari va javobgarligi belgilab qoʻyish koʻrsatilgan.

Xodimga, jamoaga (brigadaga) ishonib topshirilgan qimmatliklarning but saqlanishini taʼminlashga doir vazifalari aniqlashtirilmasa yoki taqsimot qilinmasa, zarar yetkazilgan vaqtda uni qoplashda nizolar vujudga keladi va aybsiz xodimlar ham zararni qoplab berishiga majbur boʻladi. Bu esa albatta xodimning huquqlari buzilishiga, ish samaradorligiga salbiy taʼsir qiladi.

Ushbu vazifalarni aniqlashtirishda yakka tartibdagi toʻliq moddiy javobgarlikda xodimning yoki jamoaning (brigadaning) toʻliq moddiy javobgarligida jamoadagi har bir xodimning lavozim yoʻriqnomasidagi xizmat vazifalariga eʼtibor qaratish kerak.

Shuningdek, shartnoma taraflarining huquqlari, majburiyatlari va javobgarligi belgilashda ham mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlari, mehnat haqidagi boshqa huquqiy hujjatlar va mehnat shartnoma talablariga rioya etish kerak.

Jumladan, shartnoma taraflarining huquqlari, majburiyatlari boʻyicha tavsiyalar Oʻzbekiston Respublikasi kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirining 2023 yil 15 maydagi 11-2023/B-son buyrugʻi bilan tasdiqlangan “Xodim bilan toʻliq yakka tartibdagi moddiy javobgarlik yoki jamoaning (brigadaning) toʻliq moddiy javobgarligi toʻgʻrisida shartnoma tuzish boʻyicha tavsiyalar”da (roʻyxat raqami 3443, 2023 yil 12 iyun) da ham belgilangan.

Xodim yoki jamoa (brigada) ularga ishonib topshirilgan pul yoki tovar qimmatliklarining but saqlanishini taʼminlashda quyidagi huquqlarga ega:

xodim yoki jamoa (brigada) ish beruvchi yoki uning vakilidan ularga ishonib topshirilgan pul yoki tovar qimmatliklarini but holda qabul qilish;

xodimga yoki jamoa (brigadaga) ishonib topshirilgan pul yoki tovar qimmatliklarining but saqlanishini taʼminlash uchun tegishli hujjat va maʼlumotlar bilan tanishish;

xodim yoki jamoa (brigada) oʻziga ishonib topshirilgan pul yoki tovar qimmatliklarining but saqlanishini taʼminlash uchun zarur shart-sharoitlarga ega boʻlish.

Xodim yoki jamoa (brigada) oʻziga ishonib topshirilgan pul yoki tovar qimmatliklarining but saqlanishini taʼminlashda quyidagilarga majbur hisoblanadi:

xodim yoki jamoa (brigada) oʻziga ishonib topshirilgan pul yoki tovar qimmatliklarini but saqlash va ularga shikast yetkazmaslik;

xodimga yoki jamoaga (brigadaga) ishonib topshirilgan tovar qimmatliklarni qarovsiz qoldirmaslik;

tabiiy yoki texnogen xususiyatga ega halokatlar, ishlab chiqarishdagi avariyalar, ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalar, yongʻinlar, toshqinlar, zilzilalar, epidemiyalar yoki epizootiyalar roʻy bergan taqdirda, shuningdek boshqa shaxslar tomonidan pul yoki tovar qimmatliklari talon-toroj qilinganda bu haqda shu kunning oʻzida ogʻzaki yoki yozma yoxud elektron shaklda ish beruvchiga yoki uning vakiliga xabar berish.

Ish beruvchi pul yoki tovar qimmatliklarining but saqlanishini taʼminlashda quyidagi huquqlarga ega:

xodimdan yoki jamoadan (brigadadan) pul yoki tovar qimmatliklarini but holda saqlanishini talab qilish;

aybdor boʻlgan xodimdan yoki jamoadan (brigadadan) zararning oʻrnini qoplashni talab qilish;

moddiy zarar yetkazilgan aniq sharoitlarni hisobga olgan holda zararni aybdor boʻlgan xodimdan yoki jamoadan (brigadadan) toʻliq yoki qisman undirishdan voz kechish.

Ish beruvchi pul yoki tovar qimmatliklarining but saqlanishini taʼminlashda quyidagilarga majbur hisoblanadi:

xodimga yoki jamoaga (brigadaga) pul yoki tovar qimmatliklarini but holda topshirish;

xodimga yoki jamoa (brigadaga) ishonib topshirilgan pul yoki tovar qimmatliklarining but saqlanishini taʼminlash uchun tegishli hujjat va maʼlumotlar bilan tanishtirish;

xodimga yoki jamoaga (brigadaga) pul yoki tovar qimmatliklarining but saqlanishini taʼminlash uchun zarur shart-sharoitlar yaratish.

9. Ushbu qoidada ikki muhim jihat belgilangan:

Yakka tartibdagi toʻliq moddiy javobgarlik shartnomalari tuziladigan xodimlari toifalari roʻyxati va pul yoki tovar qimmatliklari bilan bevosita muomala qiluvchi xodimlar tomonidan ishlar birgalikda bajariladigan, jamoaning (brigadaning) toʻliq moddiy javobgarligi joriy etilishi mumkin boʻlgan boʻlinmalar roʻyxati:

ish beruvchi qimmatliklar bilan ishlaydigan xodimlar roʻyxatini jamoa shartnomasida belgilaydi;

agar jamoa shartnomasi tuzilmagan boʻlsa, roʻyxat ish beruvchi tomonidan kasaba uyushmasi qoʻmitasi bilan kelishilgan holda;

agar kasaba uyushmasi qoʻmitasi boʻlmaganda MKning 15-moddasida belgilangan tartibda ish beruvchi tomonidan tasdiqlanadi.

10. Yakka tartibdagi toʻliq moddiy javobgarlik shartnomalari tuziladigan xodimlari toifalari roʻyxati va pul yoki tovar qimmatliklari bilan bevosita muomala qiluvchi xodimlar tomonidan ishlar birgalikda bajariladigan, jamoaning (brigadaning) toʻliq moddiy javobgarligi joriy etilishi mumkin boʻlgan boʻlinmalar roʻyxatini shakllantirishda Oʻzbekiston Respublikasi kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirining 2023 yil 20 iyuldagi 61-2023/V-son buyrugʻi bilan tasdiqlangan “Toʻliq moddiy javobgarlik toʻgʻrisida oʻzi bilan yozma shartnomalar tuzilishi mumkin boʻlgan xodimlar egallaydigan lavozimlar va ishlarning namunaviy roʻyxati”dan (roʻyxat raqami 3452, 2023 yil 21 avgust) foydalanish maqsadga muvofiq, ushbu Roʻyxat tavsiyaviy xususiyatga ega boʻlib, ish beruvchilarga amaliy yordam koʻrsatish maqsadida ishlab chiqilgan.

Xodim bilan toʻliq yakka tartibdagi moddiy javobgarlik yoki jamoaning (brigadaning) toʻliq moddiy javobgarligi toʻgʻrisida shartnoma tuzish boʻyicha tavsiyalar hamda ushbu shartnomalarning namunaviy shakli Oʻzbekiston Respublikasi kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirining 2023 yil 15 maydagi 11-2023/B-son buyrugʻi bilan “Xodim bilan toʻliq yakka tartibdagi moddiy javobgarlik yoki jamoaning (brigadaning) toʻliq moddiy javobgarligi toʻgʻrisida shartnoma tuzish boʻyicha tavsiyalar” (roʻyxat raqami 3443, 2023 yil 12 iyun) tasdiqlangan.

11. Bu norma jamoaning (brigadaning) toʻliq moddiy javobgarlik shartnomalari boʻyicha ikki holatdagi tartibni aniqlaydi:

ixtiyoriy qoplashda (sudga chiqmasdan).

agar jamoa (brigada)dagi xodimlar va ish beruvchi oʻzaro kelishib, zararni ixtiyoriy ravishda qoplashga qaror qilsa:

aybdorlik darajasi jamoa aʼzolari va ish beruvchi kelishuvi asosida belgilanadi;

kelishuv yozma shaklda rasmiylashtirilishi shart;

kelishuvda har bir xodimning qoplaydigan zarar miqdori aniq koʻrsatilishi kerak;

sud tartibida. agar xodimlar va ish beruvchi oʻzaro kelishuvga kelmasa va nizo sudga chiqsa, aybdorlik darajasini sud aniqlaydi.

Sud aybdorlik darajasini quyidagi omillarga qarab belgilaydi:

har bir xodimning moddiy qimmatliklar bilan ishlash darajasi;

vaziyatdagi shaxsiy aybdorlik va ehtiyotsizlik holati;

qimmatliklar ustidan nazorat qilish imkoniyati;

har bir xodimning ish vazifalari doirasidagi masʼuliyati.

12. Ushbu qoidaga tavsiyaviy xususiyatga ega boʻlib, unga koʻra agar korxona yoki tashkilot qimmatbaho buyumlar bilan ishlaydigan boʻlsa, kasaba uyushmasi qoʻmitasi bilan kelishgan holda moddiy kamomadlar uchun tavakkalchilik fondi tashkil etilishi mumkin.

Tavakkalchilik fondi moddiy qimmatliklar bilan bogʻliq kutilmagan yoʻqotishlar, kamomadlar yoki zararlarni qoplashda muhim ahamiyatga ega.

Fond tashkil etilishi ixtiyoriy, lekin kasaba uyushmasi qoʻmitasi bilan kelishilgan holda amalga oshiriladi.

13. Xodim bilan toʻliq moddiy javobgarlik toʻgʻrisida yozma shartnoma tuzilmagan, shuningdek bunday shartnoma pul yoki tovar qimmatliklari bilan muomala qilish oʻz funktsional majburiyatlariga kirmaydigan xodim, oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxs bilan yoxud ushbu moddaning toʻqqizinchi qismida koʻrsatilgan xodimlar toifasi roʻyxatiga kirmaydigan shaxs bilan tuzilgan hollarda ish beruvchiga yetkazilgan zarar uchun xodimning zimmasiga cheklangan moddiy javobgarlik yuklatilishi mumkin.

Bunday hollarda toʻliq moddiy javobgarlik xodimning zimmasiga faqat ushbu Kodeks 342-moddasi birinchi qismining 2 — 8-bandlarida nazarda tutilgan asoslar mavjud boʻlgan, oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan xodimlarning zimmasiga esa faqat ushbu Kodeksning 341-moddasi uchinchi qismida koʻrsatilgan hollardagina yuklatilishi mumkin.

Yetkazilgan zarar uchun toʻliq miqdordagi moddiy javobgarlik holatlardan biri (MKning 342-moddasiga asosan) bu toʻliq moddiy javobgarlik toʻgʻrisidagi shartnoma asosida oʻziga ishonib topshirilgan qimmatliklarning kamomadi, yaʼni but saqlanishini taʼminlamaganlik hisoblanadi.

Pul yoki tovar qimmatliklari bilan bevosita muomala qilayotgan boʻlsa, ushbu xodim MKning 342-moddasi birinchi qismida 1-bandi asosida emas boshqa bandlar 2 – 8 - bandlar asosida toʻliq moddiy javobgar boʻlishi mumkin.

Agar toʻliq moddiy javobgarlik toʻgʻrisida shartnoma:

xodim toʻliq moddiy javobgarlik toʻgʻrisidagi shartnoma yozma shaklda tuzilmagan;

pul yoki tovar qimmatliklari bilan muomala qilish oʻz funktsional majburiyatlariga kirmaydigan xodim;

oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxs;

jamoa shartnomasida yoki kasaba uyushmasi bilan kelishib tasdiqlangan xodimlar toifasi roʻyxatiga kirmaydigan shaxs bilan tuzilgan hollarda ish beruvchiga yetkazilgan zarar uchun xodimning zimmasiga toʻliq moddiy javobgarlik emas, balki cheklangan (MKning 340-moddaga asosan) moddiy javobgarlik yuklatilishi mumkin.

Yuqoridagi hollarda toʻliq moddiy javobgarlik xodimning zimmasiga faqat MK 342-moddasi birinchi qismining 2 — 8-bandlarida nazarda tutilgan asoslar mavjud boʻlgan, oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan xodimlarning zimmasiga esa faqat MKning 341-moddasi uchinchi qismida koʻrsatilgan hollardagina yuklatilishi mumkin.