1. Agar xodim oʻzining aybli harakatlari (yoki harakatsizligi) natijasida ish beruvchiga toʻgʻridan-toʻgʻri zarar yetkazsa, u holda xodim ushbu zararning oʻrnini qoplashi shart.

Haqiqiy zarar — bu ish beruvchining mol-mulkiga, mablagʻlariga, asbob-uskunalariga yoki boshqa boyliklariga yetkazilgan real yoʻqotishlardir.

Bunga quyidagilar kirishi mumkin:

mol-mulkning yoʻqotilishi yoki buzilishi;

asbob-uskunalarning ishdan chiqishi;

mablagʻlarning noqonuniy ishlatilishi yoki yoʻqotilishi;

ish beruvchi uchun ortiqcha toʻlovlarga olib kelgan harakatlar;

sotib olingan xomashyo, materiallar yoki mahsulotlarning yoʻqotilishi yoki yoʻq qilinishi.

Xodim moddiy javobgar boʻlishi uchun quyidagi toʻrt shart bir vaqtda mavjud boʻlishi kerak:

Shart — Izoh

1. Aybli harakat — Xodimning harakat yoki harakatsizligi zararga olib kelgan boʻlishi shart

2. Huquqbuzarlik — Harakat qonunga, ichki tartib-qoidalarga yoki mehnat shartnomasiga zid boʻlishi lozim

3. Zarar mavjudligi — Ish beruvchida real moddiy yoʻqotish yuzaga kelgan boʻlishi kerak

4. Sabab-oqibat bogʻlanishi — Xodimning harakati bilan zararning yuzaga kelishi oʻrtasida toʻgʻridan-toʻgʻri bogʻliqlik boʻlishi zarur

Agar ushbu shartlardan biri yoʻq boʻlsa — xodim moddiy javobgar emas.

Xodim faqat oʻzining aybi bilan yetkazilgan zarar uchun javob beradi.

Agar zarar tabiiy ofat, fors-major yoki ish beruvchi aybi bilan kelib chiqqan boʻlsa, xodimdan zarar undirilmaydi.

2. Olinmagan daromad (boy berilgan foyda) — bu ish beruvchi kelgusida olishi mumkin boʻlgan, lekin xodimning aybi yoki boshqa sabablar tufayli amalga oshmagan foyda yoki iqtisodiy nafdir.

Masalan, xodimning harakatsizligi sababli ishlab chiqarish rejasi bajarilmadi, shunda ish beruvchi rejalashtirilgan foydani ololmadi yoki xodim mijozga yuborilishi kerak boʻlgan tovarni oʻz vaqtida yetkazmadi, mijoz boshqa korxona bilan shartnoma tuzdi, natijada foyda boy berildi.

Ushbu modda talabi boʻyicha — bunday holatlarda ish beruvchi xodimdan boy berilgan foydani talab qila olmaydi.

Xodim faqat toʻgʻridan-toʻgʻri yetkazilgan haqiqiy moddiy zarar uchun javobgar hisoblanadi.

3. Sharhlanayotgan moddaning uchinchi qismida toʻgʻridan-toʻgʻri yetkazilgan haqiqiy zararga taʼrif berilgan boʻlib, unda:

ish beruvchining mavjud mol-mulki (shu jumladan uchinchi shaxslarning ish beruvchidagi mol-mulki, agar ish beruvchi mazkur mol-mulkni but saqlanishi uchun javobgar boʻlsa) amalda kamayganligi. Bunda aniq miqdor (sanoq) bilan oʻlchanadigan tovarlar, asbob-uskunalar, xomashyo, tayyor mahsulot yoʻqotilishi, buzilishi yoki yoʻq qilinish holatlari nazarda tutilgan;

yoki yomon holatga kelganligi. Yaroqsiz yoki yaroqli boʻlsa ham lozim darajada ishlamaydigan (ishlatish imkoniyati qiyinlashgan, mahsulot yoki xizmatlar sifatida salbiy taʼsir koʻrsatadigan) holati;

shuningdek ish beruvchi uchun mol-mulkni sotib olish, tiklash yoxud xodim tomonidan uchinchi shaxslarga yetkazilgan zararning oʻrnini qoplash uchun ortiqcha xarajatlar qilish va toʻlovlarni amalga oshirish zarurati tushuniladi.