1. Sharhlanayotgan moddaga koʻra mehnatda mayib boʻlganlik yoki kasb kasalligi tufayli boquvchi vafot etganligi munosabati bilan ish beruvchi tomonidan marhumning qaramogʻida yoki taʼminotida boʻlgan MKning 327-moddasida nazarda tutilgan shaxslarga bir yoʻla beriladigan nafaqaning miqdorini belgilash qoidalari belgilangan boʻlib, ushbu moddaning birinchi qismida uning miqdori jamoa shartnomasida, agar bunday shartnoma tuzilmagan boʻlsa, ish beruvchi bilan kasaba uyushmasi qoʻmitasi yoki xodimlarning boshqa vakillik organi oʻrtasidagi kelishuvga binoan belgilanishi koʻrsatilgan.

Demak, agar tashkilotda jamoa shartnoma tuzilgan boʻlsa, unda ushbu bir yoʻla beriladigan nafaqaning miqdorini belgilash kerak boʻladi. Agar jamoa shartnomasi tuzilmagan boʻlsa, ichki hujjat, yaʼni kasaba uyushmasi bilan kelishib tasdiqlanadigan ichki hujjatda belgilanishi kerak. Masalan, ichki mehnat tartib qoidalari, xodimlarga mehnatga haq toʻlash toʻgʻrisidagi nizomlarda yoki aynan shu masala boʻyicha alohida nizom tasdiqlanishi ham mumkin.

Mehnatda mayib boʻlganlik yoki kasb kasalligi tufayli boquvchi vafot etganligi munosabati bilan bir yoʻla beriladigan nafaqaning miqdori jamoa shartnomasida, agar u tuzilmagan boʻlsa, ish beruvchi va kasaba uyushmasi qoʻmitasi oʻrtasidagi kelishuvga binoan belgilangan boʻlsa, bu ish beruvchi uchun majburiy hisoblanadi.

Agar tashkilotda kasaba uyushmasi tuzilmagan yoki xodimlar vakili ham saylanmagan boʻlsa, MKning 15-moddasi beshinchi qismiga asosan ish beruvchi qonunchilikka muvofiq kasaba uyushmasi qoʻmitasi bilan kelishib olinishi kerak boʻlgan masalalarni hal qilish niyati toʻgʻrisida mehnat jamoasini yozma shaklda xabardor qilishi shart. Agar axborot olingan kundan eʼtiboran ikki hafta ichida mehnat jamoasining boshlangʻich kasaba uyushmasi tashkilotini yoki xodimlarning boshqa vakillik organini tashkil etish toʻgʻrisidagi qarori qabul qilinadigan umumiy yigʻilishi (konferentsiyasi) oʻtkazilmasa, ish beruvchi tegishli masalalarni mustaqil ravishda hal qilishga haqlidir (ushbu modda sharhiga qarang).

Tashkilotda kasaba uyushmasi tuzilmaganligi yoki xodimlar vakili ham saylanmaganligi, jamoa shartnoma tuzilmaganligi yoki jamoa shartnomada belgilanmaganligi yoxud kasaba uyushmasi bilan ushbu nafaqaning miqdori kelishilmaganligi ish beruvchini ushbu nafaqani toʻlash majburiyatidan ozod qilmaydi.

2. Mehnatda mayib boʻlganlik yoki kasb kasalligi tufayli boquvchi vafot etganligi munosabati bilan bir yoʻla beriladigan nafaqaning miqdori jamoa shartnomasida, agar u tuzilmagan boʻlsa, ish beruvchi va kasaba uyushmasi qoʻmitasi oʻrtasidagi kelishuvga binoan belgilashda yoxud MKning 15-moddasi beshinchi qismida belgilangan tartibda mustaqil ravishda hal etishda mehnatda mayib boʻlganlik yoki kasb kasalligi tufayli vafot etgan xodimning oʻrtacha yillik ish haqining olti baravaridan kam boʻlmasligi kerak.

Boquvchi vafot etganligi munosabati bilan bir yoʻla beriladigan nafaqaning miqdori marhumning oʻrtacha yillik ish haqining olti baravaridan kam boʻlmasligi kerak, koʻp boʻlishi mumkin.

Vazirlar Mahkamasining 2005 yil 11 fevraldagi 60-sonli qarori bilan tasdiqlangan “Xodimlarga ularning mehnat vazifalarini bajarish bilan bogʻliq holda jarohatlanishi, kasb kasalliklariga chalinishi yoki salomatlikning boshqa xil shikastlanishi tufayli yetkazilgan zararni toʻlash Qoidalari”ning 29-bandiga koʻra oltita oʻrtacha yillik ish haqi miqdori vafot etganning oʻrtacha oylik ish haqi (daromadi)ni yetmish ikkiga koʻpaytirish yoʻli bilan aniqlanadi. Yaʼni, marhumning oʻrtacha oylik ish haqi MKning 257-moddasiga asosan hisoblanadi va bu oʻrtacha oylik ish haqi yetmish ikkiga koʻpaytiriladi. Nega yetmish ikkiga koʻpaytiriladi, chunki bir yilda oʻn ikki oy boʻlib, oʻn ikkining olti baravari yetmish ikki boʻladi.

Shaxs tashkilotda yoxud jismoniy shaxsda fuqarolik huquqiy shartnoma asosida (yakka tartibdagi mehnat munosabatlari vujudga kelmasdan) xizmat koʻrsatgan hollarda yuz bergani sabablarga koʻra vafot etgan boʻlsa yoki uning sogʻligʻiga zarar yetsa, zararni qoplash bilan bogʻliq boʻlgan masalalar mehnat qonunchiligiga koʻra emas, balki fuqarolik qonunchiligi bilan hal etiladi.

MISOL

Ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisa tufayli vafot etgan xodimning oʻrtachi oylik ish haqi MKning 257-moddasiga asosan hisoblangan 5 mln soʻm boʻlgan boʻlsa, bu 72 ga koʻpaytirilganda 360 mln soʻm boʻladi.

Agar boquvchi boʻlgan marhumning 4 nafar qaramogʻida boʻlgan shaxslar boʻlsa, ushbu 360 mln 4 ga boʻlinganda, ularning har biriga 90 mln soʻmdan nafaqa toʻlanishi kerak boʻladi.