1. Sharhlanayotgan modda mehnat huquqida ayollar salomatligini, xavfsizligini va onalik vazifalarini himoya qilishga qaratilgan oʻziga xos profilaktik huquqiy mexanizmdir. Unda ish beruvchining ayrim ishlarda ayollarning mehnat faoliyatini cheklash huquqi tan olinadi, biroq bu huquq mutlaq emas, balki qatʼiy tartib va mezonlarga asoslangan boʻladi. Yaʼni, ish beruvchi oʻz xohishiga koʻra emas, balki qonuniy asos boʻlgan taqdirda bunday cheklov qoʻyishga haqli.

Normaning mohiyatiga koʻra, ayollar salomatligi yoki reproduktiv funktsiyalariga xavf tugʻdiruvchi, yaʼni noqulay mehnat sharoitlariga ega boʻlgan ayrim ishlarni bajarishda ayollarga cheklov qoʻyilishi mumkin. Bunday ishlar tibbiy-biologik, sanitariya-gigiyena, ergonomik yoki xavfsizlik nuqtai nazaridan ayolning jismoniy salomatligi uchun xavfli deb topilishi mumkin. Masalan, ogʻir yuk koʻtariladigan, yuqori harorat, zaharli moddalar, radioaktiv nurlanish, kuchli vibratsiya yoki bosim ostida olib boriladigan ish turlari shular jumlasidandir. Ayollarni bunday mehnat turlaridan himoya qilish esa nafaqat huquqiy ehtiyoj, balki ijtimoiy va biologik zaruratdir.

Ish beruvchi bunday ishlar roʻyxatini mustaqil ravishda emas, balki ijtimoiy sheriklik asosida — yaʼni kasaba uyushma qoʻmitasi bilan kelishgan holda va eng muhimi, bu sohadagi vakolatli organlar — Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi hamda Sogʻliqni saqlash vazirligining tavsiyalari asosida shakllantiradi. Ushbu ikki muhim davlat idorasi Ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha Respublika uch tomonlama komissiyasi orqali ish beruvchilar, xodimlar va davlat manfaatlarini uygʻunlashtirgan holda ayollar mehnatini cheklash mumkin boʻlgan ishlar boʻyicha tavsiyalar ishlab chiqadi.

Mazkur tavsiyalar shunchaki tavsiya emas, balki ilmiy, tibbiy va huquqiy ekspertizadan oʻtgan normativ-huquqiy hujjat shaklida qabul qilinadi. Ish beruvchi esa, bu tavsiyalarni inobatga olgan holda, tashkilotdagi ish turlari ichidan aynan ayollar uchun xavfli yoki noqulay mehnat sharoitlariga ega boʻlgan ishlar roʻyxatini shakllantiradi.

2. Sharhlanayotgan moddaning ikkinchi qismiga koʻra, ogʻir yuklarni koʻtarish va tashish kabi yuqori jismoniy kuch talab qiluvchi ishlar ayollar salomatligi, onalik vazifalari va reproduktiv funktsiyalariga salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkinligi sababli bu faoliyat turlari qonun bilan tartibga solinishi nazarda tutilgan.

Normaning birinchi jumlasi qatʼiy taqiqlovchi xarakterga ega boʻlib, ayollarga ularning organizmi uchun ruxsat etilgan meʼyorlardan ortiq yuk koʻtarishni va tashishni mutlaqo man etadi.

Bu shuni anglatadiki, har qanday korxona, tashkilot yoki muassasa ayol xodimni ogʻir yuk bilan bogʻliq ishga jalb etayotgan boʻlsa, u avvalo normativ-huquqiy hujjatlar bilan belgilangan maksimal yuk meʼyorlariga amal qilishi shart.

Agar ayollarga ushbu meʼyorlardan ortiq yuk koʻtarish topshiriladigan boʻlsa, bu holat qonunbuzarlik deb topiladi va xodimning mehnat huquqlari buzilgan boʻladi. Ushbu harakat uchun ish beruvchiga nisbatan maʼmuriy javobgarlik nazarda tutilgan. Xususan, bunday harakat uchun mansabdor shaxslarga nisbatan Oʻzbekiston Respublikasining Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksining 49-moddasiga asosan bazaviy hisoblash miqdorining besh baravaridan oʻn baravarigacha miqdorda jarima qoʻllaniladi.

3. Sharhlanayotgan moddaning uchinchi qismi ayollar koʻtarishlari mumkin boʻlgan eng koʻp yuk meʼyorlari qanday tartibda belgilanishini aniqlashtirib beradi. Bu meʼyorlar shunchaki tashkilotning ichki hujjatlari bilan belgilanmaydi, balki davlat darajasida, sohaning ilmiy, tibbiy va ijtimoiy jihatlarini inobatga olgan holda, aniq mexanizm asosida ishlab chiqiladi.

Yaʼni, mazkur meʼyorlar Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi hamda Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan ishlab chiqiladi.

Bu ikki tashkilot mehnat xavfsizligi va salomatlik masalalariga bevosita masʼul organlar boʻlib, ular mazkur meʼyorlarni mustaqil emas, balki Ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha Respublika uch tomonlama komissiyasi bilan kelishgan holda tasdiqlaydi.

Bugungi kunda, 18 yoshdan kichik boʻlgan qizlar va ayollar uchun ogʻir yuklarni qoʻlda koʻtarish va tashishda ruxsat etilgan yuklama meʼyorlari Oʻzbekiston Respublikasi Bosh Davlat sanitariya vrachining 12.11.2018 yildagi 0364-18-sonli buyrugʻi bilan tasdiqlangan va joriy qilingan.

4.Ayollarning ogʻir yuklarni koʻtarishi va tashishi chogʻida ular uchun yoʻl qoʻyiladigan eng koʻp yuklamalar Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi hamda Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan Ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha respublika uch tomonlama komissiyasi bilan kelishilgan holda belgilanadi.