1. Sharhlanayotgan moddaning birinchi qismi nogironligi boʻlgan shaxslarning mehnat huquqlarini himoya qilish va ularni toʻliq xavfsiz hamda insoniy sharoitlarda mehnat faoliyatiga jalb etilishini kafolatlash uchun muhim norma hisoblanadi. Ish beruvchi nogironligi boʻlgan shaxsni ishga qabul qilishda uning nogironligi darajasi, qaysi kasallikka chalinganligi, Tibbiy-ijtimoiy ekspert komissiyasining xulosasida berilgan maʼlumotlar eʼtiborga olinishi lozim.

Tibbiy-ijtimoiy ekspertiza tekshiruvdan oʻtkazilayotgan shaxsning klinik-funktsional, ijtimoiy, kasbiy-mehnat va psixologik maʼlumotlarini kompleks baholash asosida uning sogʻligʻi yoʻqolganligi darajasini hamda organizmining funktsiyalari turgʻun buzilganligi sababli hayot faoliyati cheklanganligi darajasini, nogironlik guruhini, nogironlikning boshlanishi sababi hamda vaqtini aniqlash, shuningdek shaxs uchun sogʻligʻining holatiga koʻra mumkin boʻlgan mehnat faoliyati turlari va zarur mehnat sharoitlari, oʻzgalarning parvarishiga, sanatoriy-kurortda davolanishning tegishli turlariga hamda ijtimoiy himoyaga boʻlgan ehtiyoji toʻgʻrisida tavsiyalar beradi.

Ish beruvchi nogironligi boʻlgan shaxsga uning sogʻligʻi holatiga koʻra qarshi koʻrsatma boʻlgan ishni bajarishni topshirsa, uning ushbu harakati noqonuniy hisoblanadi va maʼmuriy javobgarlikka sabab boʻladi.

2. Sharhlanayotgan moddaning ikkinchi qismiga koʻra, tibbiy-ijtimoiy ekspert komissiyasi nogironligi boʻlgan shaxsni toʻliqsiz ish vaqti rejimida ishlashi maqsadga muvofiq ekanligi xususida bergan xulosasining ish beruvchi uchun majburiyligi belgilangan.

MKning 186-moddasi 2-qismi ikkinchi xatboshisida ish beruvchi nogironligi boʻlgan shaxsning iltimosiga koʻra, agar mazkur shaxs uchun ish vaqtini belgilash tibbiy-ijtimoiy ekspert komissiyasining tavsiyalarida nazarda tutilgan boʻlsa, ushbu shaxsga toʻliqsiz ish vaqti rejimi oʻrnatishi shart ekanligi nazarda tutilgan. Bunda nogironligi boʻlgan shaxslar toʻliqsiz ish vaqtining davomiyligi va ish rejimi tibbiy-ijtimoiy ekspert komissiyasining tavsiyalariga muvofiq belgilanishi kerak.

MISOL

Tibbiy-ijtimoiy ekspert komissiyasi tavsiyasida nogironligi boʻlgan shaxsga kuniga 4 soatdan ortiq ishlash mumkin emasligi nazarda tutilgan boʻlsa, ushbu shaxs ish beruvchiga murojaat qilib, unga 36 soat qisqartirilgan ish haftasi emas, balki 18 soat (0,5 stavka) toʻliqsiz ish vaqti rejimi oʻrnatilgan ish haftasi belgilanishini soʻragan. Ish beruvchi esa, bunday vaziyatda xodimni iltimosini qanoatlantirib, unga shunday ish vaqti rejimi oʻrnatishga majbur. Bunda xodim toʻliqsiz ish vaqti rejimi asosida ishlayotganligi uchun ish haqini ham ish vaqtiga yoki bajaradigan ishiga mutanosib ravishda oladi.

Mazkur sharhlanayotgan normada ish beruvchining nogironligi boʻlgan shaxsga nafaqat toʻliqsiz ish vaqti belgilash, balki tibbiy-ijtimoiy ekspert komissiyasining tavsiyalariga asosan ularning ish yuklamasini kamaytirish majburiyati ham mustahkamlangan. Bunda ish beruvchi TIEK tavsiyasiga asosan, nogironligi boʻlgan shaxslar uchun belgilangan qisqartirilgan ish vaqti sharoitida ular bajarishi kerak boʻlgan ish yuklamasini kamaytirishi kerak.

Bundan tashqari, TIEK nogironligi boʻlgan xodimlar uchun xavfsiz mehnat sharoitlarini yaratilishini nazarda tutgan holda ayrim mehnat shartlarini oʻzgartirishni ham tavsiya etishi mumkin. Masalan, yorugʻ xonada yoki havo aylanadigan xonada ishlashi, ish joyi yuqori qavatda boʻlsa pastki qavatga oʻtkazilishi va boshqalar.

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2014 yil 15 sentyabrdagi 263-son qarori bilan tasdiqlangan “Ish oʻrinlarini mehnat sharoitlari va asbob-uskunalarning jarohatlash xavfliligi yuzasidan attestatsiyadan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisida”gi Nizomga koʻra, nogironligi boʻlgan shaxslar band boʻlgan ish oʻrinlarini ushbu Nizomda nazarda tutilgan tartibda attestatsiyadan oʻtkaziladi.

Bunda attestatsiyadan oʻtkazilishi kerak boʻlgan ish oʻrinlari roʻyxatiga qoʻshimcha ravishda attestatsiyadan oʻtkazilishi kerak boʻlgan nogironligi boʻlgan shaxslarning ish oʻrinlari roʻyxati tuziladi.

Nogironligi boʻlgan shaxslarning ish oʻrinlarini attestatsiyadan oʻtkazish doirasida:

nogironligi boʻlgan shaxslarning ishlashi uchun maxsus moslamalar mavjudligi, ishlab chiqarish xonalari nogironligi boʻlgan shaxs aravachalaridan foydalanuvchi shaxslar, koʻrish qobiliyati xiralashgan va eshitish qobiliyati buzilgan shaxslar uchun tegishli qurilmalar bilan jihozlanganligi, shuningdek ish mebelining antropometrik talablarga muvofiqligi baholanadi;

attestatsiya komissiyasi har bir nogironligi boʻlgan shaxsga guruhlar va nogironlik sabablari boʻyicha belgilangan tartibda (tibbiy ijtimoiy ekspert komissiyasi tomonidan) berilgan hujjatlar va maʼlumotnomalarni tayyorlashi shart.

Nogironligi boʻlgan shaxslarning mehnatidan foydalanuvchi korxona oʻtkazilgan attestatsiya natijalari boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasining Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi tomonidan belgilanadigan tartibda sanitariya-texnik holatni pasportlashtirishi shart.