399-modda · VI bo'lim · Ayrim toifadagi xodimlar mehnatini huquqiy jihatdan tartibga solishning oʻziga xos xususiyatlari
Oʻn olti yoshga toʻlmagan nogironligi boʻlgan bolani tarbiyalayotgan ota-onadan biriga (ota-ona oʻrnini bosuvchi shaxsga) oyiga qoʻshimcha bir dam olish kuni berilib, davlat ijtimoiy sugʻurta mablagʻlari hisobidan shu vaqt uchun bir kunlik ish haqi miqdorida nafaqa toʻlanadi.
Sharhlanayotgan moddaga koʻra, agar ota-ona yoki vasiy nogironligi boʻlgan, hali 16 yoshga toʻlmagan bolani tarbiyalayotgan boʻlsa, ularga har oyda qoʻshimcha bir dam olish kuni beriladi. Bu dam olish kuni – na taʼtildan, na bayramdan, na haftalik dam olish kunidan emas, aynan bola parvarishiga bagʻishlangan ijtimoiy huquq sifatida aynan ish kuni hisobidan ajratiladi.
Bu kun xodim uchun muhim vazifalarni ado etishga – bolani shifokor koʻrigiga olib borish, reabilitatsiya tadbirlarida qatnashish, taʼlim yoki ijtimoiy qoʻllab-quvvatlash muassasalari bilan aloqada boʻlish kabi zarur holatlarni bajarishga xizmat qiladi.
Bu orqali qonunchilik nogironligi boʻlgan bolani tarbiyalayotgan shaxsning mehnat majburiyatlarini yengillashtirish bilan birga, ularning oilaviy vazifalarini bajarishiga ham imkoniyat yaratadi.
Oʻzbekiston Respublikasining “Nogironligi boʻlgan shaxslarning huquqlari toʻgʻrisida”gi Qonuniga muvofiq, nogironligi boʻlgan bolalar (bola) deganda, barqaror jismoniy, aqliy, sensor (sezgi) yoki ruhiy nuqsonlari tufayli hayotiy faoliyati cheklanganligi munosabati bilan davlat va jamiyat tomonidan ijtimoiy yordam koʻrsatilishiga hamda oʻz huquqlari va qonuniy manfaatlari himoya qilinishiga muhtoj oʻn sakkiz yoshgacha boʻlgan shaxslar tushaniladi. Qonun mazmunida nogironligi boʻlgan bolaning yoshi 18 yoshgacha boʻlishi belgilangan. Biroq mehnat qonunchiligi ushbu bolaning 16 yoshga toʻlguniga qadar, uning ota onasiga yoki vasiysiga bir kun dam olish kuni belgilagan. Ushbu qoʻshimcha dam olish kunini jamlab olib boʻlmaydi. Yaʼni 1 yilligini jamlab 12 kun olib boʻlmaydi. Har oy bir kun beriladi.
Bu qoʻshimcha dam olish kuni uchun xodimning ish haqi kamaytirilmaydi, aksincha davlat ijtimoiy sugʻurta mablagʻlari hisobidan bir kunlik ish haqiga teng miqdorda toʻlov — yaʼni nafaqa shaklida mablagʻ ajratiladi. Bu toʻlov bevosita ish beruvchi tomonidan emas, balki ijtimoiy himoya tizimi orqali amalga oshiriladi, bu esa ish beruvchiga ortiqcha xarajatsiz tarzda xodim manfaatini taʼminlash imkonini beradi.
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2010 yil 19 fevraldagi “Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi byudjetdan tashqari pensiya jamgʻarmasi toʻgʻrisida”gi 30-son qarori bilan tasdiqlangan Nizomning 8-bandiga asosan, Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi byudjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasi tashkilotlarning ishlaydigan 16 yoshgacha nogironligi boʻlgan bolaning ota-onalaridan biriga (vasiyga, homiyga) bir oyda qoʻshimcha dam olish kuni uchun toʻlovlarga xarajatlarni moliyalashtiradi. Bundan kelib chiqadiki, xususiy tashkilotlarda ishlaydigan xodimlarga ham ushbu toʻlovlar davlat ijtimoiy sugʻurtasi hisobidan amalga oshiriladi. Bunda xodimning bir oyda bir kunlik ish haqi nazarda tutilmoqda oʻrtacha oylik ish haqi emas.