1. MKning 218-moddasiga koʻra, I va II guruh nogironligi boʻlgan shaxslarga oʻttiz kalendar kundan iborat har yilgi asosiy uzaytirilgan taʼtil beriladi. III guruh nogironligi boʻlgan shaxslarga esa yigirma bir kalendar kundan kam boʻlmagan taʼtil beriladi.

Ish beruvchi oʻzining ichki hujjatlarida nogironligi boʻlgan xodimlariga 30 kalendar kundan kam boʻlgan har yilgi mehnat taʼtilini oʻrnata olmaydi. Bunday qoidalar oʻrnatilgan har qanday ichki hujjat haqiqiy hisoblanmaydi (MKning 8-moddasi sharhiga qarang). Shunday ekan, ish beruvchilar nogironligi boʻlgan xodimlarga mehnat qonunchiligida belgilangan minimal kafolatlarni taʼminlashi kerak.

Sharhlanayotgan moddaning birinchi qismi nogironligi boʻlgan xodimlarga faqat uzaytirilgan har yilgi mehnat taʼtiliga boʻlgan huquqni kafolatlabgina qolmasdan, ushbu mehnat taʼtilidan ularning istalgan vaqtda foydalanish imkoniyatini ham taʼminlaydi.

MKning 227-moddasiga koʻra, birinchi ish yili uchun har yilgi mehnat taʼtilidan foydalanish huquqi xodimda u ushbu ish beruvchida uzluksiz ishlagan olti oy oʻtganidan keyin yuzaga keladi. nogironligi boʻlgan shaxslar esa birinchi ish yilida hali olti oy ishlamagan boʻlsalar ham mehnat taʼtiliga chiqishga haqlidirlar.

Shuningdek, MKning 228-moddasiga asosan, ikkinchi va keyingi ish yillari uchun har yilgi mehnat taʼtili ish beruvchi va xodim uchun majburiy boʻlgan taʼtillar jadvali bilan belgilanadigan har yilgi mehnat taʼtillarini berish navbatiga muvofiq beriladi. Nogironligi boʻlgan boʻlgan shaxslarga har yilgi mehnat taʼtili ikkinchi va keyingi ish yillari uchun ularga qulay boʻlgan vaqtda berilishi kerak. Bunda ish beruvchi (yoki masʼul shaxs) har yili dekabr oyida keyingi yil uchun taʼtillar jadvalini tuzayotganida oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxslardan qachon har yilgi mehnat taʼtillaridan foydalanish istagi bor ekanligini soʻrashi lozim.

Nogironligi boʻlgan shaxslar taʼtillar jadvalida koʻrsatilgan taʼtildan foydalanish muddatini ham oʻzgartirishga haqlidir. Bunda ish beruvchi bilan kelishish talab etilmaydi. Har yilgi mehnat taʼtilidan oʻzi istagan vaqtda foydalanmoqchi boʻlgan nogironligi boʻlgan xodimga taʼtil kunlari toʻliq taqdim etilishi va taʼtil uchun haq toʻliq toʻlanishi kerak.

2. Sharhlanayotgan moddaning ikkinchi qismiga muvofiq, agar ish yili davomida xodimning har yilgi mehnat taʼtilining davomiyligi oʻzgargan boʻlsa, yaʼni nogironlik olib tashlanganligi munosabati bilan u asosiy uzaytirilgan mehnat taʼtilini olish huquqini yoʻqotgan boʻlsa yoki nogironligi boʻlmagan xodim ish yili davomida nogiron boʻlib qolgan boʻlsa, har yilgi mehnat taʼtilining davomiyligini ishlab berilgan vaqtga mutanosib ravishda hisoblab chiqarish amalga oshiriladi.

MKning 224-moddasiga asosan, har yilgi mehnat taʼtilining davomiyligini ishlab berilgan vaqtga mutanosib ravishda hisoblab chiqarishda uning davomiyligi har yilgi asosiy va qoʻshimcha mehnat taʼtilining toʻliq miqdorini oʻn ikkiga boʻlish hamda toʻliq ishlangan oylar soniga koʻpaytirish yoʻli bilan aniqlanadi. Bunda oʻn besh kalendar kunga teng va undan koʻp boʻlgan ortiqcha kunlar bir oy deb yaxlitlanadi, oʻn besh kalendar kundan kami esa hisobga olinmaydi. Ishlab berilgan vaqtga mutanosib ravishda mehnat taʼtili kunlari umumiy davomiyligini hisoblashda olingan 0,5 ga teng va undan koʻp oʻnliklar bir kun deb yaxlitlanadi, 0,5 dan kami esa hisobdan chiqarib tashlanadi.

MISOL

II guruh nogironligi boʻlgan xodimning nogironligi tibbiy-ijtimoiy ekspert komissiyasi tomonidan olib tashlandi. Mazkur xodim uchun qoʻshimcha taʼtillar nazarda tutilmagan. Bu xodimga har yilgi mehnat taʼtili nogironligi davrida 30 kalendar kundan iborat boʻlgan. Nogironligi olib tashlangach esa ushbu xodim 21 kalendar kundan iborat taʼtil olishga haqli boʻlib qoldi. Ushbu shaxs ish yilida nogironlik davrida 6 oy ishlaganidan keyin nogironligi olib tashlandi. Shunday boʻlsa, demak, hisob kitobni quyidagi tartibda amalga oshiramiz. (30/12)*6=15 kalendar kun, (21/12)*6=10,5 kalendar kun (0,5 ga teng va undan koʻp oʻnliklar bir kun deb yaxlitlanadi). Shunda bu xodimga jami 26 kalendar kun har yilgi mehnat taʼtili beriladi (15+11).

3. Sharhlanayotgan moddaning uchinchi qismiga asosan, nogironligi boʻlgan shaxslarni har yilgi mehnat taʼtilidan chaqirib olishga yoʻl qoʻyilmasligi kafolatlangan. Mazkur norma nogironligi boʻlgan shaxslarning dam olish huquqini toʻliq amalga oshirishlarini taʼminlovchi norma hisoblanadi. Hatto xodimning oʻzi ish beruvchi nomiga ariza yozgan holda mehnat taʼtilidan toʻliq foydalanmagan holda ishga chiqish istagini bildirgan taqdirda ham ish beruvchi bunga yoʻl qoʻymasligi lozim. Ish beruvchi nogironligi boʻlgan shaxsni mehnat taʼtilidan chaqirib oladigan boʻlsa, unga nisbatan Oʻzbekiston Respublikasining Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksning 49-moddasiga asosan maʼmuriy jarima qoʻllaniladi.