1. Sharhlanayotgan moddaning birinchi qismiga koʻra, bolani parvarishlash taʼtiliga chiqish ayolning huquqi boʻlib, homiladorlik va tugʻish taʼtili tugaganidan soʻng ayol istasa ishini davom ettirishi, istamasa bolani parvarishlash taʼtiliga chiqishi mumkin. Demak, ish beruvchi ayolni bolani parvarishlash taʼtiliga chiqishga majbur qila olmaydi.

Ayol bola ikki yoshga toʻlguniga qadar bolani parvarishlash taʼtiliga chiqishga ariza yozib taʼtilga chiqishi mumkin. Bu degani ayol bola ikki yoshga toʻlgunga qadar bolani parvarishlash taʼtilida oʻtirishga majbur degani emas.

Ayol ushbu taʼtildan istalgan paytda ishga chiqishi mumkin. Ayol ushbu taʼtildan istasa toʻliq, istamasa qisman foydalanishi yoki umuman foydalanmasligi mumkin.

Shuni eʼtiborga olgan holda bolani parvarishlash taʼtiliga chiqqan xodimning oʻrniga boshqa xodim ishga olinganida, ushbu xodim bilan bolani parvarishlash taʼtiliga chiqqan xodimning ishga chiqquniga qadar muddatli mehnat shartnomasi tuzilishiga eʼtibor qaratilishi lozim.

MISOL

Tashkilot xodimi R. bolani parvarishlash taʼtiliga ariza yozib, bolasi ikki yoshga toʻlguniga (2027 yilning 10 dekabr kuniga) qadar chiqish istagini bildirdi. Ish beruvchi uning oʻrniga xodim S.ni ishga qabul qildi va uning shartnomasida shartnoma muddatini 2027 yil 10 dekabr kuniga qadar qilib koʻrsatdi. 2026 yil dekabr oyida xodim R. ishga qaytish istagini bildirganida ish beruvchining boshi qotdi. Chunki uning oʻrniga olgan xodim S.ning mehnat shartnomasi muddati hali tugamagan edi. Bunday muammo yuzaga kelmasligi uchun bola parvarishlash taʼtiliga chiqqan xodimning oʻrniga boshqa xodim ishga olinganida uning mehnat shartnomasiga “xodim F.I.O.ning bola parvarishlash taʼtilidan chiqquniga qadar” deb belgilash maqsadga muvofiq (MKning 114-moddasi sharhiga qarang).

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 31.05.2024 yildagi “Ayrim turdagi nafaqalarni tayinlash va toʻlashni tartibga solish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi 314-son qarori bilan “Byudjet tashkilotlari hisoblanmaydigan yuridik va jismoniy shaxslarda ishlaydigan onalarga bola ikki yoshga toʻlgunga qadar bola parvarishi boʻyicha oylik nafaqa tayinlash va toʻlash tartibi toʻgʻrisida”gi Nizom tasdiqlangan boʻlib, uning uchinchi bandiga asosan, byudjet tashkiloti hisoblanmaydigan tashkilotlarda ishlaydigan onalarga (onaning oʻrnini bosuvchi shaxslarga) bola parvarishi boʻyicha nafaqa toʻlovi mazkur tashkilotning oʻz mablagʻlari hisobidan amalga oshiriladi. Tashkilot mablagʻlari hisobidan bola parvarishi boʻyicha nafaqa uchun sarflangan mablagʻlar davr xarajatlariga kiritiladi.

Jismoniy shaxs hisoblanuvchi ish beruvchilarning xodimlari boʻlgan onalarga (onaning oʻrnini bosuvchi shaxslarga) bola parvarishi boʻyicha nafaqa mehnat shartnomasida nazarda tutilgan boʻlsa, ish beruvchilar tomonidan oʻz mablagʻlari hisobidan toʻlanadi.

Bola parvarishi boʻyicha nafaqa parvarish qilinayotgan bolalar sonidan va nafaqa oluvchi shaxsning mehnat stajidan qatʼi nazar har oyda mehnatga haq toʻlashning eng kam miqdorining 60 foizi miqdorida toʻlanadi.

Byudjet tashkilotlarida ishlaydigan ayollarga va onaning oʻrnini bosuvchi shaxslarga bolalar nafaqasini tayinlash hamda toʻlash tartibi Vazirlar Mahkamasining 2026 yil 29 yanvardagi 35-son qaroriga asosan, byudjet tashkilotlarida ishlaydigan ayollarga va onaning oʻrnini bosuvchi shaxslarga bolalar nafaqasini tayinlash hamda toʻlash tartibi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Agar byudjetdan tashqari tashkilotlarda ishlovchi onalar ham kam taʼminlangan oila sifatida eʼtirof etilsa, moddiy yordam va nafaqa olishlari mumkin.

Demak, byudjetdan tashqari tashkilotlarda ishlovchi onalarga bola parvarishlash nafaqasi tashkilotning oʻz mablagʻlari hisobidan amalga oshiriladi va yuridik shaxsning foyda soligʻi hisoblash bazasi shu summaga kamaytiriladi.

Kam taʼminlangan oilalar bolalari uchun nafaqa va kam taʼminlangan oilalarga moddiy yordam tuman (shahar)larning mahalliy byudjet mablagʻlari, shuningdek qonunchilik hujjatlarida taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan amalga oshiriladi.

2. Sharhlanayotgan moddaning ikkinchi qismiga muvofiq, ayolga uning xohishiga koʻra, bolasi uch yoshga toʻlguniga qadar uni parvarishlash uchun ish haqi saqlanmagan holda qoʻshimcha taʼtil ham beriladi.

Bu taʼtilning ish haqi saqlanmagan taʼtil deyilishiga sabab, ayol ushbu davrda nafaqa olish huquqiga ega boʻlmaydi. Lekin shunga qaramasdan, ayol mazkur taʼtilni olish uchun ish beruvchiga ariza bilan murojaat qilganida, ish beruvchi unga ushbu huquqdan foydalanish imkoniyatini taqdim etishi lozim. Bunda xodim homiladorlik va tugʻish taʼtilidan soʻng bola parvarishlash taʼtilini bolasi uch yoshga toʻlguniga qadar birdaniga olish istagi haqida ish beruvchiga maʼlum qilishi mumkin. Bundan tashqari, bolasi uch yoshga toʻlguniga qadar taʼtil olgan xodim, mazkur taʼtildan toʻliq foydalanmasdan, oʻzi istagan vaqtda ishga qaytishi ham mumkin. Ish beruvchi bunga toʻsqinlik qila olmaydi. Chunki ushbu taʼtildan foydalanish xodimning huquqi hisoblanadi, majburiyati emas.

HUJJATLARDAN NAMUNALAR

B U Y R U Q

202__ y. «__» ________ — ____-son — _______________sh.

Xodimga bola parvarishlash

taʼtili berish haqida

1. Kamronova Iroda Siddiqovna – “Quvasoy” masʼuliyati cheklangan jamiyatining moliya boʻlimi mutaxassisiga 2025 yilning 28 may kunidan bolasi uch yoshga toʻlguniga qadar uni parvarishlash uchun ish haqi saqlanmagan taʼtil berilsin.

Xodimning ishga chiqish kuni 2026 yil 28 may kuni etib belgilansin.

2. Bolani parvarishlash taʼtili davrida xodim I.S.Kamronovaning ish joyi (lavozimi) saqlanishi, biroq bu davrda unga ish haqi hisoblanmasligi eʼtiborga olinsin.

Asos: Oʻzbekiston Respublikasi MK 405-moddasi va xodimning arizasi.

Direktor — I.I.Xusainov

3. Sharhlanayotgan moddaning uchinchi qismiga koʻra, bolani parvarishlash uchun beriladigan taʼtillardan bolaning otasi, buvisi, buvasi yoki bolani amalda parvarishlayotgan boshqa qarindoshlari ham toʻliq yoki uni qismlarga boʻlib foydalanishlari mumkin.

Bola parvarishlash taʼtilining kamida uch oyi ota tomonidan foydalanilgan taqdirda, ota yoki onadan biriga MKning 234-moddasi tartibida qoʻshimcha bir oy nafaqa toʻlanadigan bola parvarishlash taʼtili beriladi.

Bolani parvarishlash taʼtilidan faqat bir kishi foydalanishi mumkin. Bu kafolatdan ham ayol, ham uning turmush oʻrtogʻi bir vaqtda foydalana olmaydi.

4. Sharhlanayotgan moddaning toʻrtinchi qismiga koʻra, ayol yoki ushbu moddaning uchinchi qismida koʻrsatilgan shaxslar (yaʼni farzandni parvarishlayotgan ota, vasiy yoki boshqa qonuniy vakil) bola parvarishlash taʼtilida boʻlgan davrida, oʻz xohishiga koʻra mehnat faoliyatini quyidagi ikki shaklda davom ettirishi mumkin:

toʻliq boʻlmagan ish vaqti sharoitida (toʻliqsiz ish vaqtida) ishlash – yaʼni xodim ish haftasining yoki ish kunining faqat bir qismini ishlaydi. Bu shakl bola bilan bogʻliq ehtiyojlarni qondirish bilan birga, ish faoliyatini ham toʻxtatmasdan yuritish imkonini beradi.

uydan turib ishlash (masofaviy ish) – bu holatda xodim ish joyiga bormasdan, masofadan ishlaydi, bu esa ayniqsa kichik yoshli bolani tarbiyalayotgan ota-onalar uchun qulay hisoblanadi.

Muhim jihati shundaki, xodim ushbu imkoniyatlardan foydalanayotgan boʻlsa ham, yaʼni u bola parvarishlayotgan boʻlishiga qaramay ishni davom ettirayotgan boʻlsa, u nafaqa olish huquqidan mahrum boʻlmaydi. Yaʼni, bola parvarishlash taʼtili uchun belgilangan ijtimoiy kafolat saqlanadi, bu huquq ushbu moddaning birinchi qismiga muvofiq amalga oshiriladi.

Xodim ish faoliyatini davom ettirganida uning kasbiy malakasi, iqtisodiy barqarorligi va daromadi saqlanadi. Shu bilan birga, u bola parvarishlash boʻyicha ijtimoiy yordamdan, nafaqadan voz kechmaydi – bu ijtimoiy himoya davomiy ekanligini taʼminlaydi.

5. Sharhlanayotgan moddaning beshinchi qismi bola parvarishlash taʼtili davomida — yaʼni xodim mehnat faoliyatidan vaqtincha ozod qilingan boʻlsa ham — uning lavozimi, ish joyi saqlab qolinadi. Bu degani, ish beruvchi bu davrda xodimni boshqa ish (lavozim)ga oʻtkaza olmaydi, lavozimini qisqartira olmaydi yoki uni ishdan boʻshata olmaydi (oʻz tashabbusi bilan). Bu kafolat mehnat barqarorligi va xodimning iqtisodiy xavfsizligini taʼminlaydi.

Mazkur normaga muvofiq, xodimning nafaqat ish joyi saqlanadi, balki uning ushbu taʼtildan foydalanishi natijasida mehnat staji ham davom etadi. Biroq xodim necha marta bola parvarish taʼtiliga chiqqani, ushbu taʼtildan necha yil davomida foydalanganidan qatʼi nazar, koʻpi bilan olti yillik stajga ega boʻladi.

Oʻzbekiston Respublikasining “Fuqarolarning davlat pensiya taʼminoti toʻgʻrisida”gi Qonuni 37-moddasiga asosan, bola 3 yoshga toʻlguncha bolani parvarishlash taʼtillarida boʻlish vaqti, lekin hammasini jamlaganda koʻpi bilan 6 yil ish stajiga qoʻshib hisoblanishi nazarda tutilgan. Bunda ayol ushbu davr ham pensiya tayinlash uchun kerak boʻladigan ish stajiga qoʻshilishini istasa kamida 7 yil mehnat faoliyatini amalga oshirgan boʻlishi lozim. Bu degani, ayolning ijtimoiy toʻlov toʻlangan holda mehnat faoliyatini amalga oshirgan davri 7 yildan kam boʻlmasligi kerak.

6. Sharhlanayotgan moddaning oltinchi qismida kelgusidagi yillik mehnat taʼtilini olish huquqini beruvchi ish stajiga, agar jamoa shartnomasida, shuningdek tashkilotning ichki hujjatida yoxud mehnat shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa, bolani parvarishlash taʼtillari vaqti kiritilmasligi nazarda tutilgan. MKning 226-moddasi 1-qismiga muvofiq har yilgi asosiy mehnat taʼtili bilan birga bir tashkilotda yoki tarmoqdagi koʻp yillik ish staji uchun qoʻshimcha taʼtil olish huquqini beradigan ish stajiga kiradigan holatlar roʻyxati koʻrsatilgan. Bu roʻyxatga xodim haqiqatda ishlamagan boʻlsa-da, biroq qonunchilik, ichki huquqiy hujjatlar va mehnat shartnomasiga muvofiq ish oʻrni saqlangan vaqtlar ham kirishi aytib oʻtilgan.

MKning 226-moddasi 2-qismida esa Kodeksning 405-moddasi birinchi va ikkinchi qismlarida koʻrsatilgan bolani (2 yoshgacha va 3 yoshgacha) parvarishlash taʼtillar vaqti har yilgi asosiy mehnat taʼtilini olish huquqini beradigan ish staji jumlasiga kirmasligi belgilangan.

Ushbu moddada xodimning bola parvarishlash davri qoʻshimcha taʼtil olish uchun ish stajiga kirish yoki kirmaslik masalasida aniqlik mavjud emas. Biroq MKning 220-moddasidagi staj bilan bogʻliq qoʻshimcha taʼtilni ham har yilgi mehnat taʼtili ekanligi inobatga olinsa, unda tashkilotning ichki hujjatlarida belgilangan taqdirdagina xodimning ushbu bola parvarishlash taʼtilida boʻlgan davri qoʻshimcha taʼtil olish uchun hisoblanadigan ish stajiga kirishini tushunish mumkin.

Aks holda, bola parvarishlash taʼtili davri staj bilan bogʻliq qoʻshimcha mehnat taʼtili olish huquqini beradigan ish stajiga kirmasligi mumkin.