1. MKning 218-moddasiga koʻra, oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxslarga oʻttiz kalendar kundan iborat har yilgi asosiy uzaytirilgan taʼtil beriladi.

Mazkur kafolatni oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan xodimi bor har qanday ish beruvchi, yaʼni mulkchilik shaklidan qatʼiy nazar har qanday korxona, tashkilot, muassasa hamda yakka tartibdagi tadbirkor oʻz xodimlariga taqdim etishi kerak.

Shu bilan birga, ish beruvchilar oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan xodimlariga 30 kalendar kundan koʻproq taʼtil berishga ham haqlidirlar. Buning uchun ularning jamoa shartnomasida, boshqa ichki hujjatlarida yoki mehnat shartnomasida shunday qoida oʻrnatilgan boʻlishi kerak. Ish beruvchi oʻzining ichki hujjatlarida 18 yoshga toʻlmagan xodimlariga 30 kalendar kundan kam boʻlgan har yilgi mehnat taʼtilini oʻrnata olmaydi.

Bunday qoidalar oʻrnatilgan har qanday ichki hujjat haqiqiy hisoblanmaydi. Shunday ekan, ish beruvchilar oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan xodimlarga mehnat qonunchiligida belgilangan minimal kafolatlarni taʼminlashi kerak.

Sharhlanayotgan moddaning birinchi qismi oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan xodimlarga faqat uzaytirilgan har yilgi mehnat taʼtiliga boʻlgan huquqni kafolatlabgina qolmasdan, ushbu mehnat taʼtilidan ularning istalgan vaqtda foydalanish imkoniyatini ham taʼminlaydi.

MKning 227-moddasiga koʻra, birinchi ish yili uchun har yilgi mehnat taʼtilidan foydalanish huquqi xodimda u ushbu ish beruvchida uzluksiz ishlagan olti oy oʻtganidan keyin yuzaga keladi. Oʻn sakkiz yoshdan kichik boʻlgan shaxslar esa birinchi ish yilida hali olti oy ishlamagan boʻlsalar ham mehnat taʼtiliga chiqishga haqlidirlar.

Shuningdek, MKning 228-moddasiga asosan, ikkinchi va keyingi ish yillari uchun har yilgi mehnat taʼtili ish beruvchi va xodim uchun majburiy boʻlgan taʼtillar jadvali bilan belgilanadigan har yilgi mehnat taʼtillarini berish navbatiga muvofiq beriladi. Oʻn sakkiz yoshdan kichik boʻlgan shaxslarga har yilgi mehnat taʼtili ikkinchi va keyingi ish yillari uchun ularga qulay boʻlgan vaqtda berilishi kerak. Bunda ish beruvchi (yoki masʼul shaxs) har yili dekabr oyida keyingi yil uchun taʼtillar jadvalini tuzayotganida oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxslardan qachon har yilgi mehnat taʼtillaridan foydalanish istagi bor ekanligini soʻrashi lozim.

Oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxslar taʼtillar jadvalida koʻrsatilgan taʼtildan foydalanish muddatini ham oʻzgartirishga haqlidir. Bunda ish beruvchi bilan kelishish talab etilmaydi. Har yilgi mehnat taʼtilidan oʻzi istagan vaqtda foydalanmoqchi boʻlgan oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan xodimga taʼtil kunlari toʻliq taqdim etilishi va taʼtil uchun haq toʻliq toʻlanishi kerak.

2. Sharhlanayotgan moddaning ikkinchi qismiga muvofiq, agar ish yili davomida xodimning har yilgi mehnat taʼtilining davomiyligi oʻzgargan boʻlsa, yaʼni voyaga yetmagan xodim oʻn sakkiz yoshga toʻlganligi munosabati bilan u asosiy uzaytirilgan mehnat taʼtilini olish huquqini yoʻqotgan boʻlsa, har yilgi mehnat taʼtilining davomiyligini ishlab berilgan vaqtga mutanosib ravishda hisoblab chiqarish amalga oshiriladi.

MKning 224-moddasiga asosan, har yilgi mehnat taʼtilining davomiyligini ishlab berilgan vaqtga mutanosib ravishda hisoblab chiqarishda uning davomiyligi har yilgi asosiy va qoʻshimcha mehnat taʼtilining toʻliq miqdorini oʻn ikkiga boʻlish hamda toʻliq ishlangan oylar soniga koʻpaytirish yoʻli bilan aniqlanadi. Bunda oʻn besh kalendar kunga teng va undan koʻp boʻlgan ortiqcha kunlar bir oy deb yaxlitlanadi, oʻn besh kalendar kundan kami esa hisobga olinmaydi. Ishlab berilgan vaqtga mutanosib ravishda mehnat taʼtili kunlari umumiy davomiyligini hisoblashda olingan 0,5 ga teng va undan koʻp oʻnliklar bir kun deb yaxlitlanadi, 0,5 dan kami esa hisobdan chiqarib tashlanadi.

MISOL

Oʻn sakkiz yoshgacha boʻlgan shaxslarga oʻttiz kalendar kun har yilgi asosiy uzaytirilgan taʼtil beriladi. Ikkinchi ish yilida xodim 18 yoshga toʻldi. Mazkur xodim uchun qoʻshimcha taʼtillar nazarda tutilmagan. Bu xodimga har yilgi mehnat taʼtili 18 yoshga toʻlguncha 30 kalendar kundan, 18 yoshga toʻlgandan soʻng esa 21 kalendar kundan hisoblab chiqarilishi lozim. U ikkinchi ish yilida 3 oy ishlaganidan keyin 18 yoshga toʻlgan. Shunday boʻlsa, demak, hisob kitobni quyidagi tartibda amalga oshiramiz. (30/12)*3=7,5 kalendar kun, (21/12)*9=15,75 kalendar kun (0,5 ga teng va undan koʻp oʻnliklar bir kun deb yaxlitlanadi). Shunda bu xodimga jami 24 kalendar kun har yilgi mehnat taʼtili beriladi (16+8).

3. Sharhlanayotgan moddaning uchinchi qismiga asosan, oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxslarni har yilgi mehnat taʼtilidan chaqirib olishga yoʻl qoʻyilmasligi kafolatlangan.

Mazkur norma voyaga yetmagan shaxslarning dam olish huquqini toʻliq amalga oshirishlarini taʼminlovchi norma hisoblanadi. Hatto xodimning oʻzi ish beruvchi nomiga ariza yozgan holda mehnat taʼtilidan toʻliq foydalanmagan holda ishga chiqish istagini bildirgan taqdirda ham ish beruvchi bunga yoʻl qoʻymasligi lozim.

Ish beruvchi oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxsni mehnat taʼtilidan chaqirib oladigan boʻlsa, unga nisbatan Oʻzbekiston Respublikasining Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksning 49-moddasiga asosan maʼmuriy jarima qoʻllanilishi mumkin.