1. Sharhlanayotgan moddaning birinchi qismi voyaga yetmagan shaxslar mehnatiga nisbatan mehnat samaradorligi, mehnat normalashtirilishi va ish vaqti rejimini adolatli asosda belgilashni taʼminlovchi muhim huquqiy mexanizmdir. Uning mohiyati shundaki, oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan xodimlarning mehnatga oid sharoitlari ularning yoshini, jismoniy imkoniyatlarini va ijtimoiy maqomini hisobga olgan holda alohida tartibda belgilash zarurligini koʻrsatishdir.

Ishlab chiqarish normasi deganda, MKning 273-moddasiga asosan, muayyan tashkiliy-texnik sharoitlarda vaqt birligida bir xodim yoki muayyan tashkiliy-texnik sharoitlarda tegishli son va malakadagi xodimlar guruhi tomonidan smena davomida bajarilishi kerak boʻlgan ish hajmi tushuniladi.

Mehnat normalari toʻliq ish vaqti davomida tegishli malakaga ega boʻlgan xodim mehnat shartnomasida shart qilib koʻrsatilgan mehnat vazifasini toʻliq bajarishga qodir boʻladigan tarzda belgilanishi kerak. Voyaga yetmaganlar uchun esa, ishlab chiqarish normalari katta yoshdagi xodimlar uchun qoʻllaniladigan umumiy normalar asosida, biroq ular uchun belgilangan qisqartirilgan ish vaqtiga mutanosib ravishda belgilanadi.

Bu degani, agar katta yoshdagi xodimlar bir smena (masalan, 8 soatda) maʼlum bir ish hajmini bajarishi lozim boʻlsa, 16 yoshli xodim uchun u bajaradigan ish hajmi uning ish vaqti (masalan, 6 soat) bilan mutanosib ravishda kamaytiriladi.

MISOL

Agar katta yoshli xodimning kunlik ish vaqti 8 soat boʻlsa va u bir ish kuni davomida 80 dona mahsulot ishlab chiqarishi kerak boʻlsa (bu uning ishlab chiqarish normasi), 6 soatlik ish vaqtida ishlaydigan 16 yoshli xodim uchun ishlab chiqarish normasi 60 dona mahsulotdan oshmasligi kerak boʻladi. Bunda katta yoshdagi xodim 8 soat ichida 80 dona mahsulot tayyorlab bir kunda 200 ming soʻm oylik ish haqiga ega boʻlsa, 16 yoshli xodim 6 soatlik ish vaqtida 60 dona mahsulot tayyorlab 200 ming soʻm olishga haqli boʻladi.

2. Sharhlanayotgan moddaning ikkinchi qismida taʼkidlanishicha, oʻrta taʼlim yoki oʻrta maxsus va kasbiy taʼlimni yakunlab, ilk bor mehnat munosabatlariga kirishayotgan voyaga yetmaganlar uchun ishlab chiqarish normalari yanada pasaytirilgan holda belgilanishi mumkin.

Bu normaning joriy etilishi orqali tajribasiz, yangi ish boshlayotgan yoshlarning mehnat faoliyatidagi qiyinchiliklarni yumshatish, mehnat bozoriga moslashuviga koʻmaklashish, kam tajribali xodimga nisbatan real va amaliy talablar qoʻyilishini taʼminlashni koʻzda tutadi.

Shu bilan birga sharhlanayotgan moddada ishlab chiqarish taʼlimi shartnomasi asosida taʼlim olgan yoshlarga ham alohida eʼtibor qaratilgan. Ishlab chiqarish taʼlimi shartnomasi ish beruvchi va oʻquvchi (ish beruvchida ishlayotgan shaxs yoki ish qidirayotgan shaxs) oʻrtasida mehnat shartnomasi boʻyicha ishdan ajralgan yoki ajralmagan holda taʼlim olish uchun tuzilgan, kasbiy bilimlar, malakalar va koʻnikmalarni oʻrganish toʻgʻrisidagi yoki qayta tayyorlash haqidagi kelishuvdir (MKning 273-moddasi sharhiga qarang).

Demak, ishlab chiqarish taʼlimi shartnomasi boʻyicha taʼlim olgan xodimlarga ham, ularning yoshidan qatʼiy nazar, pasaytirilgan ishlab chiqarish normalari belgilanishi mumkin.

Taʼkidlash kerak, sharhlanayotgan moddaning ikkinchi qismida taʼkidlangan shaxslarga mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilikka va mehnat haqidagi boshqa huquqiy hujjatlarga, mehnat shartnomasiga muvofiq pasaytirilgan ishlab chiqarish normalari belgilanishi mumkin ekanligi nazarda tutilgan. Bundan kelib chiqadiki, nafaqat normativ-huquqiy hujjatlarda, balki tashkilotning jamoa shartnomasida ham, xodim bila nish beruvchi oʻrtasida tuziladigan mehnat shartnomasida ham bu masala belgilab qoʻyilishi mumkin.