416-modda · VI bo'lim · Ayrim toifadagi xodimlar mehnatini huquqiy jihatdan tartibga solishning oʻziga xos xususiyatlari
Har kunlik ishning (smenaning) davomiyligi quyidagilardan oshishi mumkin emas:
oʻn beshdan oʻn olti yoshgacha boʻlgan xodimlar uchun — olti kunlik ish haftasida — toʻrt soatdan, besh kunlik ish haftasida — besh soatdan, oʻn oltidan oʻn sakkiz yoshgacha boʻlgan xodimlar uchun esa olti kunlik ish haftasida — olti soatdan, besh kunlik ish haftasida — yetti soatu oʻttiz daqiqadan;
oʻquv yili davomida ishni oʻqish bilan birga olib boruvchi umumiy oʻrta, oʻrta maxsus va professional taʼlim tashkilotlarining oʻn beshdan oʻn olti yoshgacha boʻlgan oʻquvchilari uchun — olti kunlik ish haftasida — ikki soatdan, besh kunlik ish haftasida — ikki soatu oʻttiz daqiqadan, oʻn oltidan oʻn sakkiz yoshgacha boʻlgan oʻquvchilari uchun esa olti kunlik ish haftasida — uch soatdan, besh kunlik ish haftasida — toʻrt soatdan.
MKning 185-moddasiga asosan, normal ish vaqti rejimida ishlaydigan xodimlar uchun har kungi ishning (smenaning) davomiyligi olti kunlik ish haftasida ishlaydiganlar uchun — yetti soatdan, besh kunlik ish haftasida ishlaydiganlar uchun esa — sakkiz soatdan iborat.
Qisqartirilgan ish vaqti rejimida ishlashga haqli boʻlgan xodimlar esa, ularning haftalik ish vaqti davomiyligi 40 soatdan kam boʻlganligi uchun ularga ish kuni davomiyligi shu vaqtga mutanosib ravishda oʻrnatilgan.
Xususan, haftasiga 24 soatdan koʻp boʻlmagan ish vaqti rejimida ishlashga haqli boʻlgan oʻn besh yoshdan oʻn olti yoshgacha boʻlgan xodimlarning har kunlik ishining (smenasining) davomiyligi, agar olti kunlik ish haftasida ishlasalar – toʻrt soatdan, agar besh kunlik ish haftasida ishlasalar – besh soatdan koʻp boʻlishi mumkin emas. Besh kunlik ish haftasida ishlaydigan ushbu toifadagi xodimlarga ish beruvchi haftada bir kun toʻrt soatdan iborat ish kuni oʻrnatishi lozim.
Haftasiga 36 soat ishlashga haqli boʻlgan oʻn oltidan oʻn sakkiz yoshgacha boʻlgan xodimlar uchun esa har kunlik ishning (smenaning) davomiyligi olti kunlik ish haftasida — olti soatdan, besh kunlik ish haftasida — yetti soatu oʻttiz daqiqadan oshishi mumkin emas. Besh kunlik ish haftasida ishlaydigan ushbu toifadagi xodimlarga ish beruvchi haftada ikki kun yetti soatu oʻttiz daqiqadan oshmaydigan ish kuni, haftada uch kun yetti soatdan oshmaydigan ish kuni oʻrnatishi lozim.
Oʻquv yili davomida ishlayotgan 15–16 yoshdagi oʻquvchi umumiy oʻrta (maktab) yoki professional taʼlim tashkilotida tahsil olayotgan boʻlsa va u shu paytda qonuniy ravishda mehnat faoliyati bilan ham shugʻullanayotgan boʻlsa, unga kunlik ish vaqti qatʼiy cheklangan holda quyidagi tartibda oʻrnatiladi:
6 kunlik ish haftasida — kamida 2 soat;
5 kunlik ish haftasida — 2 soat 30 daqiqadan oshmaydigan miqdorda.
Agar ushbu toifadagi xodimlar 5 kunlik ish haftasida ishlasa, ish beruvchi ularga haftada bir kun ikki soatdan iborat ish kuni oʻrnatishi kerak. Shunda ularning haftalik ish vaqti 12 soatdan oshmaydi.
Sharhlanayotgan moddada nazarda tutilgan 16 yoshga toʻlmagan xodimlarga berilgan ushbu kafolat, uning asosiy vazifasi — taʼlim olish ekanligini inobatga olgan holda oʻrnatilgan. Xodim agar ushbu chegaradan ortiq ishlasa, bu uning rivojlanishiga, taʼlim olishiga va salomatligiga salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkin.
Oʻquv yili davomida ishlayotgan 16–18 yoshdagi xodimlarning 6 kunlik ish haftasida bir kunlik ish vaqti 3 soatdan oshmasligi lozim. 5 kunlik ish haftasida ishlayotgan xodimning bir kunlik ish vaqti esa 4 soatdan koʻp boʻlmasligi kerak.
Bu yoshdagi xodimlar koʻpincha kasbiy tayyorgarlikka ega boʻlib, ularning taʼlim bilan birga ishlash imkoniyati kichik yoshdagilarga nisbatan kengroq hisoblanadi. Shu sababli ularning ish vaqti 15–16 yoshli xodimlarga nisbatan biroz koʻproq.
MISOL
15 yoshli maktab oʻquvchisi maktabdagi oʻqishidan boʻsh vaqtida doʻkonda ishchi boʻlib ishlab, yengil ishlar bilan shugʻullanishi mumkin. Lekin u bir ish kuni davomida 2 soatdan ortiq ishlamasligi lozim. 17 yoshli texnikum oʻquvchisi esa oʻqishdan keyin 4 soatdan oshmaydigan ish vaqtida oʻziga mos ishni bajarishi mumkin.