1. ”Antenatal” soʻzi tibbiyotda keng qoʻllaniladigan atama boʻlib, u lotincha “ante” – oldin va “natalis” – tugʻilishga oid soʻzlaridan olingan. Shu bois, “antenatal” deganda bola tugʻilishidan oldingi davr, yaʼni homiladorlik davridagi holatlar, parvarish va tibbiy kuzatuvlar nazarda tutiladi. Bu atama koʻpincha “antenatal kuzatuvlar” (antenatal care) yoki “antenatal parvarish” shaklida ishlatiladi. U homilador ayolga homiladorlik davomida beriladigan tibbiy yordam, maslahat, diagnostika, profilaktika va nazorat tadbirlarini oʻz ichiga oladi.

Antenatal parvarishning maqsadi — ona va homilaning sogʻligini muhofaza qilish, tugʻruq vaqtida va undan keyin asoratlar xavfini kamaytirish, homilaning normal rivojlanishini taʼminlashdir.

XALQARO STANDARTLAR

XMTning 183-sonli Konventsiyasining 6-moddasi 7-bandida “Ayolga va uning farzandiga tibbiy yordam milliy qonunchilikka muvofiq yoki milliy amaliyotga mos keladigan har qanday boshqa tarzda koʻrsatiladi. Tibbiy yordam tugʻruqdan oldingi, tugʻruq paytidagi va tugʻruqdan keyingi davrdagi yordamni, shuningdek zarur hollarda tibbiy muassasaga joylashtirishni oʻz ichiga oladi” deb belgilangan. Ushbu norma tugʻruqdan oldingi antenatal davr uchun homilador ayollarga kafolatlarni taʼminlashga qaratilganligi bilan ahamiyatli hisoblanadi.

Sharhlanayotgan moddaning birinchi qismiga koʻra, homilador ayollarga tugʻruqqacha antenatal parvarishlash uchun qoʻshimcha boʻsh kunlar berish ish beruvchilar uchun majburiyat, yaʼni bajarilishi shart boʻlgan talab sifatida belgilangan. Bunda homilador ayol tibbiy koʻriklardan va boshqa tibbiy muolajalardan oʻtish uchun tibbiyot muassasalariga boradigan boʻlsa, oʻsha kuni u ishdan ozod qilinadi. Ushbu davr homilador ayol uchun kafolatlanganligi uchun, bu davrda uning ish joyi va oʻrtacha ish haqi toʻliq saqlanadi.

2. Sharhlanayotgan moddaning ikkinchi qismiga koʻra, homilador ayollarni antenatal (tugʻruqqacha) parvarishlash tartibi va muddatlari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanishi nazarda tutilgan. Bugungi kunga qadar bunday hujjat mavjud emas, ammo Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019 yil 30-sentyaabrdagi 832-son qaroriga ilova “Oʻzbekiston Respublikasi Davlat byudjeti mablagʻlari hisobidan qoplanadigan tibbiy yordamning kafolatlangan hajmlari roʻyxatini shakllantirish tartibi toʻgʻrisida”gi Nizom “Fuqarolar sogʻligʻini saqlash toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Oʻzbekiston Respublikasi sogʻliqni saqlash tizimini tubdan takomillashtirish boʻyicha kompleks chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2018 yil 7 dekabrdagi PF-5590-son Farmoniga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Davlat byudjeti mablagʻlari hisobidan qoplanadigan tibbiy yordamning kafolatlangan hajmlari roʻyxatini shakllantirish tartibini belgilaydi.

Nizomning 13-bandiga koʻra, roʻyxatni birlamchi tibbiy-sanitariya yordami mutaxassislari va ixtisoslashgan mutaxassislar tomonidan ambulatoriya sharoitlarida va kunduzgi statsionar sharoitlarda koʻrsatiladigan rejali tibbiy yordam hajmlari boʻyicha shakllantirishda quyidagi xarajatlar hisobga olinadi:

g) onalar va bolalarga tibbiy yordam koʻrsatish, shu jumladan:

homilador ayollarni homiladorlik yoki gestatsiya davomida (kamida 7 marta) oʻtkaziladigan organizmning boʻyida boʻlishdan boshlab tugʻilgunicha qorin ichida normal rivojlanishini taʼminlash maqsadida amalga oshiriladigan kompleks tashxis qoʻyish, davolash va profilaktika tadbirlarini nazarda tutuvchi antenatal (tugʻishgacha) parvarish qilish.

Yuqorida keltirilganlardan kelib chiqib, ish beruvchi homiladorlik davrida yuqorida keltirilgan barcha holatlarda xodimni ishdan ozod qilishi shart. Ammo ish haqini saqlab qolgan holda ishdan ozod qilish uchun asos sifatida har safar xodimadan homiladorlik boʻyicha nazoratda turadigan tibbiy muassasadan tasdiqlovchi maʼlumotnomani talab qilishni tavsiya etiladi.

Bunday maʼlumotnomani Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2015 yil 17 aprelda 2667-son bilan roʻyxatdan oʻtkazilgan “Mehnatga layoqatsizlik varaqalarini berish tartibi toʻgʻrisida”gi Yoʻriqnomaning 2–3-bandlarida nazarda tutilgan vaqtinchalik mehnatga layoqatsizlik maʼlumotnomalari bilan adashtirmaslik kerak. Ushbu maʼlumotnomada u homilador ayolga aynan antenatal (tugʻruqqacha) tekshiruv oʻtkazish maqsadida taqdim qilingani koʻrsatilishi kerak, shunda bunday maʼlumotnoma ishga chiqmagan kuni uchun xodimga oʻrtacha oylik ish haqini toʻlashga asos boʻlib xizmat qilishi mumkin.

MISOL

Ish beruvchi homilador xodimini har oyda bir yoki ikki kun davomida antenatal davrdagi koʻrik uchun ishdan ozod qilishga majbur ekanligini inobatga olgan holda xodim tomonidan taqdim etilgan maʼlumotnoma asosida uni tekshiruvdan oʻtish kunida oʻrtacha ish haqi saqlanib qolgan holda mehnat vazifasidan ozod qilish toʻgʻrisida buyruq chiqarishi tavsiya etiladi.

Ish vaqtini hisobga olish tabelida bu kunga ish kuni sifatida emas, balki MKning 257-moddasiga muvofiq, haq toʻlanishi kerak boʻlgan kun sifatida tegishli belgi qoʻyilishi mumkin. Bu kunlar ishlab berilgan kunlarning umumiy soniga kiritilmaydi.

Masalan, may oyida xodimaga antenatal tekshiruv uchun 2 kun kerak boʻldi, qolgan kunlarni u besh kunlik ish haftasi rejimida ishlab berdi. Natijada – 20 ish kuni ishlab berilgan, ulardan 2 tasi – oʻrtacha oylik toʻlovidan kelib chiqib, qolgan kunlar odatdagi tartibda toʻlanadi.