422-modda · VI bo'lim · Ayrim toifadagi xodimlar mehnatini huquqiy jihatdan tartibga solishning oʻziga xos xususiyatlari
Ota-onadan biri (ota-ona oʻrnini bosuvchi shaxs), shuningdek mehnatni muhofaza qilish talablariga rioya etilishi ustidan davlat nazorati va tekshiruvini amalga oshiruvchi organlar hamda bolalar masalalari boʻyicha komissiyalar, agar ishni davom ettirish oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxslarning hayotiga va sogʻligʻiga, xavfsizligiga hamda maʼnaviy jihatdan kamol topishiga tahdid solayotgan boʻlsa yoki ularga boshqacha tarzda ziyon yetkazishi mumkin boʻlsa, bunday shaxslar bilan mehnat shartnomasini bekor qilishni talab qilishga haqli.
Yakka mehnat munosabatlari ish beruvchi va xodim oʻrtasida tuzilgan mehnat shartnomasi asosida yuzaga keladi. Ushbu mehnat shartnomasini oʻzgartirish umumiy qoidalarga koʻra taraflar kelishuvi bilan amalga oshiriladi. Shartnomani bekor qilish ham asosan ikki tarafning xohish-irodasiga bogʻliq boʻladi. Bunda ish beruvchi mehnat shartnomasini vaziyatga qarab tegishli asos bilan bekor qilishi yoki ushbu xodimni turli yoʻllar bilan ishda qoldirish chorasini koʻrishi mumkin. Biroq MKning 155-moddasida keltirilgan barcha asoslar ham ish beruvchining xohish-irodasiga bogʻliq boʻlmasligi mumkin. Xususan, MKning 168-moddasida mehnat shartnomasini taraflarning xohish-irodasiga bogʻliq boʻlmagan holatlarga koʻra bekor qilish asoslari nazarda tutilgan boʻlib, ushbu holatlarda ish beruvchi ham xodim ham yakka mehnat munosabatlarini oʻz ixtiyorlariga qarshi holatda tugatishga majbur boʻladilar.
Bunday asoslardan biri – voyaga yetmagan xodimlarning ota-onasidan biri (ota-ona oʻrnini bosuvchi shaxs), shuningdek mehnatni muhofaza qilish talablariga rioya etilishi ustidan davlat nazorati va tekshiruvini amalga oshiruvchi organlar hamda bolalar masalalari boʻyicha komissiyalar talabi bilan mehnat shartnomasini bekor qilinishidir.
Taʼkidlash joiz, mazkur asos 168-moddada aniq keltirilmagan. 168-moddaning 1-qismi 10-bandi qonunda nazarda tutilgan boshqa hollarga havola etib, aynan sharhlanayotgan moddada koʻrsatilgan holatni eʼtirof etadi.
Bu borada Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi plenumining 20.11.2023 yildagi “Sudlar tomonidan mehnat shartnomasini bekor qilishni tartibga soluvchi qonunchilikni qoʻllash amaliyoti toʻgʻrisida”gi 26-son qarorining 58-bandida qonunda nazarda tutilgan boshqa hollarga, xususan agar ishni davom ettirish oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxslarning hayoti va sogʻligʻiga, xavfsizligiga hamda maʼnaviy jihatdan kamol topishiga tahdid solayotgan boʻlsa yoki ularga boshqacha tarzda ziyon yetkazishi mumkin boʻlsa, bunday shaxslar bilan mehnat shartnomasini ota-onasidan biri (ota-onasini oʻrnini bosuvchi shaxs), shuningdek mehnatni muhofaza qilish talablariga rioya etilishi ustidan davlat nazorati va tekshiruvini amalga oshiruvchi organlar hamda voyaga yetmaganlar ishlari boʻyicha idoralararo komissiyalar, muqobil xizmat oʻtayotganlar bilan mehnat shartnomasini muqobil xizmat organlari talablariga koʻra bekor qilinishi kirishi belgilangan.
Shunday qilib, sharhlanayotgan moddada nazarda tutilgan shaxslar, vakolatli organlar agar ishni davom ettirish oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxslarning hayotiga va sogʻligʻiga, xavfsizligiga hamda maʼnaviy jihatdan kamol topishiga tahdid solayotgan boʻlsa yoki ularga boshqacha tarzda ziyon yetkazishi mumkin deb hisoblasa, ish beruvchidan mehnat shartnomasini bekor qilishini talab etishi mumkin. Bunda ish beruvchi zudlik bilan mazkur shartnomani bekor qilishi lozim. Ushbu vaziyatda oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan xodimning ishlash istagi inobatga olinmaydi.
Mazkur norma voyaga yetmaganlarning huquqiy, jismoniy va maʼnaviy himoyasini taʼminlovchi real va samarali mexanizm hisoblanadi. U bola mehnatidan foydalanishda cheklovlarni belgilaydi, shu bilan birga ota-onalar, davlat va jamoatchilikning hamkorligini ragʻbatlantiradi. Mehnat shartnomasini bekor qilinishini talab etish huquqi bola huquqlarini himoya qilishdagi muhim vosita sifatida qonuniy jihatdan mustahkamlangan. Bunday yondashuv xalqaro standartlarga, xususan XMTning 182-sonli Konventsiyasiga toʻliq mos keladi.
HUJJATLARDAN NAMUNALAR
B U Y R U Q
202__ y. «__» ________ — ____-son — _______________sh.
Mehnat shartnomasini bekor qilish toʻgʻrisida
1. Narimanov Davron Valiyevich – sotuvchi yordamchisi bilan tuzilgan mehnat shartnomasi Narimanov Davron Valiyevichning otasi Narimonov Vali Erkinovichning yozma talabi bilan 2025 yil 30 iyundan bekor qilinsin.
2. Bosh buxgalter (Samirov Dilshod) ga: tegishli toʻlovlarni amalga oshirsin.
Asos: Narimanov Davron Valiyevichning otasi Narimonov Vali Erkinovichning yozma talabi, OʻzR MK ning 168-moddasi 10-bandi.
Tashkilot rahbari — __________ (imzo) — _________ (F.I.Sh.)
Buyruq bilan tanishdim — _____ (xodim imzosi) _______ (F.I.Sh.)
O'zbekiston Respublikasi Kambag'allikni qisqartirish va bandlik vazirligi