1. Sharhlanayotgan moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan oʻn ikki yoshga toʻlmagan ikki va undan ortiq bolaning yoki oʻn olti yoshga toʻlmagan nogironligi boʻlgan bolaning ota-onasidan biriga (ota-ona oʻrnini bosuvchi shaxsga) beriladigan har yili davomiyligi toʻrt kalendar kun boʻlgan haq toʻlanadigan qoʻshimcha taʼtil MKning 237-moddasiga asosan ijtimoiy taʼtillar jumlasiga kiradi.

Shuning uchun mazkur ijtimoiy taʼtil MKning 222-moddasida belgilangan mehnat taʼtillarini jamlashda inobatga olinmaydi, yaʼni 56 kalendar kundan tashqari beriladi (MKning 222-moddasi sharhiga qarang).

MISOL

Huquqni qoʻllash amaliyotida MK 501-moddasining 6-qismi hamda Vazirlar Mahkamasining 2023 yil 26 iyundagi “Pedagog xodimlar uchun yillik uzaytirilgan mehnat taʼtili davomiyligi meʼyorlarini belgilash chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi 263-son qarori bilan tasdiqlangan “Pedagog xodimlar uchun yillik uzaytirilgan mehnat taʼtili davomiyligi meʼyorlari”da pedagog xodimlarning har yilgi asosiy uzaytirilgan mehnat taʼtili 56 kalendar kundan iborat boʻlganligi uchun ularga MKning 401-moddasidagi haq toʻlanadigan qoʻshimcha mehnat taʼtili berilmayapti. Bu holat oʻz-oʻzidan xodimlar huquqini buzish hisoblanishi va javobgarlikka sabab boʻlishini eʼtirof etgan holda pedagog xodimlarga mazkur taʼtilning berilishi tavsiya etiladi.

Sababi ushbu taʼtil har yilgi qoʻshimcha mehnat taʼtili emas, ijtimoiy taʼtildir. Har yilgi mehnat taʼtilidan farqli ravishda ijtimoiy taʼtillar xodimga dam olish va ishlash qobiliyatini tiklash uchun emas, balki onalik, bolalarni parvarishlash, taʼlim olish uchun qulay shart-sharoitlar yaratish maqsadida, shuningdek boshqa ijtimoiy maqsadlarda beriladi (MKning 236-moddasi sharhiga qarang).

XALQARO STANDARTLAR

Ushbu taʼtil Oʻzbekiston Respublikasi tomonidan 2024 yil 19 iyunda ratifikatsiya qilingan Xalqaro mehnat tashkilotining Ishlayotgan erkaklar va ayollar uchun teng munosabatlar va teng imkoniyatlar: oilaviy majburiyatlarga ega xodimlar toʻgʻrisidagi 156-sonli Konventsiyasi (Jeneva, 1981 yil 23 iyun) qoidalariga toʻla mos keladigan taʼtil turlaridan biridir.

Mazkur Konventsiyaning 3-moddasiga asosan, erkak va ayol xodimlar uchun munosabat va imkoniyatlarning haqiqiy tengligini taʼminlash uchun Xalqaro mehnat tashkilotining har bir aʼzosi milliy siyosatining maqsadlaridan biri shundaki, haq toʻlanadigan ishlarni bajaradigan yoki bajarishni xohlaydigan oilaviy majburiyatlari boʻlgan shaxslar bu ishni kamsitishlarga duchor boʻlmasdan va imkoni boricha kasbiy va oilaviy majburiyatini uygʻunlashtirgan holda amalga oshirishda oʻz huquqlaridan foydalanishlari kerak.

Sharhlanayotgan moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan haq toʻlanadigan qoʻshimcha taʼtil bolaning otasiga yoki oilaviy vazifalarni bajarish bilan mashgʻul boshqa shaxslarga (onadan tashqari) berilishi uchun ular bolaning onasi yoki oilaviy vazifalarni bajarish bilan mashgʻul boshqa shaxs bu kafolatlardan foydalanmayotganligini tasdiqlovchi hujjatni (ish joyidan maʼlumotnomani, oʻlim toʻgʻrisidagi guvohnomani, ona va oilaviy vazifalarni bajarish bilan mashgʻul boshqa shaxs muomalaga layoqatsiz deb topilganligi toʻgʻrisidagi qonuniy kuchga kirgan yoki ota-onalik huquqidan mahrum qilish haqidagi qonuniy kuchga kirgan sud qarorini va hokazolarni) ish beruvchiga ish joyi boʻyicha taqdim etishi kerak.

Agar bolaning onasi ishlamasa hamda bolaning parvarishi va tarbiyasi bilan mashgʻul boʻlsa yoxud ishlasa hamda mazkur taʼtildan foydalansa, otaga yoki oilaviy vazifalarni bajarish bilan mashgʻul boshqa shaxslarga ushbu taʼtil berilmaydi (MKning 410-moddasi sharhiga qarang).

Quyida oʻn ikki yoshga toʻlmagan ikki va undan ortiq bolaning yoki oʻn olti yoshga toʻlmagan nogironligi boʻlgan bolaning onasining ish joyidan maʼlumotnoma hamda ushbu taʼtildan foydalanish istagida boʻlgan otaning arizasidan namuna taqdim etiladi.

HUJJATLARDAN NAMUNALAR

M A ʼ L U M O T N O M A

Toshkent shahrida joylashgan “Kelajak” MCHJ yuristkonsulti Parpiyeva Dono Rahimovna MK 401-moddasida nazarda tutilgan 12 yoshga toʻlmagan ikki farzandi borligi uchun taqdim qilinadigan 4 kalendar kundan iborat boʻlgan haq toʻlanadigan ijtimoiy taʼtildan 09.11.2024 — 08.11.2025 ish yilida foydalangani yoʻq.

Mazkur maʼlumotnoma soʻralgan joyga taqdim qilish uchun berildi.

08.05.2025 y — Tashkilot rahbari FIO, imzosi

Muhr (agar mavjud boʻlsa)

Ushbu ijtimoiy taʼtil uchun haq toʻlash MKning 257-moddasiga asosan hisoblab chiqarilgan oʻrtacha ish haqi miqdorida amalga oshiriladi, lekin faqat ish kunlari uchun haq toʻlanadi. Chunki ushbu taʼtil mehnat taʼtili emas balki ijtimoiy taʼtil hisoblanadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024 yil 14 noyabrdagi 758-son qarori bilan tasdiqlangan “Alohida hollar uchun xodimlarning oʻrtacha ish haqini hisoblab chiqarishning oʻziga xos xususiyatlari toʻgʻrisida”gi Nizomning 8-bandida xodimga har yilgi mehnat taʼtili uchun haq toʻlash va foydalanmagan taʼtil uchun pulli kompensatsiya toʻlash uchun (shu jumladan, ish vaqti jamlab hisobga olinganda) oʻrtacha ish haqi MKning 257-moddasi oʻninchi qismiga muvofiq hisoblangan oʻrtacha kunlik ish haqini taʼtil kunlari, shu jumladan, foydalanmagan taʼtil kunlari soniga (yakshanba va bayram kunlaridan tashqari) koʻpaytirish orqali belgilanadi. Boshqa hollarda oʻrtacha ish haqi oʻrtacha kunlik ish haqini ish kunlari soniga koʻpaytirish orqali belgilanishi koʻrsatilgan.

2. Sharhlanayotgan moddaning 2-qismiga koʻra, xodim ushbu toʻrt kunlik taʼtildan faqat tegishli ish yilida foydalanishi mumkin. Mazkur taʼtilni keyingi ish yiliga koʻchirib boʻlmaydi. Bundan tashqari, pulli kompensatsiyaga ham almashtirib boʻlmaydi.

Chunki ijtimoiy taʼtillarning barcha turlaridan asli holida foydalaniladi hamda ularni pulli kompensatsiya bilan almashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi (MK 239-moddasi sharhiga qarang).

Ushbu taʼtilni xodimga berilishi ish beruvchining majburiyati hisoblanadi. Buning uchun xodimdan ariza talab qilish shart emas, lekin xodim oʻz xohishiga koʻra ariza taqdim qilishi mumkin. Agar ariza taqdim qilmaganligi uchun ushbu taʼtil xodimga berilmasa, bu qonunni buzish hisoblanadi.

Ish beruvchi tomonidan xodimga ushbu qoʻshimcha taʼtil berilayotganida, xodimning oʻn ikki yoshga toʻlmagan bolalari yoki oʻn olti yoshga toʻlmagan nogironligi boʻlgan bolasi borligini yoxud ushbu yoshdagi bolalarning ota-onasini oʻrnini bosuvchi shaxs ekanligini aniqlashi lozim. Agar xodim ushbu toifaga mansub boʻlsa, undan tegishli tasdiqlovchi hujjatlarni talab qilishi mumkin.