1. Sharhlanayotgan norma mehnat qonunchiligida gender tenglikni taʼminlash maqsadida oʻrnatilgan boʻlib, mehnat qonunchiligi doirasida oilaviy majburiyatlarni bajarishga aloqador qoʻshimcha mehnat kafolatlari kimlarga va qanday shartlar asosida tatbiq etilishi mumkinligini belgilaydi. Ushbu kafolatlar asosan bolaning onasidan boshqa shaxslarga (masalan, ota yoki vasiy, buvi, bobo, boshqa qarindoshlar) nisbatan qoʻllaniladigan kafolatlar uchun huquqiy asos va tartibni aniqlaydi.

Sharhlanayotgan moddaning mohiyatiga koʻra, mehnat sohasida bolani parvarish qilish, oilaviy masʼuliyatlarni bajarish bilan bogʻliq ayrim imtiyozlar yoki kafolatlar odatda farzandning onasiga taalluqlidir (masalan, bola parvarishlash taʼtili, ish vaqtining qisqartirilishi, xizmat safariga yuborilmaslik kabilar). Biroq hayotiy holatlarga koʻra, ushbu imtiyozlardan bolaning otasi yoki boshqa oilaviy vazifalarni bajarayotgan shaxslar ham foydalanishi mumkin.

Buning uchun ular farzandning onasi (yoki boshqa shaxs) mazkur kafolatlardan foydalanmayotganini isbotlovchi tegishli hujjatlarni ish beruvchiga taqdim etishlari shart. Ushbu hujjatlar quyidagicha boʻlishi mumkin:

ish joyidan maʼlumotnoma – bolaning onasi kafolatlardan foydalanmayotgani haqida rasmiy tasdiqlovchi hujjat;

oʻlim toʻgʻrisidagi guvohnoma – agar bolaning onasi vafot etgan boʻlsa;

muomalaga layoqatsiz deb topilganligi haqidagi sud qarori – agar ona ruhiy yoki jismoniy sabablarga koʻra bolaning gʻamxoʻrligini bajara olmaydigan holatda boʻlsa.

ota-onalik huquqidan mahrum qilish toʻgʻrisidagi sud qarori – ona sud qarori asosida onalik huquqidan mahrum etilgan boʻlsa.

Bu norma mehnatda adolatli yondashuv va qonuniy asoslarni taʼminlashga xizmat qiladi. Yaʼni, kafolatlar takrorlanmasligi, shu imtiyozlar ortidan noqonuniy foydalanish holatlarining oldi olinishi va haqiqatan bola tarbiyasini bajarayotgan shaxslarning huquqlari tan olinishini kafolatlaydi.

2. Sharhlanayotgan moddaning ikkinchi qismiga muvofiq, mehnat qonunchiligi doirasida oiladagi bir bola uchun bir vaqtning oʻzida bir necha shaxsga bir xil kafolatlar taqdim etilmasligi printsipiga asoslanadi. Ushbu norma, ayniqsa, bola parvarishiga oid mehnat kafolatlarini (masalan, bola parvarishlash taʼtili, qisqartirilgan ish vaqti, xizmat safarlaridan ozod qilish va boshqalar) kimga va qachon berilishi mumkinligini aniqlashtiradi.

Agar bolaning onasi ishlamasa va bola parvarishi bilan bevosita oʻzi shugʻullanayotgan boʻlsa, yoki u ishlayotgan boʻlsa-yu, bola parvarishiga oid kafolatlardan (taʼtil, ish soati qisqarishi va hokazo) foydalanayotgan boʻlsa, unda bolaning otasiga yoki boshqa oilaviy vazifalarni bajarayotgan shaxsga (masalan, buviga, vasiyga) shu kafolatlar berilmaydi.

Mehnat qonunchiligida oilaviy vazifalarni bajaruvchi shaxslarga beriladigan kafolatlar takrorlanmaslik printsipiga asoslanadi, yaʼni bir bola uchun bir vaqtda bir necha kishiga bir xil kafolatlar berish maqsadga muvofiq emas. Kafolatlar aynan bola parvarishi bilan shugʻullanuvchi shaxslar uchun moʻljallangan. Yaʼni kim bola bilan doimiy shugʻullanayotgan boʻlsa, oʻsha shaxs uchun kafolatlar belgilanadi.

MISOL

Agar ona ishlamasa va bolani tarbiyalayotgan boʻlsa yoki ishlasa va bola parvarish taʼtilida boʻlsa yoki Kodeksdagi kafolatlardan ishlab turib foydalanayotgan boʻlsa, bu kafolatlar otaga yoki boshqa shaxslarga berilmaydi. Chunki bolani birinchi galdagi parvarishlovchi allaqachon ushbu huquqlardan (kafolatlardan) foydalanmoqda.

Taʼkidlash joiz, MKning 396-moddasiga koʻra, homilador ayollar, 14 yoshga toʻlmagan bolaning (16 yoshga toʻlmagan nogironligi boʻlgan bolaning) ota-onasidan biri (ota-onasining oʻrnini bosuvchi shaxs) faqat oʻz yozma roziligi bilan tungi ishlarga, ish vaqtidan tashqari ishlarga, dam olish kunlaridagi va ishlanmaydigan bayram kunlaridagi ishlarga jalb qilinishi, shuningdek xizmat safariga yuborilishi mumkin.

Bunda ish beruvchi mazkur xodimlarni tungi ishlardan, ish vaqtidan tashqari ishlardan, dam olish kunlaridagi va ishlanmaydigan bayram kunlaridagi ishlardan yoki xizmat safaridan voz kechish borasidagi huquqi toʻgʻrisida xabardor qilishi shart. Aslini olganda, xodimni MKning 287-moddasi boʻyicha xizmat safariga yuborishda uning roziligi olinmaydi, chunki bu uning mehnat vazifasiga kiradi. Biroq 396-moddada nazarda tutilgan holatlar bundan mustasno hisoblanadi.

Demak, 14 yoshga toʻlmagan bolaning (oʻn olti yoshga toʻlmagan nogironligi boʻlgan bolaning) ota-onasidan biri (ota-onasining oʻrnini bosuvchi shaxs) faqat oʻz yozma roziligi bilan xizmat safariga yuborilishi mumkin.

Agar kafolat bolaning onasiga berilishi haqida gap ketsa, hech qanday muammo yoʻq, biroq bolaning otasi ushbu kafolatdan foydalanmoqchi boʻlsa, sharhlanayotgan modda talablaridan kelib chiqqan holda ish beruvchiga tegishli maʼlumotnoma taqdim etishi kerak.

Agar bolaning otasi sharhlanayotgan moddada nazarda tutilgan talablarga javob bermasa, xizmat safariga borishdan bosh torta olmaydi. Agar bosh tortsa bu mehnat intizomini buzish hisoblanadi va ish beruvchi ushbu xodimga nisbatan MKning 312-moddasidagi intizomiy jazo choralaridan birini qoʻllashi mumkin.