466-modda · VI bo'lim · Ayrim toifadagi xodimlar mehnatini huquqiy jihatdan tartibga solishning oʻziga xos xususiyatlari
Vaxta usulida bajariladigan ishlarga quyidagilar jalb qilinishi mumkin emas:
oʻn sakkiz yoshgacha boʻlgan xodimlar;
homilador ayollar;
uch yoshgacha boʻlgan bola parvarishini amalga oshirayotgan ota-onadan biri (vasiy);
tibbiy xulosaga muvofiq vaxta usulidagi ishlarni bajarishiga qarshi koʻrsatmalar boʻlgan shaxslar.
1.1. Vaxta usulida ishlash alohida, ogʻir va doimiy uydan uzoqda boʻlishni talab qiluvchi mehnatdir. Shu sababli qonunchilik ayrim ijtimoiy va sogʻligʻiga koʻra himoyaga muhtoj toifalarga bunday ishlarda ishlashni taqiqlaydi.
1.2. Oʻn sakkiz yoshgacha boʻlgan xodimlar (voyaga yetmaganlar). Ushbu cheklovning sababi voyaga yetmagan shaxslarning organizmi hali toʻliq shakllanib ulgurmagan. Vaxta usulidagi uzoq va ogʻir mehnat, nostandart rejim, doimiy uydan uzoqda boʻlish kabi sharoitlar ularning sogʻligʻiga, ruhiy holatiga va taʼlim olishiga salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkin.
1.3. Homilador ayollarni taqiqlanishi, homiladorlik davrida ayollarning sogʻligʻi va tugʻilajak farzandning sogʻligʻi alohida eʼtibor va himoya talab qiladi. Uzoq yoʻl safari talab qilinadi, bu tibbiy xizmatga tezkor va sifatli erishishni qiyinlashtirishi mumkin. Noqulay yoki stressli yashash sharoitlariga olib kelishi mumkin.
1.4. Uch yoshgacha boʻlgan bola parvarishini amalga oshirayotgan ota-onadan birining (vasiyning) uch yoshgacha boʻlgan bolalari doimiy va yaqin parvarishga muhtoj boʻladi. Vaxta rejimi, xodimni uzoq vaqt davomida doimiy yashash joyidan va oilasidan ajratgani uchun, ota-onaning bola parvarishi majburiyatini bajarishiga toʻsqinlik qiladi.
Bu taqiq ota-onadan faqat biriga tegishli. Yaʼni, agar ona (yoki ota) parvarishlash majburiyatini olgan boʻlsa, u vaxtaga jalb qilinmaydi.
1.5. Tibbiy xulosaga muvofiq qarshi koʻrsatmalar boʻlgan shaxslar uzoq masofa, murakkab iqlim sharoitlari (sovuq, issiq), ogʻir jismoniy zoʻriqish, kundalik tibbiy yordamdan uzoqlik — bularning barchasi sogʻligʻida muammosi bor odamlar uchun xavflidir.
Agar tibbiy xulosada xodimning vaxta usulidagi ishlarni bajarishiga doimiy yoki vaqtinchalik qarshi koʻrsatmalar (masalan, surunkali kasalliklar, yurak-qon tomir kasalliklari) mavjudligi koʻrsatilsa, ish beruvchi uni bu ishga jalb qilishga haqli emas.
Ushbu taqiqlar insonparvarlik tamoyiliga asoslangan boʻlib, vaxta usulidagi ishlarni tashkil etishda ish beruvchining ijtimoiy masʼuliyatini belgilaydi. Qonunchilik, ishlab chiqarish ehtiyojlaridan qatʼiy nazar, eng zaif toifalar (yoshlar, homiladorlar) va bola parvarishini amalga oshirayotganlarning manfaatlarini himoya qiladi.