456-modda · VI bo'lim · Ayrim toifadagi xodimlar mehnatini huquqiy jihatdan tartibga solishning oʻziga xos xususiyatlari
Masofadan turib ishlash toʻgʻrisidagi mehnat shartnomasi va taraflar belgilagan masofadan turib ishlash haqidagi mehnat shartnomasi shartlarining oʻzgarishi toʻgʻrisidagi kelishuvlar umumiy tartibda yoki elektron hujjatlar almashinuvi orqali tuzilishi mumkin. Bunda masofadan turib ishlash haqidagi mehnat shartnomasi, taraflar belgilagan mehnat shartnomasi shartlarining oʻzgarishi toʻgʻrisidagi kelishuvlar tuzilgan joy sifatida ish beruvchining joylashgan yeri koʻrsatiladi.
Elektron hujjatlar almashinuvi orqali ish beruvchi bilan mehnat shartnomasini tuzgan masofadan turib ishlovchi xodimning talabiga koʻra, ish beruvchi tegishli tarzda rasmiylashtirilgan mazkur mehnat shartnomasining nusxasini masofadan turib ishlayotgan xodimga bu talabni olgan kundan eʼtiboran uch ish kunidan kechiktirmay maʼlum qilinadigan buyurtma xat bilan qogʻozda pochta orqali yuborishi shart.
Elektron hujjatlar almashinuvi orqali masofadan turib ishlash toʻgʻrisidagi mehnat shartnomasini tuzishda ushbu Kodeksning 124-moddasi birinchi qismida nazarda tutilgan hujjatlar ish beruvchiga masofadan turib ishlashga kirishayotgan shaxs tomonidan elektron hujjat tarzida taqdim etilishi mumkin. Ish beruvchining talabiga koʻra mazkur shaxs ish beruvchiga ushbu hujjatlarning koʻchirma nusxalarini maʼlum qilinadigan buyurtma xat bilan qogʻozda pochta orqali yuborishi shart.
Mehnat shartnomasi taraflarining har biri boshqa tarafga ular tomonidan imzolangan mehnat shartnomasining nusxasini olganligi haqida elektron shaklda xabar qiladi.
Masofadan turib ishlovchi xodim bilan tuzilgan mehnat shartnomasiga ushbu Kodeks 104-moddasining birinchi qismida nazarda tutilgan shartlar bilan bir qatorda quyidagi shartlar ham kiritiladi:
masofadan turib ishlash jadvali — masofadan turib ishlash rejimida xodimga taqdim etiladigan ish kunlarining hamda ish soatlarining soni va davriyligi;
taraflar oʻrtasida ishlab chiqarish vazifalari va ularning bajarilishi toʻgʻrisida axborot almashish usullari;
masofadan turib ishlashning aralash rejimi belgilanganda statsionar ish joyida ishlash va masofadan turib ishlash davrlari, shuningdek ularning navbat bilan almashinishi;
agar masofadan turib ishlovchi xodim tomonidan mehnat vazifasini amalga oshirishi uchun tegishli asbob-uskunalar va (yoki) tashkiliy texnika zarur boʻlsa, masofadan turib ishlovchi xodimga asbob-uskunalar va (yoki) tashkiliy texnika berish tartibi, bundan masofadan turib ishlovchi xodim oʻziga tegishli boʻlgan yoki oʻzi ijaraga olgan asbob-uskunalar va (yoki) tashkiliy texnikadan foydalanishi toʻgʻrisida taraflar kelishuvga erishgan hollar mustasno;
ish beruvchining mehnat shartnomasida shart qilib koʻrsatilgan mehnat vazifasini bajarishi uchun masofadan turib ishlovchi xodimga berilgan asbob-uskunalarni va (yoki) tashkiliy texnikani taʼmirlashni amalga oshirishga doir majburiyatlari;
xodimni ish beruvchi bilan muntazam ravishda hamkorlik qilish uchun zarur boʻlgan aloqa vositalari bilan, shu jumladan uning Internet jahon axborot tarmogʻidan foydalanishini taʼminlash;
xodimning aybi bilan ish beruvchi tomonidan masofadan turib ishlovchi xodimga topshirilgan uskunalar va (yoki) tashkiliy texnika buzilganligi tufayli ish beruvchiga yetkazilgan zararning oʻrnini qoplash shartlari;
masofadan turib ishlovchi xodimga foydalanish uchun berilgan uskunalar, tashkiliy texnika, dasturiy-texnik vositalar, aloqa vositalari, axborotni muhofaza qilish vositalarini va boshqa vositalarni inventarizatsiyadan oʻtkazish tartibi;
mehnat majburiyatlarini bajarish uchun masofadan turib ishlovchi xodim oʻz asbob-uskunalari va (yoki) tashkiliy texnikasidan foydalangan taqdirda, masofadan turib ishlovchi xodimga xarajatlarning oʻrnini qoplash tartibi va shartlari;
mehnat majburiyatlarini bajarish uchun aloqa vositalaridan foydalanganligi munosabati bilan masofadan turib ishlovchi xodimga xarajatlarning oʻrnini qoplash tartibi va shartlari;
masofadan turib ishlovchi xodim va ish beruvchining elektron hujjatlar almashinuvi orqali hamkorlik qilishi tartibi;
ishlab chiqarish topshirigʻida shart qilib koʻrsatilgan ishlarni mehnat shartnomasida belgilangan muddatlarda bajarish imkoniyati boʻlmagan taqdirda, masofadan turib ishlovchi xodimning ishlarni oʻz vaqtida bajarishiga monelik qilayotgan sababni koʻrsatgan holda ish beruvchini xabardor qilish majburiyati;
ish beruvchi va masofadan turib ishlovchi xodimning zarur mehnatni muhofaza qilish qoidalariga hamda xavfsizlik shartlariga rioya etish majburiyatlari.
Masofadan turib ishlovchi xodim bilan tuzilgan mehnat shartnomasida boshqa shartlar, shu jumladan mehnat shartnomasini bekor qilish uchun qoʻshimcha asoslar ham nazarda tutilishi mumkin.
Ish beruvchi joylashgan hududda yashaydigan masofadan turib ishlovchi xodim bilan tuzilgan mehnat shartnomasida xodim oʻzining ish beruvchi va boshqa xodimlar bilan bevosita hamkorlik qilishi uchun zarur boʻlgan ish vaqtining bir qismida ish beruvchining ish joyida, qolgan ish vaqtida esa masofadan turib ishlashi nazarda tutilishi mumkin. Agar uning ish vaqtining kamida ellik foizi masofadan turib ishlashga toʻgʻri kelsa, xodim masofadan turib ishlovchi boʻlib hisoblanadi.
Masofadan turib ishlovchi xodim bilan yozma mehnat shartnomasining namunaviy shakli Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan Ijtimoiy-mehnat masalalari boʻyicha respublika uch tomonlama komissiyasi bilan kelishilgan holda tasdiqlanadi.
1. Masofadan turib ishlash toʻgʻrisidagi mehnat shartnomasi ikki xil yoʻl bilan rasmiylashtirilishi mumkin.
Birinchisi, ish beruvchi va xodim tomonidan qogʻozda imzolangan mehnat shartnomasi yoki qoʻshimcha kelishuv nazarda tutiladi.
Ikkinchisi, elektron hujjatlar almashinuvi orqali rasmiylashtiriladi. Bu zamonaviy va tezkor usul hisoblanadi. Bunda taraflar elektron raqamli imzo yoki biometrik identifikatsiya qilish (Face-ID) tizimi orqali tasdiqlaydi.
Bu usul masofadan turib ishlashning oʻziga xos xususiyatiga juda mos tushadi, chunki tomonlar bir-birlaridan uzoqda boʻlishlari mumkin.
Masofadan turib ishlash toʻgʻrisidagi mehnat shartnomada tuzilgan joy sifatida ish beruvchining joylashgan yeri koʻrsatiladi.
Bu qoida mehnat munosabatlarini huquqiy jihatdan tartibga solish uchun juda zarur. Masalan, sudda yoki mehnat nizolarini koʻrib chiqishda shartnoma tuzilgan joy aniq boʻlishi kerak. Xodim va ish beruvchi turli shaharlarda boʻlganda, bu masala murakkablashishi mumkin edi. Ushbu qoida esa barcha munosabatlarni ish beruvchining joylashgan joyi bilan bogʻlaydi.
Ish beruvchining yuridik manzili, uning davlat roʻyxatidan oʻtgan joyi boʻlgani uchun, bu tartib hujjatlarning qonuniyligini taʼminlashga yordam beradi.
2. Elektron hujjat almashinuvi orqali ishga qabul qilingan xodimning talabiga koʻra, ish beruvchi uning mehnat shartnomasining qogʻozdagi rasmiy nusxasini yuborishi shart boʻlib, bunda ish beruvchi oʻz tashabbusi bilan qogʻoz nusxa yuborishga majbur emas, lekin xodim soʻrasa, u buni bajarishi shart. Bu xodimga hujjatlarning qogʻoz variantini qoʻlida saqlash, kerak boʻlsa rasmiy muassasalarga taqdim etish imkonini beradi.
Ish beruvchi xodimning talabni olgan kundan boshlab uch ish kunidan kechiktirmay yuborishi kerak.
Mehnat shartnomasining nusxasi boʻlishi kerak. Yaʼni, unda ish beruvchining muhri, imzosi va boshqa zarur rekvizitlar mavjud boʻlishi shart.
Mehnat shartnoma buyurtma xat orqali pochtada yuborilishi kerak. Buyurtma xat joʻnatuvchiga hujjatning qabul qiluvchiga topshirilganligi haqida rasmiy xabarnoma olish imkonini beradi. Bu esa kelajakda yuzaga kelishi mumkin boʻlgan mehnat nizolarning oldini olishga xizmat qiladi.
Ushbu qoida, xodimlarning elektron hujjatlar bilan ishlashda yuzaga kelishi mumkin boʻlgan noqulayliklarni bartaraf etishga qaratilgan boʻlib, elektron va anʼanaviy hujjat almashinuvi oʻrtasidagi uygʻunlikni taʼminlaydi.
3. Sharhlanayotgan moddaning uchinchi qismida elektron hujjatlar almashinuvi orqali masofadan turib ishlash toʻgʻrisidagi mehnat shartnomasini tuzishda ishga kirishida taqdim etiladigan hujjatlarni ishga kirishayotgan shaxs tomonidan elektron hujjat tarzida taqdim etilishi ruxsat beradi.
Agar ish beruvchining talab qilsa, ishga kiruvchi shaxs ish beruvchiga ushbu hujjatlarning koʻchirma nusxalarini maʼlum qilinadigan buyurtma xat bilan qogʻozda pochta orqali yuborishi shart.
Agar ish beruvchining talab qilmasa yuborishi shart emas.
4. Masofadan turib ishlash toʻgʻrisidagi mehnat shartnomasi imzolanib, taraflarga yuborilgandan soʻng taraflarining har biri boshqa tarafga ular tomonidan imzolangan mehnat shartnomasining nusxasini olganligi haqida elektron shaklda xabar qilishi kerak.
Ushbu elektron shaklda xabar qilish har xil usulda boʻlishi mumkin. Bunda muhimi taraflar bundan xabardor ekanligi va bir biriga mehnat shartnoma imzolanishi boʻyicha eʼtirozlari yoʻqligi hisoblanadi.
5.1. Masofadan turib ishlovchi xodim bilan tuzilgan mehnat shartnomasi rasmiylashtirishda MKning 104-moddasining birinchi qismida nazarda tutilgan quyidagi shartlar boʻlishi kerak:
ish joyi — xodim shartnomada shart qilib koʻrsatilgan mehnat vazifasiga koʻra mehnat faoliyatini amalga oshiradigan ish beruvchi (tashkilot, uning alohida boʻlinmasi yoki jismoniy shaxs), shuningdek xodim mehnat qilishi kerak boʻlgan joy;
mehnat vazifasi — muayyan kasb, mutaxassislik, malaka yoxud lavozim boʻyicha ish, shuningdek xodimga topshiriladigan ishning aniq turi;
ishning boshlanish sanasi — xodim mehnat shartnomasida shart qilib koʻrsatilgan ishni bajarishga kirishishi kerak boʻlgan kalendar sana;
mehnatga haq toʻlash shartlari (shu jumladan xodimning tarif stavkasi yoki maoshi miqdori, qoʻshimcha toʻlovlar, ustamalar va ragʻbatlantiruvchi toʻlovlar);
xodim bilan muddatli mehnat shartnomasi tuzilgan taqdirda mehnat shartnomasining muddati, shuningdek ushbu Kodeksga yoki boshqa qonunlarga muvofiq muddatli shartnomani tuzish uchun asoslar;
ish vaqti va dam olish vaqti rejimi, agar bu xodim uchun ushbu rejim mazkur ish beruvchida mehnat faoliyatini amalga oshiradigan xodimlar uchun nazarda tutilgan ish vaqtining va dam olish vaqtining umumiy rejimidan farq qiladigan boʻlsa;
ish joyidagi mehnat sharoitlarining xususiyatlari koʻrsatilgan holda normal sharoitlardan farq qiladigan sharoitlardagi ish uchun kafolatlar va kompensatsiyalar, agar xodim mazkur ishga qabul qilinayotgan boʻlsa;
zarur boʻlgan hollarda ishning xususiyatini belgilaydigan shartlar (koʻchma, sayyor, yoʻldagi, ishning boshqa xususiyati);
mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilikda va mehnat haqidagi boshqa huquqiy hujjatlarda nazarda tutilgan hollarda boshqa shartlar.
Bundan tashqari, MKning 456-moddasi beshinchi qismida koʻrsatilgan shartlar ham koʻrsatilishi kerak.
5.2. Masofadan turib ishlash jadvali — masofadan turib ishlash rejimida xodimga taqdim etiladigan ish kunlarining hamda ish soatlarining soni va davriyligi. Yaʼni, xodim uchun belgilab berilgan ish kunlari va ish soatlari soni va ularning qanday taqsimlanganligidir. Sodda qilib aytganda, bu xodim qachon va qancha ishlashi kerakligini koʻrsatadigan rasmiy hujjat.
Bu jadval ikki tomon — ish beruvchi va xodim oʻrtasidagi kelishuv asosida tuziladi va mehnat shartnomasida yoki unga qoʻshimcha kelishuvda koʻrsatib oʻtiladi.
Masofaviy ish jadvali quyidagilarni oʻz ichiga olishi mumkin:
ish kunlarining soni, yaʼni xodim haftada necha kun ishlashi kerakligi;
ish soatlarining soni, yaʼni bir kunlik ish vaqtining davomiyligi;
ish soatlarining davriyligi (boshlanishi va tugashi), ish jadvalining aniq vaqtlari (masalan, soat 9:00 dan 18:00 gacha);
Ish jadvali xodimga ham, ish beruvchiga ham ish munosabatlarida aniqlik kiritadi. Xodim qachon ishda boʻlishi kerakligini biladi, ish beruvchi esa xodimning qachon aloqada boʻlishini taxmin qila oladi.
Xodim masofadan ishlasa ham, bu jadval uning ish vaqti boʻyicha nazoratni saqlab qolishga yordam beradi.
Bu jadval xodimning mehnat huquqlarini himoya qiladi. Masalan, agar xodim belgilangan ish soatlaridan tashqari ishga jalb qilinsa, u qoʻshimcha ish haqi talab qilishga haqli boʻladi.
Masofadan turib ishlash jadvali — bu masofadan turib ishlash mehnat munosabatlarining asosiy tarkibiy qismi boʻlib, u xodim va ish beruvchi oʻrtasidagi majburiyatlarning aniq, shaffof va oʻzaro kelishilgan holda bajarilishini taʼminlaydi.
5.3. Taraflar oʻrtasida ishlab chiqarish vazifalari va ularning bajarilishi toʻgʻrisida axborot almashish usullarining asosiy mohiyati shundaki, masofadan turib ishlashda jismoniy muloqot imkoniyati cheklanganligi sababli ikki tomon ham doimiy va samarali aloqani yoʻlga qoʻyishi kerak.
Axborot almashish usullariga misollar:
MKda aniq bir usul koʻrsatilmagan, chunki bu ishning xususiyatiga va texnologiyaning rivojlanishiga bogʻliq. Shu sababli tomonlar oʻzlari uchun eng qulay boʻlgan usullarni tanlashi mumkin.
Ijtimoiy tarmoqdagi telegram va boshqa dasturlar, elektron pochta, videokonferentsiyalarni misol qilish mumkin.
Bular tezkor aloqa va kichik hajmdagi axborotlarni almashish uchun qulay. Jamoa aʼzolari va rahbar oʻrtasida tezkor muloqotni taʼminlaydi.
Bu usul muhim yigʻilishlar, loyiha muhokamalari va aniq savollarni yuzma-yuz hal qilish uchun juda qulay. Bu jismoniy muloqotni qisman oʻrnini bosadi.
Axborot almashish usullarining kelishib olinishi ikki tomon uchun ham ish jarayonini shaffof qiladi.
Aniq aloqa kanallarining mavjudligi tufayli tushunmovchiliklar va vaqt yoʻqotishlarning oldi olinadi.
Ishlab chiqarish vazifalari va ularning bajarilishi toʻgʻrisida axborot almashish usullari ish beruvchi va xodim oʻrtasidagi mehnat munosabatlarining asosiy qismi hisoblanadi. Bu usullar mehnat shartnomasida kelishib olinishi va ikki tomon uchun ham qulay hamda samarali boʻlishi kerak.
5.4. Masofadan turib ishlashning aralash rejimi belgilanganda statsionar ish joyida ishlash va masofadan turib ishlash davrlari, shuningdek ularning navbat bilan almashinishida ish beruvchining ham, xodimning ham manfaatlari inobatga olinishi kerak.
Ish haftasining ayrim kunlari tashkilotda, ayrimlari masofadan ishlashga kelishiladi. Ish jadvalini har hafta emas, balki bir necha haftalar oraligʻida almashtirib turish ham mumkin.
Bu ish beruvchiga ham, xodimga ham ish jarayonini samarali boshqarish, kutilmagan muammolarning oldini olish va mehnat munosabatlarini shaffoflashtirish imkonini beradi.
5.5. Agar masofadan turib ishlovchi xodimda tegishli asbob-uskunalar boʻlmasa, u oʻzining vazifalarini toʻliq bajara olmaydi. Shuning uchun xodimning mehnat vazifasini amalga oshirishi uchun tegishli asbob-uskunalar va (yoki) tashkiliy texnika zarur boʻlsa, masofadan turib ishlovchi xodimga asbob-uskunalar va (yoki) tashkiliy texnika berish tartibi mehnat shartnomada koʻrsatiladi.
Agar masofadan turib ishlovchi xodim oʻziga tegishli boʻlgan yoki oʻzi ijaraga olgan asbob-uskunalar va (yoki) tashkiliy texnikadan foydalanishi toʻgʻrisida taraflar kelishuvga erishgan boʻlsa, bunday holatda ushbu tartibda mehnat shartnomada koʻrsatish shart emas.
5.6. Mehnat shartnomada mehnat vazifasini bajarishi uchun masofadan turib ishlovchi xodimga berilgan asbob-uskunalarni va (yoki) tashkiliy texnikani taʼmirlashni amalga oshirishga doir majburiyatlari koʻrsatiladi.
Agar koʻrsatilmasa, xodim asbob-uskunalar yoʻqligi tufayli oʻz vazifalarini yetarli darajada bajara olmasa, unga ish haqi hisoblashda mehnat nizosi vujudga kelishi mumkin.
5.7. Mehnat shartnomada aloqa vositalari bilan, shu jumladan uning Internet jahon axborot tarmogʻidan foydalanishini taʼminlashni koʻrsatish ish beruvchining majburiyati hisoblanadi.
Agar ish beruvchi xodimni masofadan turib ishlashga oʻtkazsa, u xodimning ish vazifalarini bajarish uchun zarur boʻlgan aloqa vositalari bilan taʼminlashi shart. Bu majburiyat, eng avvalo, xodimning ish samaradorligi va huquqlarini himoya qilishga qaratilgan.
Zarur aloqa vositalariga kompyuter, noutbuk, planshet yoki telefon kabi kiradi. Bu, ayniqsa, xodimda shaxsiy qurilmalar mavjud boʻlmagan hollarda muhimdir.
Masofadan turib ishlashning asosiy shartlaridan biri — bu internetga uzluksiz kirish imkoniyati. Ish beruvchi xodimni Internet jahon axborot tarmogʻidan foydalanishini taʼminlashi kerak. Bu, internet xarajatlarini qoplash yoki mobil internet uchun mablagʻ ajratish orqali amalga oshirilishi mumkin.
Ish jarayoni uchun kerakli boʻlgan maxsus dasturlar (masalan, loyiha boshqaruvi uchun dasturlar, grafik muharrirlar va h.k.) ham ish beruvchi tomonidan taqdim etilishi kerak.
Agar ish beruvchi bunday sharoitlarni taʼminlamasa va xodim eski kompyuteri yoki sekin internet tufayli ishni sifatli bajara olmasa, buning uchun xodim emas, balki ish beruvchi javobgar boʻladi. Bu qoida xodimning oʻz shaxsiy mablagʻlarini ish uchun sarflashining oldini oladi va mehnat munosabatlarida adolatni taʼminlaydi.
5.8. Xodimga kerakli uskunalar topshirilganda uni but saqlash va buzilsa yetkazilgan zarar oʻrnini xodim tomonidan qoplanishi ham mehnat shartnomada koʻrsatilishi kerak.
Ushbu qoida, xodimga ishlash uchun berilgan jihozlar (uskunalar) buzilsa, kim javobgar boʻlishini belgilab beradi.
Agar ish beruvchi tomonidan xodimga ishlash uchun topshirilgan uskunalar (masalan, noutbuk, monitor, telefon) xodimning aybi bilan buzilsa, xodim bu yetkazilgan zararning oʻrnini qoplashi shart.
Xodimning aybi boʻlmagan holatlarda, yaʼni, uskuna xodimning harakatisiz, tabiiy yoki texnik sabablarga koʻra buzilsa, xodim javobgar boʻlmaydi. Bularga quyidagilarni misol qilish mumkin:
ishlab chiqarish nuqsoni tufayli buzilishi;
tabiiy ofatlar;
yaroqlilik muddati tugaganligi sababli buzilishi.
5.9. Masofadan turib ishlovchi xodimga foydalanish uchun berilgan uskunalar, tashkiliy texnika, dasturiy-texnik vositalar, aloqa vositalari, axborotni muhofaza qilish vositalarini va boshqa vositalarni inventarizatsiyadan oʻtkazish tartibi mehnat shartnomada koʻrsatiladi.
Inventarizatsiya — bu tashkilotning mavjud mol-mulkini xatlovdan oʻtkazish va uning holatini aniqlash jarayonidir.
Bunda, ish beruvchining oʻz mulkini nazorat qilishi va xodim tomonidan foydalanilayotgan jihozlarning butligiga ishonch hosil qilish uchun zarur.
Inventarizatsiya xodimni jihozlarga ehtiyotkorona munosabatda boʻlishga undaydi.
Agar jihozlar yoʻqolsa yoki buzilsa, inventarizatsiya hujjatlari xodimning javobgarligini aniqlashda asos boʻlib xizmat qiladi.
5.10. Mehnat majburiyatlarini bajarish uchun masofadan turib ishlovchi xodim oʻz asbob-uskunalari va (yoki) tashkiliy texnikasidan foydalangan taqdirda, masofadan turib ishlovchi xodimga xarajatlarning oʻrnini qoplash tartibi va shartlari mehnat shartnomada koʻrsatilishi kerak.
Agar ish beruvchi xodimga ishlash uchun kerakli uskunalar (masalan, kompyuter) bermasa, va xodim oʻz shaxsiy uskunalaridan foydalansa, ish beruvchi bu jihozlardan foydalanish bilan bogʻliq xarajatlarning oʻrnini qoplashi shart.
Qoplanadigan xarajatlarning tartibi va shartlari ish beruvchi va xodim oʻrtasida tuziladigan kelishuvda aniq koʻrsatilishi kerak.
Qoplanadigan xarajatlarga amortizatsiya xarajatlari, yaʼni xodimning kompyuteri yoki boshqa texnikasi eskirishi uchun kompensatsiya, elektr energiyasi sarfi uchun toʻlov, internet xarajatlari, telefon aloqa xarajatlari, taʼmirlash xarajatlari boʻlishi mumkin.
Bu qoida ish beruvchining masʼuliyatini oshiradi va masofadan turib ishlovchilarning oʻz shaxsiy mulkini ish uchun sarflashidan kelib chiqadigan moliyaviy zararni qoplashni taʼminlaydi.
5.11. Mehnat majburiyatlarini bajarish uchun aloqa vositalaridan foydalanganligi munosabati bilan masofadan turib ishlovchi xodimga xarajatlarning oʻrnini qoplash tartibi va shartlari mehnat shartnomada koʻrsatiladi.
Bunda internet xarajatlari va telefon aloqa xarajatlari boʻlishi mumkin.
5.12. Masofadan turib ishlovchi xodim va ish beruvchining elektron hujjatlar almashinuvi orqali hamkorlik qilishi tartibi mehnat shartnomasida yoki alohida kelishuvda aniq koʻrsatilishi kerak.
Bunda qaysi hujjatlar elektron tarzda joʻnatilishi, qanday tizimlardan foydalanilishi va qanday muddatlarda javob berish kerakligi kelishib olinadi.
Elektron hujjatlar almashinuvi xavfsiz va ishonchli kanallar orqali amalga oshirilishi shart. Bu, hujjatlarning uchinchi shaxslarga oshkor boʻlishining oldini olish uchun muhim.
5.13. Ishlab chiqarish topshirigʻida shart qilib koʻrsatilgan ishlarni mehnat shartnomasida belgilangan muddatlarda bajarish imkoniyati boʻlmagan taqdirda, masofadan turib ishlovchi xodimning ishlarni oʻz vaqtida bajarishiga monelik qilayotgan sababni koʻrsatgan holda ish beruvchini xabardor qilish majburiyati mehnat shartnomada koʻrsatilishi kerak.
Xodim oʻziga berilgan topshiriqni mehnat shartnomasida belgilangan muddatda bajara olmasa, u bu haqda zudlik bilan ish beruvchini xabardor qilishi kerak. Bunda shunchaki xabar berish emas, balki muammoning sababini ham aniq koʻrsatish talab etiladi.
Xodim muddat tugashini kutmasdan, ish bajarishga toʻsqinlik qilayotgan holat yuzaga kelishi bilanoq ish beruvchiga murojaat qilishi shart.
Bunday holatlarda shaxsiy maʼlumotlarni oshkor qilish shart emas, faqatgina ish jarayoniga taʼsir etuvchi sababni maʼlum qilish kifoya.
Vaqtida berilgan xabar ish beruvchiga muammoni hal qilish yoki topshiriq muddatini oʻzgartirish uchun imkoniyat beradi. Bu esa umumiy ish jarayonining toʻxtab qolishining oldini oladi.
5.14. Ish beruvchi va masofadan turib ishlovchi xodimning zarur mehnatni muhofaza qilish qoidalariga hamda xavfsizlik shartlariga rioya etish majburiyatlari mehnat shartnomada koʻrsatiladi.
Masofadan turib ishlovchi xodim oʻz ish joyida boʻlmasa ham, me
hnatni muhofaza qilish qoidalariga rioya qilish majburiyati saqlanib qoladi. Bu masʼuliyat nafaqat ish beruvchiga, balki xodimning oʻziga ham yuklatiladi.
Ish beruvchi xodimga xavfsiz ishlash qoidalari boʻyicha yoʻriqnoma berishi shart. Bu, masalan, kompyuterda uzoq ishlash qoidalari, koʻzni himoya qilish, ish joyini toʻgʻri jihozlash va elektr uskunalardan xavfsiz foydalanish boʻyicha koʻrsatmalar boʻlishi mumkin.
Xodimning oʻz xavfsizligini taʼminlashdagi roli juda muhim. Xodim quyidagilarga masʼul:
ish beruvchi bergan xavfsizlik qoidalariga soʻzsiz amal qilishi shart;
xodim oʻz ish joyini xavfsiz tashkil etishi kerak. Bu, masalan, sifatli stul va stoldan foydalanish, yorugʻlikni toʻgʻri taʼminlash va elektr uskunalarini ehtiyotkorlik bilan ishlatishdan iborat;
agar xodim oʻz ish joyida biror xavfli holatni (masalan, nosoz uskuna va boshqa) aniqlasa, bu haqda ish beruvchiga darhol xabar berishi kerak.
6. Masofadan turib ishlovchi xodim bilan tuzilgan mehnat shartnomasida kiritilishi majburiy shartlardan tashqari boshqa shartlar, shu jumladan mehnat shartnomasini bekor qilish uchun qoʻshimcha asoslar ham nazarda tutilishi mumkin.
Masofadan turib ishlashning oʻziga xos xususiyatlari (xodimning nazoratdan uzoqligi, elektron aloqa va h.k.) tufayli ish beruvchi va xodim oʻrtasidagi mehnat shartnomasida umumiy shartlardan tashqari, qoʻshimcha bandlar ham kiritilishi mumkin.
Bu, ayniqsa, mehnat shartnomasini bekor qilish masalasida muhim ahamiyatga ega.
Mehnat shartnomani bekor qilish uchun qoʻshimcha asos sifatida quyidagilarni misol qilish mumkin:
xodimning ish jadvalida belgilangan vaqtda uzoq muddat davomida aloqaga chiqmasligi;
xodimning elektron topshiriqlarni muntazam ravishda bajarmasligi yoki hisobotlarni kechiktirib topshirishi;
xodimning tashkilotning axborot xavfsizligiga oid qoidalarini buzishi, masalan, tegishli parollarini uchinchi shaxslarga berishi;
xodimning aybi bilan ish beruvchi tomonidan berilgan jihozlarga jiddiy zarar yetkazish.
7. Agar xodim ish beruvchi joylashgan hududda yashasa, u bilan tuziladigan mehnat shartnomasida uning ish vaqti ikkiga boʻlinishi mumkin:
Masalan, jamoa bilan bevosita hamkorlik qilish, yigʻilishlarda qatnashish yoki ayrim ishlarni jismonan bajarish uchun zarur boʻlgan vaxta statsionar ish joyida ishlashi mumkin.
Boshqa ishlarni xodimning oʻz uyida yoki boshqa qulay joyda ishlashi bajarishi uchun masofadan turib ishlashi mumkin.
Bu ikki rejimning navbat bilan almashinishi mehnat shartnomasida aniq koʻrsatib oʻtilishi kerak.
Agar xodimning ish vaqtining kamida ellik foizi masofadan turib ishlashga toʻgʻri kelsa, u masofaviy ishchi hisoblanadi.
Agar xodim masofadan turib ishlovchi deb eʼtirof etilsa, unga nisbatan MKning masofadan turib ishlovlarga oid barcha qoidalari, masalan, xavfsizlik shartlari, xarajatlarni qoplash tartibi va boshqalar qoʻllaniladi.
Bu qoida aralash ish rejimida ishlaydigan xodimlarning huquqiy maqomini aniqlaydi. U ish beruvchiga masofaviy ishning oʻziga xos tartibini belgilashda, xodimga esa oʻz maqomidan kelib chiqadigan huquq va majburiyatlarini tushunishda yordam beradi. Ellik foizlik mezon ish turlari oʻrtasidagi aniq chegarani belgilab, noaniqliklarni bartaraf etadi.
8. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasining Mehnat kodeksini amalga oshirishga oid normativ-huquqiy hujjatlarni tasdiqlash toʻgʻrisida”gi 2024 yil 14 noyabrdagi 758-son qarori bilan Masofadan turib ishlovchi xodim bilan yozma mehnat shartnomasining namunaviy shakli tasdiqlangan.