1. Mazkur moddaning 1-qismida “oʻrindoshlik asosida ishlash” tushunchasining huquqiy taʼrifi berilgan, bu uni mehnat shartnomasining maxsus turi sifatida ajratish imkonini beradi. Oʻrindoshlik asosida ishlashning oʻziga xos xususiyatlari quyidagilardan iborat:

har doim alohida mehnat shartnomasi bilan rasmiylashtiriladi;

asosiy ishning mavjudligini bildiradi;

xodimning asosiy ishini bajarishidan tashqari asosiy ishidan boʻsh vaqtida bajariladi.

MK oʻrindoshlik asosidagi ishlarning sonini cheklamaydi. Xodim ikki yoki undan ortiq ish beruvchilar (ham yuridik, ham jismoniy shaxslar) bilan oʻrindoshlik asosida mehnat shartnomasini tuzish huquqiga ega.

Oʻrindoshlik asosida ishlashning asosiy talabi xodimning oʻzining asosiy ishidan tashqari boʻsh vaqtida, yaʼni ish vaqti asosiy ish joyidagi ish vaqtidan keyin yoki oldin boʻlishi kerak.

MISOL

Agar xodimning asosiy ish joyi soat 9:00 dan 18:00 ga qadar boʻlsa, oʻrindoshlik asosida 9:00 gacha yoki 18:00 dan keyin ish vaqti belgilanishi kerak. Bu yerda ish vaqtini belgilashda, ayniqsa tashqari oʻrindoshlikda yoʻlga sarflanadigan vaqtni ham inobatga olishi kerak (agar masofadan turib ishlash boʻlmasa).

2. Oʻrindoshlik asosida ishlashga asosiy ish joyida (ichki oʻrindoshlik - xodim asosiy mehnat shartnomasi boʻyicha ishlagan tashkilotda qoʻshimcha ishlarni bajarganda) yoxud boshqa tashkilotda (tashqi oʻrindoshlik - xodim boshqa tashkilotda qoʻshimcha ishlarni bajarganda) ishlashga yoʻl qoʻyiladi.

Ichki hamda tashqi oʻrindoshlik asosida asosiy ish boʻyicha bajariladigan bir xil lavozim, kasb, mutaxassislikda ishlashga ruxsat beriladi.

Ichki hamda tashqi oʻrindoshlikning farqlari:

Ichki oʻrindoshlik - bir korxona yoki tashkilot doirasida bir nechta lavozimda ishlashni nazarda tutadi.

Tashqi oʻrindoshlik – ikki yoki undan ortiq tashkilotlarda bir nechta lavozimda ishlashni nazarda tutadi.

Rasmiylashtirish: Xodim tashqi oʻrindoshlik asosida ishga joylashish maqsadida MKning 434-moddasida koʻrsatilgan hujjatlarni taqdim qilishi, ish beruvchi esa qonunchilikda belgilangan tartibda ishga joylashtirishni rasmiylashtirishi, shu jumladan alohida mehnat shartnomasini tuzish lozim. Ichki oʻrindoshlikda esa xodim MKning 434-moddasida koʻrsatilgan hujjatlarni taqdim qilishdan ozod etilishi mumkin, sababi asosiy ishga joylashgan vaqtda xodim barcha kerakli hujjatlarni taqdim qilgan hisoblanadi.

Mehnat daftarchasi:

Elektron mehnat daftarchalari 2020 yil 1 yanvardan boshlab yuritilayotgan boʻlsa-da, amaldagi qonunchilikka qogʻoz mehnat daftarchalarini bekor qilish boʻyicha oʻzgartirishlar haligacha kiritilmagan. Shu sababli agar xodimda qogʻoz shaklidagi mehnat daftarchasi boʻlsa, u xodimning asosiy ish joyida saqlanadi hamda elektron mehnat daftarchasi bilan bir vaqtda yuritiladi. Xodimning iltimosiga binoan, boshqa ish joyi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar asosiy ish beruvchiga oʻrindoshlik asosidagi ish joyidan mehnat shartnomasi taqdim etilgandan keyin kiritilishi mumkin.

Ish vaqti: Tashqi oʻrindoshlar asosiy va qoʻshimcha ish joylari talablaridan kelib chiqib turli xil ish jadvallariga ega boʻlishi mumkin. Ichki oʻrindoshlar esa qoida tariqasida, tashkilotning umumiy jadvaliga yoki lokal hujjatlarida nazarda tutilgan qoʻshimcha jadvalga muvofiq ishlaydi.

3. Asosiy ish joyi — Oʻzbekiston Respublikasi MKning 125 moddasiga muvofiq ish beruvchi tomonidan xodimning mehnat daftarchasi yuritiladigan tashkilot.

Hozirgi kunda mehnat shartnomasini tuzish va bekor qilish, shuningdek unga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish qonunchilikda belgilangan tartibda “Yagona milliy mehnat tizimi” idoralararo dasturiy-apparat kompleksida roʻyxatdan oʻtkazilishi sababli oʻrindoshlik asosidagi xodimning elektron mehnat daftarchasi avtomatik shakllanadi.

Shu sababli xodimning asosiy ish joyini aniqlashda mehnat shartnomadagi yozuvlarga eʼtibor qaratish lozim boʻladi.