454-modda · VI bo'lim · Ayrim toifadagi xodimlar mehnatini huquqiy jihatdan tartibga solishning oʻziga xos xususiyatlari
Tabiiy yoki texnogen xususiyatga ega halokatlar, ishlab chiqarishdagi avariyalar, ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalar, shuningdek yongʻinlar, toshqinlar, zilzilalar, epidemiyalar yoki epizootiyalar roʻy bergan taqdirda hamda aholining yoxud uning bir qismining hayotiga yoki normal yashash sharoitlariga tahdid soladigan boshqa alohida hollarda ish beruvchining tashabbusi bilan xodimning roziligisiz uning vaqtincha masofadan turib ishlashga oʻtishiga yoki oʻtkazilishiga yoʻl qoʻyiladi.
Agar statsionar ish joyida xodim tomonidan bajariladigan ishning oʻziga xos xususiyati ushbu moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan alohida hollarda uni ish beruvchining tashabbusiga koʻra masofadan turib ishlashga vaqtincha oʻtishini yoki oʻtkazilishini amalga oshirish imkonini bermasa yoxud ish beruvchi xodimni masofadan turib ishlash uchun zarur boʻlgan asbob-uskunalar, dasturiy-texnik vositalar, axborotni muhofaza qilish vositalari va boshqa vositalar bilan taʼminlay olmasa, ish beruvchi:
xodimga taʼtillar jadvaliga muvofiq yillik mehnat taʼtilini berishga;
taʼtillar jadvalida nazarda tutilgan taʼtillar berish navbatidan qatʼi nazar, xodimga uning roziligi bilan tegishli ish yili uchun yillik mehnat taʼtilini berishga;
xodimning roziligi bilan unga ish haqini qisman saqlab qolgan holda taʼtil berishga;
ushbu Kodeks 241-moddasining ikkinchi qismida nazarda tutilgan cheklovlarni hisobga olmay turib, xodimga uning roziligi bilan ish haqi saqlanmagan holda taʼtil berishga;
xodim uchun toʻliqsiz ish vaqtini belgilashga haqli.
Ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan holatlar mavjud boʻlganda ish beruvchi kamida ikki hafta oldin yozma ravishda ogohlantirgan holda xodim uchun toʻliqsiz ish vaqtini joriy etishga haqli.
Agar statsionar ish joyida xodim bajarayotgan ishning oʻziga xos xususiyati uni vaqtincha masofadan turib ishlashga oʻtishini yoki oʻtkazilishini amalga oshirish imkonini bermasa va ushbu moddaning ikkinchi qismida nazarda tutilgan choralarni koʻrish imkoni boʻlmasa, mazkur xodim oʻz mehnat vazifalarini bajarmayotgan vaqt ish beruvchiga va xodimga bogʻliq boʻlmagan sabablarga koʻra bekor turib qolish hisoblanadi hamda bu vaqt uchun ushbu Kodeks 266-moddasining ikkinchi qismiga muvofiq, agar kattaroq toʻlov miqdori jamoa kelishuvlarida, shuningdek jamoa shartnomasida yoxud ichki hujjatlarda nazarda tutilmagan boʻlsa, haq toʻlanadi.
1. MKning 453-moddasida 454-moddadan farqli ravishda tashkilotning faoliyatidan kelib chiqib, yaʼni ish beruvchiga bogʻliq sabablarga asosan xodimning roziligi bilan vaqtincha masofadan turib ishlash rejimini belgilash koʻrsatilgan.
Sharhlanayotgan moddada tabiiy yoki texnogen xususiyatga ega halokatlar, ishlab chiqarishdagi avariyalar, ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalar, shuningdek yongʻinlar, toshqinlar, zilzilalar, epidemiyalar yoki epizootiyalar roʻy bergan taqdirda hamda aholining yoxud uning bir qismining hayotiga yoki normal yashash sharoitlariga tahdid soladigan boshqa alohida hollarda ish beruvchining tashabbusi bilan, yaʼni xodimning roziligisiz vaqtincha masofadan turib ishlashga oʻtkazish shartlarini belgilaydi va ish beruvchiga bu boʻyicha bir qancha huquqlar hamda majburiyatlarni belgilaydi.
Bunda, MKning 454-moddasi birinchi qismida koʻrsatilgan holatlar haqiqatda yuz berganligini aniqlash muhim.
Ushbu moddada koʻrsatilgan holatlarning haqiqatda yuz berganligini aniqlash va rasmiylashtirish uchun normativ hujjatlar yoki davlat organlarining xulosalari asos boʻladi.
Tabiiy yoki texnogen xususiyatga ega halokatlar, yongʻinlar, toshqinlar, zilzilalar odatda Favqulodda vaziyatlar vazirligi (FVV) yoki mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari tomonidan rasmiy ravishda eʼlon qilinadi. Ularning buyruqlari, qarorlari yoki xulosalari favqulodda holat yuz berganligini tasdiqlaydigan asosiy hujjat hisoblanadi.
MISOL
Bir viloyatda kuchli toshqin yuz berdi. Viloyat hokimligi Favqulodda vaziyatlar boshqarmasining taqdimnomasiga asosan favqulodda holat eʼlon qildi. Korxona rahbari mazkur hujjatga tayanib, xodimlarni masofaviy ishga oʻtkazish toʻgʻrisida buyruq chiqarishi mumkin.
Ishlab chiqarishdagi avariyalar yoki baxtsiz hodisalar tashkilotdagi tuzilgan yoki Davlat mehnat inspektsiyasi tomonidan tuzilgan maxsus komissiyaning rasmiy xulosasi (N-1 shaklidagi dalolatnoma) rasmiylashtiriladi. Ushbu xulosa, baxtsiz hodisa yoki avariyaning haqiqatda yuz berganligini tasdiqlovchi asos boʻladi.
Epidemiyalar yoki epizootiyalar Sogʻliqni saqlash vazirligi, Veterinariya va chorvachilikni rivojlantirish qoʻmitasi yoki Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasi tomonidan rasmiy ravishda eʼlon qilinadi. Ularning buyruqlari yoki qarorlari karantin choralarining joriy etilganligini tasdiqlaydi.
MISOL
COVID-19 pandemiyasi davrida respublika maxsus komissiyasi tomonidan karantin choralari joriy etilgan edi. Ushbu rasmiy qarorlar barcha tashkilotlar uchun xodimlarni masofaviy ishga oʻtkazishga asos boʻldi.
2. MKning 454-moddasi birinchi qismida koʻrsatilgan holatlar sodir boʻlganda har doim ham ish beruvchida xodimlarni masofadan turib ishlashga vaqtincha oʻtkazish imkoni boʻlmaydi.
Mazkur holatda ish beruvchi mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilik, mehnat haqidagi boshqa huquqiy hujjatlar va mehnat shartnomada koʻrsatilgan boshqa huquqlardan foydalanishi mumkin. Jumladan: xodimga taʼtillar jadvaliga muvofiq yoki taʼtillar jadvalidagi navbatdan qatʼi nazar, xodimga uning roziligi bilan tegishli ish yili uchun yillik mehnat taʼtilini berishi, xodimning roziligi bilan unga ish haqini qisman saqlangan yoki saqlanmagan taʼtil berishi yoxud xodim uchun toʻliqsiz ish vaqtini belgilashi mumkin.
Ushbu holatda yillik mehnat taʼtillarni berishda umumiy qoidalarga rioya etishi lozim boʻladi.
MKning 241-moddasi uchinchi qismiga koʻra karantin choralari amalga oshirilayotgan, favqulodda holat joriy etilgan davrda va butun aholining yoki uning bir qismining hayotiga yoxud normal yashash sharoitlariga tahdid soluvchi boshqa hollarda xodimning yozma arizasiga koʻra ish haqi saqlanmaydigan taʼtilning uzluksiz yoki jamlangan davomiyligi koʻpaytirilishi, biroq koʻpi bilan olti oygacha koʻpaytirilishi mumkin.
3. Sharhlanayotgan moddaning uchinchi qismida ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan holatlar mavjud boʻlganda xodimni roziligisiz ish beruvchi kamida ikki hafta oldin yozma ravishda ogohlantirgan holda toʻliqsiz ish vaqtini joriy etish huquq beradi.
Ushbu huquqdan foydalanishni ish beruvchi hal etadi.
4. MKning 454-moddasi birinchi qismida koʻrsatilgan holatlar sodir boʻlganda xodimlarni vaqtincha masofadan turib ishlashga oʻtkazilishini va ushbu moddaning ikkinchi qismida nazarda tutilgan choralarni koʻrishni imkoni boʻlmasa, xodimlarni oʻz mehnat vazifalarini bajarmayotgan vaqtni ish beruvchiga va xodimga bogʻliq boʻlmagan sabablarga koʻra bekor turib qolish hisoblanadi hamda bu vaqt uchun MKning 266-moddasining ikkinchi qismiga muvofiq, agar kattaroq toʻlov miqdori jamoa kelishuvlarida, shuningdek jamoa shartnomasida yoxud ichki hujjatlarda nazarda tutilmagan boʻlsa, haq toʻlanadi.
Mazkur norma ish beruvchi uchun majburiyat hisoblanadi, ushbu toʻlovlar amalga oshirilmasa, buning uchun ish beruvchi moddiy va maʼmuriy javobgarlikka tortilishi mumkin.
O'zbekiston Respublikasi Kambag'allikni qisqartirish va bandlik vazirligi