444-modda · VI bo'lim · Ayrim toifadagi xodimlar mehnatini huquqiy jihatdan tartibga solishning oʻziga xos xususiyatlari
Oʻn olti yoshga toʻlgan jismoniy shaxs kasanachi boʻlishi mumkin.
Agar kasanachilikning xususiyati kasanachi bilan yakka tartibdagi toʻliq moddiy javobgarlik toʻgʻrisida shartnoma tuzish zaruratini taqozo etsa, oʻn sakkiz yoshga toʻlgan shaxslarning kasanachilikni amalga oshirishiga yoʻl qoʻyiladi.
1. Sharhlanayotgan moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan qoidaga koʻra, kasanachilik faoliyatini amalga oshirish huquqi 16 yoshga toʻlgan jismoniy shaxslarga beriladi. Bu degani, oʻqish yoki boshqa faoliyat bilan birga, yoki mustaqil tarzda yashash joyida mehnat qilmoqchi boʻlgan shaxs kasanachi sifatida ishlash huquqiga ega.
Shu bilan birga, 16 yosh — bu Oʻzbekiston MKda mehnatga layoqatlilikning eng kam yoshi sifatida belgilangan umumiy yosh bilan mos keladi. Bu yoshdan eʼtiboran shaxs mehnat shartnomasi tuzish huquqiga ega boʻladi. Kasanachilik — mehnatning maxsus shakli boʻlgani uchun ham bu yerda aynan shu yosh chegarasi belgilangan.
Masalan: 16 yoshga toʻlgan oʻquvchi oʻzining xonasida buyurtma asosida milliy liboslar tikib, buyurtmachiga topshirishi mumkin. Agar u ish beruvchi bilan mehnat shartnomasi tuzsa — u rasman kasanachiga aylanadi.
2. Sharhlanayotgan moddaning ikkinchi qismida maxsus cheklov belgilanmoqda, yaʼni agar ish jarayoni toʻliq moddiy javobgarlikni talab qilsa, kasanachi albatta 18 yoshga toʻlgan boʻlishi shart.
Toʻliq moddiy javobgarlik haqida MKning 341 va 342-moddalariga sharhida batafsil berilgan.
Oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxslar toʻliq moliyaviy mustaqil emas va katta miqdordagi qarz yoki zararni qoplash imkoniyatiga ega emaslar.
Shu sababli ushbu norma agar kasanachi 18 yoshga toʻlmagan boʻlsa, toʻliq moddiy javobgarlik shartnomasi tuzishni taqiqlaydi. Agar ish shunday shartnomani talab qilsa, demak bu ishni voyaga yetmagan shaxs bajarishi mumkin emas.