1.1. Xodim, agar qonun hujjatlarida, jamoa shartnomasida yoki taraflarning kelishuvida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, bir yoki bir vaqtning oʻzida bir nechta korxona, muassasa, tashkilotda mehnat shartnomasini tuzish orqali oʻzining samarali va ijodiy mehnat qobiliyatini olib borishga haqli. Biroq bu qoida barcha xodimlarga taalluqli emas.

Masalan, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Oʻrindoshlik asosida hamda bir necha kasbda va lavozimda ishlash tartibi toʻgʻrisida”gi qarorining 2-bandida belgilanganidek, davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlarida, shu jumladan oʻrindoshlik asosida bir vaqtning oʻzida ikkita rahbarlik lavozimini egallashga yoʻl qoʻyilmaydi, qonunchilikda belgilangan hollar bundan mustasno.

1.2. Ushbu moddaning birinchi qismiga koʻra oʻn sakkiz yoshgacha boʻlgan shaxslar oʻrindoshlik asosida ishlashga yoʻl qoʻyilmaydi. Ushbu cheklov oʻn sakkiz yoshgacha boʻlgan shaxslarin taʼlim olishi va sogʻligini muhofaza qilish maqsadida belgilangan.

1.3. Agar oʻrindoshlik asosida ishlamoqchi boʻlgan shaxsning asosiy ishi noqulay mehnat sharoitlari bilan bogʻliq boʻlsa, yana noqulay mehnat sharoitlardagi ishlarda oʻrindoshlik asosida ishlashi mumkin emas.

Chunki, bu inson sogʻligiga va uning mehnat faoliyatiga salbiy koʻrsatadi, natijada nafaqat xodimga zarar yetkazilishi balki, boshqa xodimlarga va ish beruvchiga moddiy va boshqa zarar yetkazilish xavfi yuqori hisoblanadi.

Ushbu cheklov sogʻliqni saqlash tizimi tashkilotlari xodimlari nisbatan qoʻllanilmaydi. Ushbu sohada kadrlar yetishmasligi, aholiga uzluksiz tibbiy xizmatni tashkil etish maqsadida ushbu istisno belgilangan.

1.4. Shuningdek, qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa hollarda ham oʻrindoshlik asosida ishlashga doir cheklovlar belgilangan.

Masalan, “Oʻrindoshlik asosida hamda bir necha kasbda va lavozimda ishlash tartibi toʻgʻrisida”gi Nizomning 4-bandiga muvofiq:

avtomobil tashuvlari xavfsizligini taʼminlash xizmatining ishchisi (mutaxassisi) sifatida. Avtotransport vositalarini boshqarish yoki transport vositalari harakatini boshqarish bilan bevosita bogʻliq boʻlgan ishlar, kasblar, lavozimlar roʻyxati Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023 yil 9 sentyabrdagi “Transport vositalarini boshqarish yoki transport vositalarining harakatlanishini boshqarish bilan bevosita bogʻliq ishlar, kasblar va lavozimlar roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi 456-sonli qarorida belgilangan;

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi va Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vaziri kotibiyati va Bosh vazir oʻrinbosarlari kotibiyatlari xodimlari (texnik va xizmat koʻrsatuvchi xodimlardan tashqari), davlat boshqaruvi organlari rahbarlari, ularning oʻrinbosarlari va tarkibiy boʻlinmalar boshliqlari, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi Raisi va aʼzolari, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarorlarida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno;

viloyatlar, tumanlar va shaharlar hokimlari va ularning oʻrinbosarlari;

bir-biriga boʻysunuvchi yoki bir-birining nazoratidagi tashkilotlarda davlat boshqaruvi organlari mutaxassislari - sogʻliqni saqlashni boshqarish organlarida band boʻlgan vrachlar va taʼlimni boshqarish organlarida band boʻlgan oʻqituvchilar bundan mustasno.

Bundan tashqari, quyidagi lavozimlarda oʻrindoshlik asosida ishlashga doir cheklovlar belgilangan:

a) Oʻzbekiston Respublikasining “Davlat fuqarolik xizmati toʻgʻrisida”gi Qonuni 13-moddasiga muvofiq, davlat fuqarolik xizmatchisi pedagogik, ilmiy va ijodiy faoliyatdan tashqari haq toʻlanadigan boshqa faoliyat bilan shugʻullanishga yoʻl qoʻyilmaydi, Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarida hamda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti qarorlarida nazarda tutilgan holatlar bundan mustasno;

b) “Advokatura toʻgʻrisida”gi Qonunning 3-moddasiga muvofiq, advokat ilmiy va pedagogik faoliyatdan tashqari haq toʻlanadigan boshqa turdagi faoliyat bilan shugʻullanishga haqli emas;

c) Oʻzbekiston Respublikasining “Notariat toʻgʻrisida”gi Qonuni 7-moddasiga binoan, notarius ilmiy, ijodiy va pedagogik faoliyatdan, shuningdek Notarial palata va uning hududiy boshqarmalaridagi faoliyatdan tashqari tadbirkorlik va boshqa faoliyat bilan shugʻullanishga haqli emas;

d) Oʻzbekiston Respublikasining “Sudlar toʻgʻrisida”gi Qonunning 62-moddasiga muvofiq, sudya haq toʻlanadigan boshqa faoliyat bilan shugʻullanishga haqli emas, bundan sudyaning vazifalarini bajarishga toʻsqinlik qilmaydigan pedagogik, ilmiy va boshqa ijodiy faoliyat mustasno va h.k.

2. Ish beruvchining kasaba uyushma qoʻmitasi bilan kelishilgan holda, sharhlangan moddaning ikkinchi qismida nazarda tutilgan oʻrindoshlik asosida ishlashga cheklovlar oʻrnatish huquqi quyidagi hollarda amalga oshirilishi mumkin:

MKning 487-moddasiga muvofiq tashkilot rahbari, uning oʻrinbosarlari, tashkilot bosh buxgalteri va tashkilot alohida boʻlinmalarining rahbari boshqa ish beruvchida faqat tashkilotning vakolatli organi yoki tashkilot mulkdori yoxud mulkdor vakolat bergan shaxs (organ) ruxsati bilan oʻrindoshlik asosida ishlashi mumkin;

Oʻzbekiston Respublikasining “Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida”gi Qonuni 36-moddasiga muvofiq, bank boshqaruvi aʼzolari va muhim ahamiyatga ega xodimlari ish beruvchining roziligi bilan boshqa tashkilotlarda oʻrindoshlik asosida ishlashi mumkin, bundan ularning boshqa banklar va tashkilotlarda ishga joylashuvi manfaatlar toʻqnashuviga olib kelishi mumkin boʻlgan hollar mustasno.

Yuqoridagi cheklovlar tashkilotning jamoa shartnomasida, shuningdek jamoa kelishuvlarda va ish beruvchining ichki hujjatlarida nazarda tutilishi mumkin.

Oʻrindoshlik asosida hamda bir necha kasbda va lavozimda ishlash tartibi toʻgʻrisidagi nizomga ilovaga muvofiq quyidagi ishlar oʻrindoshlik asosida ishlash hisoblanmaydi:

1) ilmiy faoliyatni yoki oʻqituvchilik faoliyatini amalga oshirish, agar bunday faoliyat asosiy ish joyi boʻyicha bajariladigan ish hisoblanmasa;

2) ular uchun mualliflik gonorari sifatida haq toʻlanadigan fan, adabiyot va sanʼat asarlari yaratish;

3) xodim tomonidan, asosiy ishdan tashqari, oʻsha tashkilotning oʻzida shtat lavozimini egallamasdan boshqa ishni bajarish, shu jumladan:

umumtaʼlim maktablari oʻqituvchilari hamda kasb-hunar kollejlari va akademik litseylar oʻqituvchilari tomonidan kabinetlarga, laboratoriyalarga mudirlik qilish boʻyicha vazifalarni bajarish, toʻgaraklarga rahbarlik qilish, shuningdek ular tomonidan belgilangan yuklamadan ortiq oʻquv-tarbiyaviy ishlarni bajarish;

ishning ushbu turi boʻyicha ish vaqti normal davom etishining 50 foizidan ortiq boʻlmagan hajmda mehnatga soatbay haq toʻlanadigan pedagogik ish;

taʼlim muassasalari rahbarlarining oʻqituvchi lavozimi boʻyicha yillik ish rejasida (ish vaqti normasi bilan) nazarda tutilgan jami ish vaqtining 50 foizidan ortiq boʻlmagan hajmda oʻqituvchilik ishi;

tashkilotlar muhandis-texnik xodimlarining talabalar va oʻquvchilarning ishlab chiqarish taʼlimi va amaliyotiga rahbarlik qilish boʻyicha ishi;

tibbiyot xodimlarining belgilangan vaqt normasidan ortiqcha navbatchilik qilishi;

Hukumat qarorlari bilan xodimning ish haqiga ustamalar belgilangan vazifalarni bajarish;

4) mualliflik gonorari shaklida haq toʻlanadigan adabiy ish, shu jumladan alohida asarlarni tahrir, tarjima qilish va ularga taqriz yozish boʻyicha ishlar;

5) mehnatga bir marta haq toʻlangan holda texnik, tibbiy, buxgalteriya, huquqiy va boshqa ekspertiza (maslahat berish);

6) umumtaʼlim maktablari, ixtisoslashtirilgan oʻquv-tarbiya muassasalari, maktabdan tashqari taʼlim muassasalari oʻqituvchilari va boshqa pedagog xodimlari (rahbarlaridan tashqari) oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi muassasalari hamda mehnat haqi toʻlash boʻyicha ularga tenglashtirilgan boshqa taʼlim muassasalarining oʻqituvchilari va masterlari, taʼlim muassasalaridagi konsertmeysterlar va akkompaniatorlar, maktabgacha taʼlim tashkilotlari va “Mehribonlik” uylari pedagog xodimlarining (rahbarlaridan tashqari) aynan shu muassasada belgilangan mehnat normasidan ortiq boʻlgan, lekin ushbu ish turi boʻyicha ish vaqti normal davomiyligining 50 foizidan koʻp boʻlmagan ishi;

7) sogʻliqni saqlash muassasalarida oyiga 24 soatdan ortiq boʻlmagan hajmda, mehnatga bir marta yoki soatbay haq toʻlangan holda, tibbiyot maslahatchilari vazifalarini bajarish;

8) ilmiy-tadqiqot muassasalarida va oliy taʼlim muassasalarida ushbu taʼlim muassasalari shtatida turmagan ilmiy xodimlar tomonidan katta ilmiy xodimlarga — izlanuvchilarga rahbarlik qilish;

9) xodim tomonidan siyosiy partiyalar, kasaba uyushmalari va jamoat birlashmalari markaziy va hududiy organlarining saylab qoʻyiladigan lavozimlarida rahbar xodim, Kuzatuvchi kengash yoki Direktorlar (boshqaruvchilar) kengashi raisi yoki aʼzosi, Mahsulot taqsimotiga oid bitim doirasida qoʻmitani boshqaruvchi, ishonchli boshqaruvchi sifatida bajariladigan ish;

10) jamoatchilik asosida bajariladigan ishlar.