1.1. Vaxta usulida ishlarni tashkil etishda xodimlarga mehnat haqi quyidagi tartibda toʻlanadi:

ishbay xodimlarga — bajarilgan ishlar hajmi boʻyicha mehnat shartnomasida belgilangan narxlarda;

vaqtbay xodimlarga — amalda ishlab berilgan hamma soatlar uchun razryadlar boʻyicha belgilangan tarif stavkalariga muvofiq.

Vaxta vaqtida bajarilgan ish uchun haq toʻlashda xodimning vaxta davridagi ish vaqti jadvalida belgilangan soatlar uchun toʻlanadigan asosiy lavozim maoshidan tashqari qoʻshimcha toʻlovlar ham toʻlanadi.

1.2. Vaxta vaqtida bajarilgan ish uchun haq toʻlashda haq xodimning lavozimi va malakasiga koʻra belgilangan tarif stavkasi yoki oylik maoshi asosida hisoblanadi. Hisoblashda asosan ish vaqtini jamlab hisobga olish tizimidagi normal ish soatlari ishtirok etadi.

Bu xodimning vaxtada bajargan asosiy mehnat funktsiyasi uchun oladigan kafolatlangan ish haqining asosiy qismidir.

1.3. Vaxtada ortiqcha ishlangan vaqt uchun vaxtalar oraligʻidagi qoʻshimcha dam olish kunlariga haq toʻlanadi. Bu toʻlov xodimning vaxta davrida jadvaldagi normadan ortiq ishlagan soatlari uchun beriladigan qoʻshimcha dam olish kunlari uchun toʻlanadi.

Ortiqcha ishlangan soatlar toʻplanib, toʻliq dam olish kunlariga aylantiriladi. Bu kunlar uchun xodimning ish haqi saqlanib qoladi.

Bu eng muhim kompensatsiyalardan biri boʻlib, xodimning qoʻshimcha mehnati uchun nafaqat dam olish, balki moliyaviy qoplashni ham taʼminlaydi.

1.4. Vaxta usulida ishlaganlik uchun ustama haq va boshqa toʻlovlar ham toʻlanadi. Bu qoʻshimcha toʻlov xodimning noqulay sharoitda ishlashi (uzoqlik, doimiy uydan uzoqda boʻlish, nostandart rejim) va turmush sharoitining cheklanganligi uchun beriladigan kompensatsiya toʻlovidir.

Ushbu ustama ish beruvchining ichki hujjatlarida yoki mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlarida belgilangan miqdorda, xodimning vaxtada boʻlgan har bir kalendar kuni (ish kunlari va dam olish kunlari) uchun toʻlanadi.

Mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilikda yoki boshqa ichki hujjatlarda nazarda tutilgan boshqa toʻlovlarga vaxtada tungi soatlarda, bayram kunlarida, zararli va ogʻir sharoitlarda ishlaganlik uchun qoʻshimcha haq (agar ish joyida bunday omillar mavjud boʻlsa) hamda yoʻl xarajatlari (transport) kompensatsiyasi (agar alohida qoplansa) boʻlishi mumkin.

Xodimlarni mukofotlash, ularga ustamalar toʻlash miqdori va tartibi jamoa shartnomasi, kasaba uyushmasi yoki xodimlarning boshqa vakillik organi bilan kelishilgan holda, ish beruvchi tomonidan qabul qilingan ichki hujjat yoki mehnat shartnomasi bilan belgilanadi.

2. Vaxta usulida xodimning ishlagan ortiqcha soatlari (va buning natijasida toʻplangan otgul kunlari) uchun haq toʻlash muhim kompensatsiya kafolati hisoblanadi. Bu qoida ushbu kompensatsiyaning asosiy hisoblash bazasini aniqlaydi.

Agar tashkilotning jamoa shartnomasida, ichki hujjatda yoki mehnat shartnomasida boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, haq toʻlashning asosiy, minimal miqdori kunlik tarif stavkasi, kunlik stavka (yoki bir kunlik ish uchun maoshining bir qismi) miqdorida belgilanadi.

Bu, odatda, xodimning bir ish kuni uchun belgilangan ish haqi miqdorini anglatadi. Demak, ish beruvchi otgul kuni uchun xodimga xuddi ish kuni uchun toʻlanadigandek haq toʻlaydi. Bu, ortiqcha ishlagan vaqt uchun (mehnat qonunchiligiga koʻra, ikki baravardan kam boʻlmagan miqdorda toʻlanishi kerak boʻlgan) kompensatsiyaning maxsus shaklidir.

Ish beruvchi otgul kunlari uchun haqni standart miqdordan (kunlik stavkadan) yuqoriroq belgilashi mumkin.

Ushbu qoida vaxta usulida ortiqcha ishlaganlik uchun qoʻshimcha dam olish kunlariga haq toʻlashning asosiy, bir kunlik stavka miqdorini belgilaydi. Shu bilan birga, u ish beruvchiga jamoa shartnomasi yoki boshqa kelishuvlar orqali xodimlar uchun bu toʻlov miqdorini oshirish huquqini va imkoniyatini ham beradi. Bu xodimning ogʻir sharoitdagi mehnati uchun moliyaviy kafolatni taʼminlaydi.

3. Bu ustama xodimning doimiy yashash joyidan uzoqda boʻlishi, oʻzgacha turmush sharoitiga chidashi va vaxta rejimidagi noqulayliklarni kompensatsiya qilish uchun toʻlanadi. Bu qoʻshimcha toʻlov xodimning asosiy ish haqi yoki qoʻshimcha ish haqidan alohida hisoblanadi.

Vaxta ustamasi berilganda, xodimga odatdagi sutkalik pullar toʻlanmaydi.

Vaxta ustamasi xodimning uyidan tashqarida boʻlgan, ammo ish beruvchining vaxta rejimiga bogʻliq boʻlgan ikkita asosiy davr uchun toʻlanadi.

Vaxta davridagi har bir kalendar kun uchun, yaʼni bu xodimning vaxta obʼyektida boʻlgan butun davrini qamrab oladi.

Bunga xodimning ish kunlari (smenalari) ham, vaxta davridagi dam olish kunlari ham kiradi.

Ish beruvchining joylashgan yeridan (yigʻilish punktidan) ish joyigacha borish va orqaga qaytish chogʻida yoʻlda boʻlingan haqiqiy kunlar uchun ustama toʻlanishi, yoʻldagi vaqt ish vaqtiga kiritilmasa-da, ushbu ustama hisobiga kompensatsiyalanadi. Agar yoʻl bir necha kunni olsa, ustama yoʻldagi har bir haqiqiy kun uchun toʻlanadi.

Ushbu qoida ustamaning aniq miqdorini belgilamaydi. Miqdor, odatda, mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilik yoki Hukumat qarorlari bilan belgilangan minimal darajada boʻlishi kerak.

Ish beruvchi, jamoa shartnomasi yoki ichki hujjatlarida bu ustama miqdorini qonunchilikda belgilangan eng kam miqdordan yuqoriroq belgilashga haqlidir.

Vaxta ustamasi vaxta usulidagi mehnat munosabatlarining ajralmas moliyaviy kafolati hisoblanadi. U xodimning uyidan tashqarida boʻlgan butun vaqti (ham obʼyektda, ham yoʻlda) uchun sutkalik kompensatsiya oʻrniga toʻlanadi. Bu meʼyor xodimning ogʻir va nostandart sharoitdagi mehnati uchun qoʻshimcha ragʻbatlantirish va ijtimoiy himoyani taʼminlaydi.

4. Byudjetdan moliyalashtiriladigan tashkilotlarda vaxta usulida ishlaganlik uchun ustama miqdori va toʻlash tartibi Vazirlar Mahkamasining 2023 yil 13 iyuldagi 287-son qarori bilan tasdiqlangan Vaxta usulida ishlashni tashkil etish tartibi toʻgʻrisida namunaviy nizomning 31-bandiga asosan xodimlarga vaxta davrida ishlarni bajarish joylarida boʻlgan har bir kalendar kun uchun, shuningdek ish beruvchining joylashgan joyidan (yigʻilish punktidan) ish joyigacha borish va orqaga qaytish chogʻida yoʻldagi haqiqiy kunlar uchun bazaviy hisoblash miqdoriga nisbatan 0,1 koeffitsiyent miqdorida ustama toʻlanadi.

Mazkur ustama xodimlarga har oyda ish haqi bilan birga hisoblab toʻlanadi.

5. Ushbu miqdor minimal miqdor boʻlib, boshqa ish beruvchilarda vaxta usulida ishlaganlik uchun ustama miqdori va toʻlash tartibi jamoa shartnomasida, ish beruvchi tomonidan kasaba uyushmasi qoʻmitasi bilan kelishilgan holda qabul qilinadigan ichki hujjatda yoki mehnat shartnomasida belgilanadi.

6. Hududiy koeffitsiyent (tuman koeffitsiyenti) — bu iqtisodiy tushuncha boʻlib, odatda, muayyan hududlardagi (masalan, olis, ogʻir iqlim sharoitiga ega yoki togʻli) aholining noqulay sharoitlarda yashash va ishlash bilan bogʻliq qoʻshimcha xarajatlarini qoplash maqsadida ish haqiga nisbatan qoʻllaniladi.

Bu koeffitsiyentlar, xodimlar ishlarni bajarish uchun vaxta usulida chiqadigan va hududida hududiy koeffitsiyentlar qoʻllaniladigan tumanlarga tegishli.

Agar vaxta obʼyekti joylashgan hudud (masalan, Oʻzbekistondagi Qoraqalpogʻiston Respublikasining ayrim olis tumanlari yoki ogʻir iqlim sharoiti mavjud boʻlgan boshqa hududlar) qonunchilikka koʻra koeffitsiyentlar qoʻllanishi belgilangan hudud boʻlsa, u holda vaxta xodimlariga ham bu imtiyoz qoʻllaniladi.

Koeffitsiyentlar mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilikka va mehnat haqidagi huquqiy hujjatlarga muvofiq hisoblanadi.

Koeffitsiyent, odatda, xodimning vaxta obʼyektida bevosita ishlagan vaqtiga (ish haqiga) nisbatan qoʻllaniladi.

Vaxta ustamasi (uyidan uzoqda boʻlganlik uchun) va hududiy koeffitsiyent (ogʻir sharoitdagi mehnat uchun) — bu ikkisi bir-birini toʻldiruvchi, lekin turli asoslarga ega boʻlgan kompensatsiyalardir. Ish beruvchi ularni alohida-alohida hisoblashi shart.

Ushbu qoida vaxta usulida ishlovchi xodimning hududiy imtiyozlarga boʻlgan huquqini kafolatlaydi. Agar vaxta obʼyekti hududida ogʻir tabiiy-iqlimiy sharoitlar mavjud boʻlsa, xodimning ish haqiga mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilikda belgilangan miqdorda va tartibda hududiy koeffitsiyent qoʻllanilishi majburiy hisoblanadi. Bu, xodimning ish haqini sharoitga mos ravishda oshirish orqali uning ijtimoiy himoyasini kuchaytiradi.

7. Vaxta usulida xodimning doimiy yashash joyidan ish obʼyektiga qatnashi — bu ish jarayonining ajralmas, ammo noqulay qismidir. Shuning uchun, qonunchilik bu vaqtni alohida qoplashni talab qiladi.

Kompensatsiya, avvalgi sharhlardagi vaxta ustamasidan tashqari:

vaxtada ishlash jadvalida nazarda tutilgan, ish beruvchining joylashgan yeridan (yigʻilish punktidan) ish bajariladigan joygacha borish va u yerdan qaytish chogʻida yoʻlda boʻlish vaqti uchun;

meteorologik sharoitlar yoki transport tashkilotlarining aybi tufayli yoʻlda qolib ketish vaqti uchun toʻlanadi.

Meteorologik sharoitlarga (masalan, kuchli qor, tuman, suv toshqini tufayli yoʻl yopilishi) yoki transport tashkilotlarining aybi tufayli (masalan, poyezd yoki samolyotning kechikishi, transport vositasining buzilishi) yoʻlda qolib ketish vaqtini misol qilish mumkin.

Kompensatsiya miqdori aniq va oʻrnatilgan formula boʻyicha hisoblanadi, yaʼni xodimga oʻtgan oy uchun hisoblangan ish haqi asosida aniqlanadigan oʻrtacha kunlik stavka miqdoridan kelib chiqqan holda toʻlanadi.

Yaʼni, xodimning bir kunlik oʻrtacha ish haqi hisoblab chiqiladi va yoʻlda oʻtkazilgan har bir kun (yoki majburiy qolib ketilgan kun) uchun unga xuddi ishlagandek oʻrtacha kunlik haq toʻlanadi.

Ushbu qoida, vaxta usulida yigʻilish punktidan ish obʼyektigacha va orqaga boʻlgan yoʻl safari vaqtini, shuningdek tabiiy ofat yoki transportdagi muammolar tufayli yuzaga kelgan majburiy kechikishlarni oʻrtacha kunlik ish haqi miqdorida qoplashni talab qiladi. Bu, xodimning harakat vaqtini ish vaqtiga kiritmasa-da, uning moliyaviy yoʻqotishlarini toʻliq qoplashni kafolatlaydi.

Xodimlar ish joyiga oʻz vaqtida yetib kelmasa, vaxta usulidagi ishlarni bajarayotgan tashkilotlarning rahbarlari, kasaba uyushmalari qoʻmitalari yoki xodimlarning boshqa vakillik organi bilan kelishgan holda, yangi smena yetib kelguniga qadar xodimlarni jadvalda belgilangan ish vaqtidan koʻproq vaqt ishlashga jalb etishi mumkin. Bunday holatlarda ish beruvchi vaxta xodimlarini eng qisqa muddatlarda obʼyektga yetkazib kelish boʻyicha barcha choralarni qoʻllashi shart va ortiqcha ishlangan kunlar uchun jamoa shartnomasida koʻrsatilgan miqdorda haq toʻlanadi.