1. Fuqarolik protsessual qonunchiligining umumiy tamoyillariga koʻra sud tomonidan chiqarilgan hal qiluv qarori, odatda, ushbu qaror ustidan shikoyat berish muddati oʻtganidan keyin yoki apellyatsiya shikoyati koʻrib hal etilgandan soʻng qaror oʻz kuchida qoldirilsa, ijro qilinadi.

Ammo mehnat huquqiy nizolarning koʻrib, hal etilishi natijasida chiqarilgan ayrim qarorlar xodimning moddiy ahvolini saqlab turish bilan bogʻliq boʻlganligi sababli ularni qonuniy kuchga kirishini kutib turmasdan, darhol ijro etilishi lozim.

Fuqarolik protsessual va mehnat qonunchiligiga muvofiq, quyidagi hollarga mehnat nizolari yuzasidan chiqarilgan qarorlar darhol ijro etilishi lozim:

xodim va ish beruvchi oʻrtasida tuzilgan mehnat shartnomasi gʻayriqonuniy ravishda bekor qilinganda xodimni oldingi ishiga tiklash toʻgʻrisidagi;

mehnat shartnomasini bekor qilish asoslari taʼrifini oʻzgartirish toʻgʻrisidagi;

gʻayriqonuniy ravishda boshqa ishga oʻtkazilgan xodimni avvalgi ishiga tiklash haqidagi;

xodimning uch oydan ortiq boʻlmagan oylik ish haqisini undirish haqidagi qarorlar.

Shuningdek, gʻayriqonuniy ravishda boshqa ishga oʻtkazilgan xodimni avvalgi ishiga tiklash haqidagi yoxud gʻayriqonuniy ravishda ishdan chetlashtirilgan xodimga avvalgi ishini berish toʻgʻrisidagi yakka tartibdagi mehnat nizolarini koʻrib chiquvchi organning qarori darhol ijro etilishi lozim.

Ushbu qarorlarning ayrimlari mehnat nizolari komissiyasi qarori asosida amalga oshiriladi. Faqat sud tomonidan koʻrib chiqiladigan mehnat nizolari MKning 558-moddada koʻrsatilgan.

Ayrim holatlarda amaliyotda ish beruvchi tomonidan bunday qarorning ijrosi kechiktirilgan holatlar uchrab turadi. Bu kechiktirish har xil sabablarga koʻra boʻlishi mumkin. Bundan holatda qarorni qabul qilgan mehnat nizosini koʻrib chiquvchi organ (mehnat nizolari boʻyicha komissiya yoki sud), xodimning murojaatiga koʻra, ajrimning yoki qarorning ijrosi kechiktirilgan butun vaqt uchun xodimga oʻrtacha ish haqini yoki ish haqidagi farqni toʻliq miqdorda toʻlash toʻgʻrisida tegishincha ajrim yoki qaror chiqaradi.

Agar xodimning murojaat qilmasa, bunday ajrim yoki qaror chiqarmaydi.

Qarorning ijrosi kechiktirilgan butun vaqt uchun xodimga oʻrtacha ish haqi xodim ishlamayotgan taqdirda majburiy progul sifatida hisoblanib qaror chiqariladi. Agar xodim ishlab turgan, lekin boshqa ishga noqonuniy oʻtkazilgan holatlarda ish haqidagi farqni toʻliq miqdorda toʻlash toʻgʻrisida tegishincha ajrim yoki qaror chiqaradi.

Oʻzbekiston Respublikasining “Sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etish toʻgʻrisida”gi Qonuni 30-moddasiga koʻra, ijro harakatlari va ijro hujjatining talablari ijro hujjatining ixtiyoriy ijro etilishi uchun ijro ishi yuritishni qoʻzgʻatish toʻgʻrisidagi qarorda belgilangan muddat tugagan kundan eʼtiboran koʻpi bilan ikki oy muddat ichida davlat ijrochisi tomonidan amalga oshirilishi va ijro etilishi kerak.

Ijro hujjatlarining quyidagi talablari darhol ijro etilishi kerak:

alimentlar hamda uch oydan oshmagan ish haqini undirish toʻgʻrisidagi talablar;

qonunga xilof ravishda mehnat shartnomasi bekor qilingan yoki qonunga xilof ravishda boshqa ishga oʻtkazilgan xodimni ishga tiklash toʻgʻrisidagi, mehnat shartnomasini bekor qilish asosining taʼrifini oʻzgartirish toʻgʻrisidagi talablar;

ijro hujjatida bayon etilgan talablar darhol ijro etilishi hujjatda koʻrsatilgan yoki darhol ijro etilishi qonunda nazarda tutilgan hollardagi boshqa ishlarga doir talablar.

2. Sharhlanayotgan moddaning ikkinchi qismi ish beruvchi tomonidan mehnat nizolari boʻyicha komissiyaning qarorini oʻz vaqtida ijro etmagan taqdirda, gʻayriqonuniy ravishda boshqa ishga oʻtkazilgan yoki gʻayriqonuniy ravishda ishdan chetlashtirilgan xodim oʻziga ish beruvchi tomonidan komissiya qarorining ijrosi kechiktirilganda majburiy progulning butun vaqti uchun oʻrtacha ish haqi yoki ish haqidagi farq toʻlanishini talab qilib, sudga murojaat etish huquqi mavjudligini belgilab beradi.

Xodimning murojaatiga asosan fuqarolik ishlari boʻyicha sud mazkur nizoni koʻrib chiqib, ijro kechiktirilgan barcha vaqt uchun xodimga oʻrtacha ish haqi toʻlash yoki ish haqidagi farqni toʻliq miqdorda toʻlash haqida tegishlicha ajrim yoki qaror chiqaradi.

Bunda sudning chiqargan qarori va ajrimining ijrosi kechiktirilmasligi kerak. Aks holda bu hol qonun hujjatlarida nazarda tutilgan javobgarlikka sabab boʻlishi mumkin. Sudning qarori ijrosini taʼminlamaslik ish beruvchiga nafaqat moddiy javobgarlikni balki Jinoyat kodeksining 232-moddasida koʻrsatilgan sud hujjatini ijro etmaslik jinoyatini keltirib chiqarishi mumkin.

Ish beruvchi tomonidan chiqarilgan qaror ustidan shikoyat berilishi ham sudning yuqoridagi qarorlari ijrosini toʻxtatmaydi.

Sudning qarori darhol ijro etiladigan holatlarda ijro varaqasi hal qiluv qarori chiqarilganidan keyin darhol beriladi.

3. Mehnat nizolari komissiyasining xodimga uch oydan koʻp boʻlmagan muddat uchun ish haqini toʻlash toʻgʻrisidagi qarori ham darhol ijro etilishi lozim. Agar ish beruvchi tomonidan mazkur qaror ijrosi ixtiyoriy ravishda taʼminlanmasa, mehnat nizolari komissiyalari oʻz qarorlari asosida guvohnoma berib, unga binoan majburiy tartibda ijro ettiriladi.

Umumiy qoida boʻyicha, mehnat nizolari komissiyasining qarori bu qaror ustidan shikoyat qilish uchun belgilangan oʻn kunlik muddat oʻtgandan keyin uch kun ichida ish beruvchi tomonidan bajarilishi kerak. Ammo komissiyaning gʻayriqonuniy ravishda boshqa ishga oʻtkazilgan xodimni avvalgi ishiga tiklash yoki xodimga uch oydan koʻp boʻlmagan muddat uchun ish haqini toʻlash toʻgʻrisidagi qarori darhol ijro etilishi lozim.

Ish beruvchi tomonidan qarorning ijrosi kechiktirilgan taqdirda, qarorni qabul qilgan komissiya ijro kechiktirilgan barcha vaqt uchun xodimga oʻrtacha ish haqi toʻlash yoki ish haqidagi farqni toʻliq miqdorda toʻlash haqida qaror chiqaradi.

Zero, ish beruvchi belgilangan muddat ichida komissiya qarorini bajarmasa, komissiya tomonidan xodimga ijro varaqasi kuchiga ega boʻlgan guvohnoma beriladi.

Oʻzbekiston Respublikasining “Sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etish toʻgʻrisida”gi Qonuniga muvofiq, guvohnoma rasmiy ijro hujjati hisoblanadi va majburiy ijro uchun asos hisoblanadi.

Ijro hujjatining asl nusxasi yoʻqolgan taqdirda, qonun hujjatlarida nazarda tutilgan tartibda beriladigan uning dublikati undiruv uchun asos boʻladi.

Mehnat nizolarini koʻrib chiquvchi organning xodimga ish haqini undirishga oid qarorining uch oydan koʻp boʻlgan qismi qonunchilikda belgilangan tartibda undiriladi. Masalan, ish beruvchining oʻz ixtiyoriga koʻra darhol toʻlab berilishi, davlat ijrochisining ijro varaqasiga asosan “Sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etish toʻgʻrisida”gi Qonuniga muvofiq undirishi kabilar.

4. Oʻzbekiston Respublikasi FPK 461-moddasiga koʻra, mehnatga oid huquqiy munosabatlardan kelib chiqadigan talablar boʻyicha pul summalarini undirish toʻgʻrisidagi, masalan, intellektual mulk obʼyektlaridan foydalanganlik uchun haq undirish haqidagi, alimentlar undirish toʻgʻrisidagi, mayib boʻlganlik yoki sogʻliqqa boshqacha shikast yetganlik, shuningdek boquvchining vafot etishi natijasida yetkazilgan zararning oʻrnini qoplash haqidagi ishlar boʻyicha sud hujjatlari bekor qilingan taqdirda, agar bekor qilingan sud hujjati daʼvogar bergan soxta maʼlumotlarga yoxud u taqdim etgan qalbaki hujjatlarga asoslangan boʻlsa, sud hujjatining qaytarma ijrosiga yoʻl qoʻyiladi.

Xodim tomonidan yolgʻon maʼlumotlar yoki qalbaki hujjatlar taqdim etilib, asossiz qaror qabul qilinishga erishilib, mazkur qaror natijasida moddiy naf koʻrilgan boʻlsa, mazkur moddiy naf yuzasidan qaytarma ijroga yoʻl qoʻyiladi.

Ammo mazkur holatda qaytarma ijroga yoʻl qoʻyilishining zaruriy shartlaridan biri nizoli qaror yuqori turuvchi sud instantsiyasi tomonidan bekor qilinishi lozim.

Shuningdek, xodimning yolgʻon maʼlumotlar berish yoki soxta hujjatlarni taqdim qilishdagi aybi toʻliq isbotlanishi lozim.

Quyi yoki yuqori instantsiya sudi bekor qilingan hal qiluv qarorlari yuzasidan ishni yangidan koʻrish jarayonida qaytarma ijro masalasini ham hal qilishi lozim.

Ishni yangidan koʻrgan sud bekor qilingan hal qiluv qarorining qaytarma ijrosi masalasini hal etmagan boʻlsa, ish beruvchi tegishli fuqarolik sudiga qaytarma ijro boʻyicha ariza bilan murojaat qiladi. Mazkur ariza topshirilganda davlat boji toʻlovi olinmaydi. Ariza taraflar xabardor qilingan holda sud majlisida koʻriladi.

MILLIY QONUNCHILIK

FPKning 266-moddasiga koʻra, sudning quyidagi:

1) alimentlar undirish toʻgʻrisidagi;

2) xodimga uch oylik ish haqidan ortiq boʻlmagan ish haqini undirib berish toʻgʻrisidagi;

3) mayib boʻlganlik yoki sogʻliqqa boshqacha tarzda shikast yetkazilganligi, shuningdek boquvchisi vafot etganligi natijasida koʻrilgan zararning oʻrnini qoplash uchun toʻlovlar undirish toʻgʻrisidagi;

4) mehnat shartnomasi gʻayriqonuniy ravishda bekor qilingan xodimni yoki gʻayriqonuniy ravishda boshqa ishga oʻtkazilgan xodimni avvalgi ishiga tiklash toʻgʻrisidagi, shuningdek mehnat shartnomasini bekor qilish asoslarining taʼrifini oʻzgartirish toʻgʻrisidagi;

5) sil kasalligining yuqumli shakliga chalingan shaxsni sil kasalligiga qarshi kurashish muassasasining ixtisoslashtirilgan boʻlinmasiga gʻayriixtiyoriy tartibda yotqizish toʻgʻrisidagi yoki uning ushbu muassasada yotishi muddatini uzaytirish toʻgʻrisidagi;

6) sudda ishni muhokama qilish vaqtida javobgar daʼvoni butunlay yoki qisman tan olganligiga qarab, toʻliq yoki qisman qanoatlantirilgan talablar boʻyicha chiqarilgan hal qiluv qarorlari darhol ijro etilishi kerak.