1. Sharhlanayotgan normaga muvofiq, agar xodim ish beruvchiga mehnatga oid pulli talab misol uchun, ish haqi, ustama, kompensatsiya, qo‘shimcha to‘lovlar to‘lab berishni talab qilsa, ish beruvchi bunday talabni butun davr uchun qoplab berishi mumkin.

Ya’ni, bu norma dispozitiv xarakterga ega bo‘lib, ish beruvchi xodimning pullik talablarini qondirishi huquq hisoblanadi, ammo majburiyat emas.

Bu normadagi muhim jihatlardan biri bu – muddatning cheklanmaganligidir. Zero, ish beruvchi xodimning 1-yil, 3-yil yoki hatto undan ham oldingi pulli talablarini to‘liq qanoatlantirishi mumkin.

Fuqarolik huquqida da’vo muddati odatda 3-yilni tashkil etadi. Lekin mehnat huquqida ish haqi va unga oid to‘lovlar xodimning konstitutsiyaviy huquqlaridan biri sifatida e’tirof etiladi. Shu sababli mazkur talablar bo‘yicha da’vo muddatiga cheklov yo‘q. Bu, ilmiy nuqtayi nazardan, xodimni moliyaviy jihatdan muhofaza qilishga qaratilgan ijtimoiy kafolat hisoblanadi.

2. Sharhlanayotgan norma xodimning moddiy manfaatlarining qonuniy himoyachisi hisoblanadi. Zero, mehnat huquqida ish haqi va pulli talablar xodimning eng asosiy ijtimoiy huquqi hisoblanadi. Shu sababli sharhlanayotgan norma hech qanday qisman qoplash yoki ish beruvchi imkoniyatidan kelib chiqib to‘lash kabi tushunchalarni nazarda tutmagan.

Xodim ish beruvchiga nisbatan ish haqi, ustama, kompensatsiya undirish kabi talablar qo‘ysa, mazkur talablar mehnat nizolarini ko‘rib chiquvchi komissiya yoki sud tomonidan dalillar asosida isbotlangan deb e’tirof etilib qanoatlantirilsa, ish beruvchi xodimga mazkur moddiy to‘lovlarni to‘liq miqdorda to‘lab berishga majbur. Ya’ni, xodimning pulli da’volari qisman emas, balki to‘liq hajmda qondiriladi.

Shu sababli, MKning 554-moddasi birinchi qismidagi xodimni mehnat nizolari bo‘yicha komissiyaga murojaat qilish muddati (6 oy) va 560-moddaning birinchi qismi to‘rtinchi xatboshida ko‘rsatilgan yakka tartibdagi mehnat nizosining ko‘rib chiqilishi uchun sudga murojaat qilishning muddati (6 oy) xodimning pulga oid talablari yakka tartibdagi mehnat nizosiga tatbiq etilmaydi va mehnat nizolari bo‘yicha komissiya yoki sud tomonidan asosli deb topilgan taqdirda to‘liq miqdorda qanoatlantiriladi. Agar asosli deb topilmasa, rad qilinadi.

XALQARO QONUNCHILIK

Xalqaro Mehnat Tashkilotining 95-sonli “Ish haqini himoya qilish to‘g‘risida” konvensiyasining 12-moddasiga ko‘ra, ish haqi muntazam ravishda muayyan vaqt oralig‘ida to‘lanadi. Agar ish haqini muntazam vaqt oralig‘ida to‘lashni ta’minlaydigan tegishli mexanizm mavjud bo‘lmasa, ish haqi to‘lanishining davrlari milliy qonun hujjatlar yoki jamoa shartnomasi yoxud arbitraj qarori bilan belgilanishi kerak.