1. Ushbu moddaning birinchi qismiga binoan, har qanday qoʻshimcha taʼtillar asosiy eng kam taʼtilga (21 kalendar kuni) yoki ushbu xodim yoxud xodimlar uchun belgilangan asosiy uzaytirilgan taʼtilga qoʻshib hisoblanadi.

Masalan, II guruh nogironligi boʻlgan xodimga oʻttiz kalendar kunidan iborat asosiy uzaytirilgan taʼtil berilishi kerak. Agar bu xodim bundan tashqari qoʻshimcha taʼtil olish huquqiga ega boʻlsa, aytaylik, oʻn ikki yoshga toʻlmagan ikki va undan ortiq farzandi yoki oʻn olti yoshga toʻlmagan nogironligi boʻlgan farzandi uchun beriladigan toʻrt kalendar kunidan iborat qoʻshimcha taʼtil shu oʻttiz kalendar kuniga qoʻshiladi.

Undan tashqari, MKning 220-moddasiga asosan, shu tashkilotda yoki tarmoqda koʻp yillik ish staji uchun qoʻshimcha taʼtil berilishi kerak boʻlsa, bu qoʻshimcha taʼtil ham asosiy taʼtilga qoʻshilib jamlanadi. Shuningdek, jamoa shartnomasida yana qoʻshimcha taʼtil kuni nazarda tutilgan boʻlsa, bu ham asosiy taʼtilga qoʻshiladi. Agar buni formulada koʻradigan boʻlsak quyidagicha boʻladi: 21+4+8+3=36 bunda 8 va 3 kunlar shartli ravishda shu tashkilotda yoki tarmoqda koʻp yillik ish staji uchun va jamoa shartnomasiga binoan deb olindi.

2. Ushbu moddaning ikkinchi qismidagi cheklovni, yaʼni taʼtillarni jamlashda ularning davomiyligi ellik olti kundan oshib ketmaslik shartini amaliyotda qoʻllashda baʼzilar chalkashlikka yoʻl qoʻyib “asosiy va qoʻshimcha taʼtillarni jamlaganda ellik olti kundan oshib ketishi mumkin emas” degan xulosaga keladilar. Bunday tushuncha ushbu normaning “bir ish yili uchun” degan asosiy koʻrsatkichga eʼtibor qaratmaslik natijasida kelib chiqadi.

Qonunchilik bilan belgilangan barcha asosiy va qoʻshimcha mehnat taʼtillarni jamlaganda ularning davomiyligi ellik olti kalendar kunidan oshib ketmaslik talabi aynan bir ish yili uchun beriladigan asosiy va qoʻshimcha mehnat taʼtillarni jamlashga qoʻllaniladi.

Sodda qilib aytadigan boʻlsak, agar xodimga bir yoʻla ikki yoki undan koʻp ishi yili uchun taʼtillar beriladigan boʻlsa, uning umumiy davomiyligi ellik olti kalendar kunidan oshib ketishiga yoʻl qoʻyiladi.

Shu oʻrinda, amaliyotdagi “bir yoʻla ikki yillik mehnat taʼtilni bersa boʻladimi?”, “bitta taʼtildan qaytgandan keyin ikkinchi taʼtilni berish uchun oradan qancha vaqt oʻtgan boʻlishi kerak?”, “bir yilda necha marta taʼtil berish mumkin?” va shu kabi savollarni oydinlashtirish maqsadga muvofiq boʻladi.

Birinchi “bir yoʻla ikki yillik mehnat taʼtilini bersa boʻladimi?” degan savolga:

Amaliyotda xodimga mehnat taʼtili oʻz vaqtida berilmasdan ikki va undan koʻp ish yillari uchun mehnat taʼtillari yigʻilib qolgan holatlar uchrab turadi. Bu ayniqsa koʻproq miqdordagi tovar-moddiy boyliklarga moddiy javobgar boʻlgan xodimlar (ombor mudiri, xoʻjalik mudiri va shu kabilar)da, shuningdek rahbar xodimlarda uchrab turadi. Bu albatta MK qoidalariga zid, chunki qoida boʻyicha mehnat taʼtili har yili shu ish yili tugagunga qadar berilish kerak (MKning 230-moddasi).

Bu ish beruvchining majburiyati. Ish beruvchi belgilangan qoida va tartiblarga rioya qilingan holda xodimga mehnat taʼtilini bersa, xodim “menga hozir taʼtil kerak emas, keyinroq olaman” degan yoki boshqa vajlar bilan taʼtilga ketishdan bosh tortishga haqli emas (batafsil MKning 228-moddasi sharhiga qarang).

Ammo inson omili, shuningdek ayrim obʼyektiv yoki subʼyektiv sabablarga koʻra, har doim ham amaliyot nazariya bilan uygʻun boʻlavermaydi. Natijada yuqorida aytganimizdek, xodimga ikki yoki undan koʻp ish yillari uchun mehnat taʼtili berilmay qolish holatlari uchrab turadi.

Agar xodimning asosiy taʼtiliga jamoa kelishuvi, jamoa shartnomasiga asosan qoʻshimcha taʼtil kunlari belgilangan boʻlsa, avvalgi ish yillari uchun qayd etilgan hujjatlarda qancha qoʻshimcha taʼtil kunlari nazarda tutilgan boʻlsa, shuncha kun qoʻshib beriladi, garchi taʼtil berilayotgan vaqtda ushbu hujjatlarda qoʻshimcha taʼtil kunlariga nisbatan oʻzgarish boʻlgan (qoʻshimcha taʼtil kunlari koʻpaygan yoki kamaygan) boʻlsa ham.

Ikkinchi “bitta taʼtildan qaytgandan keyin ikkinchi taʼtilni berish uchun oradan qancha vaqt oʻtgan boʻlishi kerak?”degan savolga: amaldagi qonunchilikda “bitta taʼtildan keyin ikkinchi taʼtilni berish uchun xodim falon kun ishlagan boʻlishi kerak” degan qoida (talab) yoʻq.

Bunda xodim taʼtildan keyin necha kun ishlagan yoki ishlamagan boʻlishidan qatʼiy nazar taʼtillar jadvaliga binoan unga navbatdagi taʼtil berilish shart.

Yoki boshqa misol, xodim mehnat taʼtilidan chaqirtirib olinganligi sababli foydalanmagan taʼtil kunlari taʼtillar jadvalida belgilangan davrga yaqin berilgan boʻlsa, mana shu (“zaxiradagi” deb atash mumkin) foydalanib qaytgach, unga taʼtillar jadvaliga binoan navbatdagi mehnat taʼtili berilish shart. Koʻrinib turibdiki, shunday va shu kabi holatlarda xodim avvalgi taʼtilidan keyin navbatdagi taʼtilgacha muayyan davr ishlagan yoki ishlamagan ham boʻlishi mumkin.

Uchinchi “bir yilda necha marta taʼtil berish mumkin?” degan savolga avvalambor savoldagi “bir yilda necha marta” degan iboraga eʼtibor qaratish va uni “nechta” degan iboradan farqlay olishimiz kerak.

Bitta mehnat taʼtili, yaʼni bir ish yili uchun mehnat taʼtili bir marta beriladi, u qachon berilishidan qatʼiy nazar. Ushbu taʼtil qismlarga boʻlib (boʻlib-boʻlib) berilganda ham u bir marta berilgan hisoblanadi.

“Nechta taʼtil” borasida esa bundan farqli oʻlaroq “bir yilda bir nechta taʼtil berilishi mumkin” deb aytsa boʻladi. Chunki shu yilda yoki ish yilida bitta mehnat taʼtili, bitta oʻquv taʼtili, bitta ijodiy taʼtil berilishi mumkin. Bu oʻz navbatida bir yilda bir nechta taʼtil berilganligini koʻrsatadi.

Shuningdek, sharhlanayotgan moddaning ikkinchi qismida koʻrsatilgan “taʼtillarni jamlashda ularning davomiyligi bir ish yili uchun ellik olti kalendar kundan oshib ketishi mumkin emas” cheklov ushbu moddaning nomidan kelib chiqadigan boʻlsak, faqat har yilgi asosiy va qoʻshimcha mehnat taʼtillar inobatga olingan, taʼtilning boshqa turlari MKning 237-moddasida nazarda tutilgan ijtimoiy taʼtillar (shu jumladan, oʻn ikki yoshga toʻlmagan ikki va undan ortiq nafar bola yoki oʻn olti yoshga toʻlmagan nogironligi boʻlgan bolaning ota-onasidan biri (ota-onaning oʻrnini bosuvchi shaxs) davomiyligi toʻrt kalendar kun boʻlgan har yilgi ijtimoiy taʼtil), 240-moddasida nazarda tutilgan ish haqi qisman saqlanadigan taʼtil va 241 va 242-moddalarda nazarda tutilgan ish haqi saqlanmaydigan taʼtillar inobatga olinmaydi.

3. Sharhlanayotgan moddaning uchinchi qismiga binoan, agar jamoa kelishuvida, shuningdek jamoa shartnomasida, ish beruvchining kasaba uyushmasi qoʻmitasi bilan kelishuvga koʻra qabul qilingan ichki hujjatida yoxud mehnat shartnomasida xodim uchun qoʻshimcha mehnat taʼtil kunlari belgilangan boʻlsa, ularni asosiy va qonunchilikda nazarda tutilgan qoʻshimcha taʼtil kunlari bilan jamlab hisoblashda, ushbu moddaning ikkinchi qismidagi cheklov, yaʼni “taʼtillarning jami davomiyligi ellik olti kalendar kunidan oshib ketishi mumkin emas” degan qoida tatbiq etilmaydi.

MISOL

Oʻqituvchilarga 56 kalendar kunga teng mehnat taʼtili berilganda ularga boshqa qoʻshimcha mehnat taʼtilini qoʻshib berib boʻlmaydi, ammo jamoa shartnomada 5 kalendar kun davomiyligida qoʻshimcha mehnat taʼtili berish nazarda tutilgan boʻlsa. Unda jami 61 kalendar kunga teng mehnat taʼtili berish mumkin boʻladi.