Sharhlanayotgan moddaning talabi xodim ish beruvchiga murojaat qilganda ish haqi saqlanmaydigan taʼtil majburiy tartibda berilishi kerak.

Ushbu moddaning ikkinchi xatboshidan “kimlar 1941 - 1945 yillardagi urush qatnashchilariga va imtiyozlari boʻyicha ularga tenglashtirilgan shaxslar deb hisoblanadi?” degan savol tugʻilishi tabiiydir.

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022 yil

13 oktyabrdagi “Davlat pensiyalarini tayinlash va toʻlash tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida”gi 592-sonli qarori bilan tasdiqlangan Nizomning 1-ilovasiga binoan, quyidagilar 1941 - 1945 yillardagi urush qatnashchilari va imtiyozlari boʻyicha ularga tenglashtirilgan shaxslar hisoblanadilar:

1941-1945 yillardagi urush va boshqa urushlar davrida harakatdagi armiya tarkibiga kirgan harbiy qismlar, shtablar va muassasalarda xizmatni oʻtagan, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasini himoya qilishda ishtirok etgan harbiy xizmatchilar "Fuqarolarning davlat pensiya taʼminoti toʻgʻrisida"gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni 28-moddasiga muvofiq pensiyalarga ustama pul olishga haqli boʻlgan urush qatnashchilari hisoblanadilar. Eʼtibor qaratilgan boʻlsa, ushbu toifadagi shaxslar “urush qatnashchilari” hisoblanadilar.

Quyidagilar esa urush qatnashchilariga tenglashtirilgan shaxslar hisoblanadilar:

a) 1941 yilning 22 iyunidan 1954 yilning 31 dekabrigacha boʻlgan davrda qiruvchi batalonlar, vzvodlar va xalqni himoya qiluvchi otryadlar tarkibida sobiq SSSR hududida jangovar harakatlarda ishtirok etgan shaxslar;

b) 1941-1945 yillardagi urush davrida partizan otryadlari va qoʻshilmalarida yoki yashirin ishlarda boʻlgan shaxslar;

v) 1941-1945 yillardagi urush davrida harakatdagi armiya tarkibida yoki harakatlar ketayotgan joylarda xizmatni oʻtagan sobiq SSSRning Ichki ishlar vazirligi organlari va Davlat xavfsizligi qoʻmitasi organlarining boshliqlar hamda oddiy xodimlar tarkibidan boʻlgan shaxslar;

g) 1941-1945 yillardagi urush davrida harakatdagi armiya va flotlar tarkibidagi qismlar hamda boʻlinmalarda balogʻat yoshiga yetgunga qadar polk oʻgʻillari va yungalar sifatida yurgan shaxslar;

d) 1941-1945 yillardagi urush davrida temir yoʻllarning front yaqinidagi uchastkalarida, mudofaa chizigʻi inshootlarida ishlagan, harbiy-dengiz bazalari, aerodromlar hamda harbiy harakatlar ketayotgan joylardagi boshqa harbiy obʼyektlar qurilishi ishlarida qatnashgan xodimlar;

ye) harakatdagi armiya tarkibida ishlagan yollanma xodimlar tarkibidan boʻlgan shaxslar;

j) 1941-1945 yillardagi urush davrida fashist kontslagerlari (getto va zoʻrlik bilan ushlab turiladigan boshqa joylar)da boʻlgan (tutqunlar, shu jumladan, bolalar) shaxslar;

z) Leningrad shahri qamali davrida shaharning korxonalari, muassasalari va tashkilotlarida mehnat qilgan va "Leningrad mudofaasi uchun" medali hamda "Qamaldagi Leningrad fuqarosiga" nishoni bilan taqdirlangan shaxslar;

i) 1956 yilning 24 oktyabridan 1956 yilning 10 noyabrigacha boʻlgan davrda Vengriya hududidagi jangovar harakatlar davrida harbiy qismlar, shtablar va muassasalarda xizmatni oʻtagan harbiy xizmatchilar;

k) harbiy harakatlar ketayotgan mamlakatlarda oʻz baynalmilal burchlarini ado etgan, tinchlik oʻrnatuvchi kuchlar tarkibida ishtirok etgan harbiy xizmatchilar, Ichki ishlar va Davlat xavfsizlik xizmati organlarining boshliqlar va oddiy xodimlar tarkibidan boʻlgan shaxslar hamda xizmat safariga yuborilgan ishchi va xizmatchilar.

Sharhlanayotgan moddaning toʻrtinchi xatboshiga binoan, ikki yoshdan uch yoshgacha boʻlgan bolani haqiqatda parvarishlayotgan bolaning ota-onasidan biriga (vasiysiga), buvisiga, bobosiga yoki boshqa qarindoshiga uning talabiga koʻra bola uch yoshga toʻlgunga qadar ish haqi saqlanmagan holda taʼtil berilishi nazarda tutilgan.

Sharhlanayotgan normani qoʻllashda shunga eʼtibor berish kerakki, bolani haqiqatda parvarishlash bilan band boʻlgan ota, buvisi, bobosi yoki boshqa qarindoshi, agar bolaning onasi shunday taʼtildan foydalanmayotgan boʻlsagina bola parvarishlash taʼtilidan foydalanish huquqiga ega boʻladilar. Agar ona ishlamasa ham, boshqa shaxslarga ushbu taʼtil berilmaydi (MKning 410-moddasi). Buning uchun ushbu taʼtildan foydalanmoqchi boʻlgan, yaʼni haqiqatda bola parvarishi bilan band boʻlgan xodim onaning ish joyidan berilgan haqiqatda bola parvarishlash taʼtilidan foydalanmayotgani toʻgʻrisida maʼlumotnomani ish beruvchiga taqdim etishi lozim boʻladi.

Mazkur moddaning ikkinchi, uchinchi va beshinchi xatboshilarida koʻrsatilgan toifadagi xodimlarga ish haqi saqlanmagan taʼtil har yili oʻn toʻrt kalendar kungacha beriligi koʻrsatilgan, ammo toʻrtinchi xatboshida koʻrsatilgan toifadagi xodimlarga ish haqi saqlanmagan taʼtil koʻrsatilmagan boʻlib, bunga sabab MKning 405-moddasiga koʻra, ayolga uning xohishiga koʻra bolasi uch yoshga toʻlguniga qadar uni parvarishlash uchun ish haqi saqlanmagan holda qoʻshimcha taʼtil ham berilishi va ushbu bolani parvarishlash taʼtillaridan bolaning otasi, buvisi, buvasi yoki bolani haqiqatda parvarishlayotgan boshqa qarindoshlari ham, shuningdek vasiysi ham toʻliq yoki qismlarga boʻlib foydalanishi mumkinligi koʻrsatilgan.

Shu sababli ushbu toifadagi xodimlarga bola uch yoshga toʻlgunga qadar ularning talabida koʻrsatilgan muddatda beriladi.

Amaliyotda ish beruvchi bilan mehnat shartnomasi asosida emas, balki oʻzini oʻzi band qilgan ayollarning erlari bola parvarishlash uchun taʼtil, shuningdek MKning 401-moddasida nazarda tutilgan toʻrt kalendar kuni davomiyligidagi qoʻshimcha taʼtil berilishi talab qilayotgan hollar ham uchramoqda. Bu borada aytish kerakki, MKning 410-moddasida bolaning otasiga yoki oilaviy vazifalarni bajarish bilan mashgʻul boʻlgan boshqa shaxslarga mehnat sohasidagi qoʻshimcha kafolatlar bolaning onasi shunday kafolatlardan foydalanmaganligini tasdiqlovchi hujjat taqdim etganda berilishi qayd etilgan.

Agar ona oʻzini oʻzi band qilgan shaxs sifatida faoliyat yuritayotgan boʻlsa, u bola parvarishi bilan bogʻliq kafolatlardan foydalanmaganligi toʻgʻrisida maʼlumotnomani kimdan oladi? Hech kimdan. Demak, bolaning otasi yoki boshqa shaxsga bunday qoʻshimcha kafolat berilmaydi. Ammo jamoa shartnomasida bunday hollarda bolaning otasiga bola parvarishlash taʼtili, shuningdek MKning 401-modasida nazarda tutilgan qoʻshimcha toʻrt kalendar kunidan iborat taʼtil berilishi va oilaviy vazifalarni bajarish bilan bogʻliq boshqa imtiyozlarni berilishi kiritilgan boʻlsa, jamoa shartnomasining normasiga amal qilish kerak boʻladi.

Shuningdek, sharhlanayotgan moddada nazarda tutilgan ish haqi saqlanmaydigan taʼtillar jamoa shartnomasida, mehnat haqidagi boshqa huquqiy hujjatlarda boshqa xodimlarga ham, masalan, enagaga, ayolning ovsiniga, bolaning oʻgay onasiga (agar oʻgay ona onalikni rasmiylashtirmagan boʻlsa) va boshqa xodimlarga berilishi nazarda tutilishi mumkin.