1. Amaliyotda xodimni mehnat taʼtilidan chaqirib olishga “oʻn ikki kundan keyin”, “oʻn besh kundan keyin” va shu kabi turlicha talqinlar mavjud. Bu talqinlarning birortasi ham toʻgʻri emas.

Mehnat taʼtilidan, moddaning birinchi qismida belgilab qoʻyilganidek, istalgan vaqtda, shu jumladan taʼtilning ertasiga ham chaqirib olishga yoʻl qoʻyiladi. Mehnat taʼtilidan chaqirib olishning yagona sharti – xodimning roziligi. Agar xodim mehnat taʼtilidan chaqirib olinishiga rozi boʻlmasa, buning uchun biror bir tarzda unga tazyiq oʻtkazilishi mumkin emas.

Taʼtildan chaqirib olish uchun aynan tashkilotda bajariladigan ishlab chiqarish zaruriyati boʻlishi shart emas. Masalan, xodimni malaka oshirishga yuborish uchun, attestatsiyadan oʻtkazish uchun va shu kabi boshqa sabablar bilan ham mehnat taʼtilidan chaqirib olish mumkin, buning uchun yana bir bor aytamiz faqat xodimning roziligi kerak boʻladi. Aytaylik, attestatsiyadan oʻtkazish, mehnatni muhofaza qilish yoʻnalishi boʻyicha texnika xavfsiziligi imtihonidan oʻtkazish va boshqa shu kabi masalalar zaruriyati bilan xodim mehnat taʼtilidan chaqirtirilsa, xodim bunga rozi boʻlmasa attestatsiya ham texnika xavfsiziligi imtihoni ham va boshqa masalalar ham xodim mehnat taʼtilidan qaytgandan keyin hal etilishi mumkin.

Chaqirib olinishi sababli taʼtilning foydalanilmagan qismi mazkur ish yilida berilishi kerak yoki xodim ishlab chiqarish zaruriyati sababli mehnat taʼtilidan chaqirib olinishi natijasida yoxud taraflarning kelishuviga koʻra taʼtildan qismlarga boʻlinib foydalanilganda, taʼtildan ushbu ish yilida toʻliq foydalanishni imkoni boʻlmasa, taʼtilning oʻn toʻrt kalendar kunidan ortiq qismi keyingi ish yiliga koʻchirilishi mumkin.

Amaliyotda shunday shunday holatlar ham boʻladiki, unda chaqirib olinishi natijasida mehnat taʼtilining foydalanilmagan qismini shu ish yilida berishni imkoni boʻlmaydi. Masalan, xodimning roziligi bilan uni boshqa ish beruvchiga vaqtincha xizmat safariga yuborish (MKning 147-moddasi) maqsadida mehnat taʼtilidan chaqirib olingan boʻlsa va bunday xizmat safarining muddati xodimga mehnat taʼtili berilgan ish yilining chegarasidan chiqqan holat. Bunday hollarda taʼtilning foydalanilmay qolgan qismi ushbu ish yilida berilmaganligi qonunbuzilishi deb baholanishi va ish beruvchini javobgar qilish mumkin emas. Ammo taʼtilning foydalanilmay qolgan qismi xodim boshqa ish beruvchidan xizmat safaridan qaytgandan keyin berilishi kerak.

Mehnat taʼtilidan chaqirib olinganda xodimga haqiqatda ishlagan kunlar uchun haq toʻlash, bu kunlar uchun xodim mehnat taʼtiliga ketayotganda toʻlangan pullar masalasi amaliyotda koʻpchilikni qiziqtiradi.

Bu masala Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024 yil 14 noyabrdagi “Oʻzbekiston Respublikasining Mehnat Kodeksini amalga oshirishga oid normativ-huquqiy hujjatlarni tasdiqlash toʻgʻrisida”gi 758-sonli qarori qabul qilingunga qadar ancha muammoli va bahsli masala edi.

Vazirlar Mahkamasining ushbu qarori 5-ilovasi bilan “Alohida hollar uchun xodimlarning oʻrtacha ish haqini hisoblab chiqarishning oʻziga xos xususiyatlari toʻgʻrisida”gi nizom tasdiqlangan boʻlib, uning 10-bandiga binoan, xodim taʼtildan chaqirib olinsa va taʼtilning qolgan qismi boshqa muddatga koʻchirilsa, taʼtilning foydalanilmagan qismi kunlariga haq toʻlash uchun oʻrtacha ish haqi belgilangan tartibda hisoblab chiqiladi va taʼtilning koʻchirilgan kunlariga toʻgʻri keladigan toʻlangan oʻrtacha ish haqi summasi bajarilgan ish yoki ishlangan vaqt uchun oylik ish haqi hisobiga yoziladi.

MISOL

Xodimga 2025 yil 1 iyuldan 25 kalendar kun mehnat taʼtili berildi. 10 kundan keyin, yaʼni 11 iyulda chaqirib olindi, lekin unga 25 kunga taʼtil toʻlab boʻlingan, 15 kunlik taʼtildan foydalanmadi.

Shunda, ushbu xodimga 10 kunlik taʼtil puli oʻzida qoladi (chunki 10 kun taʼtilda boʻlgan), qolgan 15 kunlik taʼtil puli 11-31 iyulgacha ishlagan ish haqi bilan qayta hisob-kitob qilinadi.

2. Sharhlanayotgan moddaning ikkinchi qismiga koʻra, oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan xodimlarni, homilador ayollarni va mehnat sharoitlari oʻta zararli va oʻta ogʻir ishlarda band boʻlgan xodimlarni har yilgi mehnat taʼtilidan chaqirib olishga yoʻl qoʻyilmaydi, hatto ular rozi boʻlgan yoki talab qilgan taqdirda ham.