1. Sharhlanayotgan ushbu moddaga koʻra, mehnat shartnomasining rekvizitlari - bu shartnomaning huquqiy kuchga ega boʻlishi va uning amal qilishini taʼminlovchi majburiy tarkibiy qismlardan biri hisoblanadi. Ushbu norma mehnat shartnomasining shakli va unga kiritilishi lozim boʻlgan rekvizitlar aniq belgilab qoʻyilgan. Shartnoma taraflarining huquqlari va majburiyatlarini aniqlashtirishda, uni rasmiylashtirishda yoki yuzaga kelishi mumkin boʻlgan nizolarni hal etishda mazkur rekvizitlar asosiy yuridik ahamiyatga egadir.

Birinchidan, mehnat shartnomasi tuzilgan sana va joy shartnomaning tuzilishiga oid aniq vaqt va joy sharoitini belgilaydi. Bu maʼlumotlar mehnat munosabatlarining boshlanish muddatini aniqlashda, ishga qabul qilish yoki shartnomani bekor qilish paytidagi huquqiy bahslarni hal etishda muhim ahamiyatga ega.

Ikkinchidan, mehnat shartnomasining raqami - bu shartnomani boshqa hujjatlardan ajratib koʻrsatish imkonini beruvchi identifikatsiya belgi hisoblanadi. Aksariyat hollarda bu raqam tashkilotning ichki hujjat aylanmasi tizimida shartnomani qayd etish uchun zarur boʻladi. Elektron mehnat shartnomalari uchun ham raqamlashtirish - YAMMT ishlov berilayotgan shartnomalarni avtomatik identifikatsiyalashda qoʻllaniladi. Bu raqam kelgusida mehnat munosabatlariga oid daʼvolarda, sugʻurta nizolarida yoki soliq va statistika organlari bilan ishlashda aniqlikni taʼminlaydi.

Uchinchidan, shartnoma taraflarining rekvizitlari toʻliq va aniq koʻrsatilishi shart.

Bu rekvizitlar shartnoma mazmunini yuridik jihatdan shakllantiradi va uning ishtirokchilarini aniq identifikatsiyalash imkonini beradi. Ularning toʻliq koʻrsatilmasligi shartnoma bekor qilinishiga olib kelmasada, kelgusida yuzaga kelishi mumkin boʻlgan sud ishlarida yoki mehnat nizolarida noqulayliklar tugʻdirishi mumkin.

Amaliyotda, ayniqsa xususiy sektorda baʼzan ish beruvchilar shartnomani formal tuzmasdan, xodimni ogʻzaki kelishuv orqali ishga qabul qilsa, xodimga mehnat huquqlarini himoya qilishda muammo keltirib chiqaradi.

2.1. Sharhlanayotgan moddaning ikkinchi qismida xodimning mehnat shartnomasida koʻrsatiladigan rekvizitlari roʻyxati koʻrsatilgan boʻlib, ushbu roʻyxatdagi maʼlumotlar majburiy tartibda koʻrsatilishi kerak, boshqa maʼlumotlar ixtiyoriy kiritiladi.

Xodimning mehnat shartnomasida koʻrsatiladigan rekvizitlarini tarkibiy va huquqiy jihatdan keng muhokama qilish, amaliy mehnat munosabatlarini toʻgʻri yoʻlga qoʻyish va ularni huquqiy jihatdan himoya qilishda muhim oʻrin tutadi.

2.2. Mehnat shartnomaga rekvizit sifatida xodimning familiyasi, ismi va otasining ismi toʻliq kiritilishi va shaxsini tasdiqlovchi hujjat bilan bir xil boʻlishi kerak.

Bu maʼlumotlar xodim shaxsining toʻliq identifikatsiyasini taʼminlaydi. Oʻzbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi talablariga koʻra, shaxsning toʻliq ism-sharifini koʻrsatish har qanday huquqiy hujjatda, jumladan mehnat shartnomasida ham shart hisoblanadi.

2.3. Xodimning shaxsini tasdiqlovchi hujjat (pasport, ID-karta) seriya va raqami mehnat munosabatlarining qonuniy subʼyektlarini aniqlashda, ularga oid huquq va majburiyatlarni belgilashda muhim ahamiyatga ega.

2.4. Yashash yoki turgan joyining manzili va u bilan bogʻlanishga doir maʼlumotlar - ushbu rekvizit ish beruvchi uchun xodim bilan aloqa qilish, rasmiy xat-xabar yoʻllash va zarurat tugʻilganda mehnat shartnomasini oʻzgartirish yoki bekor qilishda rasmiy axborot almashinuvini taʼminlash imkonini beradi.

Xususan, mehnat tartibini buzgan xodimga rasmiy ogohlantirish xatini yuborishda manzil rekvizitlari va aloqa vositalari huquqiy kuchga ega boʻladi. Mehnat munosabatlarida koʻpincha xodim ish joyini oʻzgartirib yoki ish joyini tark etgan holatlar roʻy beradi, bunda uning manzili haqidagi maʼlumotlar huquqiy munosabatlarni hal qilishda muhim boʻladi.

2.5. Jismoniy shaxsning shaxsiy identifikatsiya raqami (JSHSHIR) — Raqamli hukumat foydalanuvchilarining Yagona identifikatsiya tizimi (OneID) asosida fuqarolarga beriladigan unikal raqamdir. Bu raqam orqali shaxs toʻgʻrisidagi barcha axborot - davlat xizmatlari, ijtimoiy taʼminot, soliq, sugʻurta va pensiya maʼlumotlari - yagona bazada yigʻiladi. Mehnat munosabatlarida JSHSHIR ish beruvchi va tegishli davlat organlari (masalan, soliq xizmati, bandlik organlari) oʻrtasidagi axborot almashinuvini avtomatlashtirishga xizmat qiladi. Xodim haqidagi maʼlumotlarning aniqligi va haqqoniyligi huquqiy kafolat sifatida xizmat qiladi.

2.6. Shaxsiy jamgʻarib boriladigan pensiya hisobvaragʻi raqami - shaxsiy pensiya hisobvaragʻi raqami mehnat staji, pensiyaga chiqish uchun toʻlangan toʻlovlar miqdori va davriyligi yuzasidan shaffoflikni taʼminlashga xizmat qiladi. Ish beruvchi har bir xodimning ish haqidan pensiya jamgʻarmasiga ajratma toʻlash majburiyatini bajarishi shart. Mazkur rekvizitni koʻrsatish, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasining "Fuqarolarning jamgʻarib boriladigan pensiya taʼminoti toʻgʻrisida"gi Qonuniga muvofiq, pensiya taʼminotining huquqiy kafolatlarini amalga oshirishga qaratilgandir.

3.1. Mehnat shartnomasining rasmiylashtirilishida ish beruvchi tomonidan koʻrsatilishi lozim boʻlgan rekvizitlar mehnat munosabatlari subʼyektlari – ish beruvchi va xodim oʻrtasidagi huquqiy munosabatlarning rasmiylashuvi, ularning oʻzaro majburiyatlari va kafolatlarini huquqiy jihatdan aniqlash va huquqiy muammolarning oldini olishda muhim ahamiyatga egadir.

3.2. Ish beruvchining nomi mehnat shartnomasida koʻrsatilishi shart. Agar ish beruvchi yuridik shaxs – yaʼni tashkilot boʻlsa, uning rasmiy roʻyxatdan oʻtkazilgan toʻliq nomi koʻrsatiladi. Agar ish beruvchi yuridik shaxsning alohida boʻlinmasi (masalan, filial, vakolatxona va hokazo) boʻlsa, u holda mazkur boʻlinmaning nomi ham kiritilishi lozim. Bu, avvalambor, shartnoma boʻyicha ish beruvchining huquqiy masʼuliyatini aniqlash va oʻzaro munosabatlarda aniqlikni taʼminlashga xizmat qiladi.

Agar ish beruvchi jismoniy shaxs boʻlsa, u holda ish beruvchining familiyasi, ismi va otasining ismi, pasport maʼlumotlari (yoki ID-kartasi maʼlumotlari) toʻliq kiritilishi shart. Bu holatlarda xodim ishga qabul qilinayotgan shaxs jismoniy shaxs boʻlib, masalan, yakka tartibdagi tadbirkor, xonadondagi yordamchi ishlar uchun shaxsiy tarzda ishga yollangan hollar misol boʻladi. Agar ish beruvchi yakka tartibdagi tadbirkor (YATT) boʻlsa, u holda pasport maʼlumotlari bilan bir qatorda, davlat roʻyxatidan oʻtganligi toʻgʻrisidagi guvohnomaning raqami va berilgan sanasi koʻrsatiladi. Bu maʼlumotlar ish beruvchining tadbirkor sifatida rasmiy maqomini aniqlash imkonini beradi va bugungi kunda “YAIDXP” orqali elektron tekshiruvlarda ham tasdiqlanadi.

3.3. Mehnat shartnomasida ish beruvchi tashkilot nomi koʻrsatilishi bilan birga, ish beruvchi nomi bilan shartnomani imzolagan vakil haqida ham maʼlumotlar albatta berilishi shart. Bu vakil kim ekanligi (masalan, kadrlar boʻlimi boshligʻi yoki direktorning oʻrinbosari) va u qanday asosda (masalan, ustav, ishonchnoma, buyruq va boshqalarga asosan) vakolatga ega ekanligi shartnomada aniq ifoda etilishi lozim. Oʻzbekistondagi mehnat huquqini taʼminlash tajribasida ana shu vakillik asoslarini toʻgʻri rasmiylashtirmaslik koʻpincha sudda nizolar kelib chiqishiga sabab boʻladi.

3.4. Ish beruvchining joylashgan manzili - yaʼni yuridik yoki pochta manzili shartnomada qayd etilishi shart. Agar alohida boʻlinma mehnat shartnoma tuzsa, u holda ushbu boʻlinmaning manzili, jismoniy shaxs boʻlsa – yashash yoki turgan joyi manzili koʻrsatiladi. Bu rekvizit mehnat munosabatlari yuzasidan hujjatlar almashinuvi, murojaat qilish va javobgarlik yuzasidan aniqlashtirishda muhim asos boʻladi.

3.5. Soliq toʻlovchining identifikatsiya raqami (STIR) ham mehnat shartnomada aks ettirilishi lozim. Bu raqam ish beruvchi sifatida davlat organlarida qayd etilganligi va hisobda turganligini tasdiqlaydi. Soliq va pensiya jamgʻarmalari bilan munosabatlar, ish haqi toʻlovlarining rasmiylashuvi uchun asosiy maʼlumot hisoblanadi. Yakka tartibdagi tadbirkor boʻlmagan jismoniy shaxslar bundan mustasno, chunki ularda STIR mavjud boʻlmasligi mumkin.

3.6. Ish beruvchining mehnat shartnomasida koʻrsatiladigan rekvizitlaridan biri - bank rekvizitlari hisoblanadi. Bu xodimga ish haqini rasmiy tarzda toʻlash uchun asosdir. MKga muvofiq ish haqi naqd pulda emas, balki xodimning bank hisob raqamiga oʻtkaziladi. Shu sababli ish beruvchidagi bank hisob raqami rekvizitlari ham mehnat shartnomasida yoki unga ilova sifatida koʻrsatilishi lozim.

3.7. Shuningdek, aloqa maʼlumotlari ham ish beruvchining mehnat shartnomasida koʻrsatiladigan rekvizitlarida koʻrsatiladi. Yaʼni, telefon raqami, elektron pochta manzili kabi maʼlumotlar aloqa vositalarini taʼminlash, xabarnoma va rasmiy xatlar almashish, xodimni tezkor ravishda xabardor qilish uchun foydali maʼlumot hisoblanadi.

Mazkur rekvizitlar mehnat shartnomasining haqiqiyligi va uning amalga oshirilishi uchun asos hisoblanadi. Agar ulardan biri yetishmasa yoki notoʻgʻri koʻrsatilgan boʻlsa, sud amaliyotida mehnat shartnomasi haqiqiy emas deb topilishi yoki nizo boʻyicha ish yuritishda xodimning manfaatlari jabr koʻrishi mumkin.

Ish beruvchining mehnat shartnomasida koʻrsatiladigan rekvizitlari mehnat huquqiy munosabatlarining qonuniy asosda tashkil etilishi, tomonlarning manfaatlari muhofaza qilinishi va kelgusida kelib chiqishi mumkin boʻlgan nizolarning oldini olishda muhim ahamiyatga egadir.

4. Mazkur norma - mehnat shartnomasining rekvizitlarini toʻldirish boʻyicha huquqiy kafolat sifatida nazarda tutilgan muhim huquqiy asos hisoblanadi. Uning mohiyati shundaki, mehnat shartnomasini rasmiylashtirish chogʻida ayrim rekvizitlarning kiritilmaganligi, ushbu shartnomaning mutlaq huquqiy haqiqiyligini sogʻlomlashtirish imkonini bermaydigan holat sifatida baholanmaydi. Bu norma mehnat munosabatlarining barqarorligini taʼminlash, formallashtirishda yoʻl qoʻyilgan baʼzi texnik xatolar yoki yetishmovchiliklar orqali xodimning huquq va manfaatlarini buzish ehtimolini kamaytirishga qaratilgandir.

Xususan, agar shartnoma tuzishda ushbu moddaning birinchi, ikkinchi va uchinchi qismlarida belgilangan rekvizitlardan biri shartnomaga kiritilmagan boʻlsa, bu holat shartnomaning oʻzi yoʻq deyish yoki bekor qilishga asos boʻlmaydi. Masalan, ish joyining aniq manzili yoki ish haqi toʻgʻrisidagi maʼlumot koʻrsatilmagan boʻlishi shartnomaning avtomatik ravishda haqiqiy emas deb topilishiga olib kelmaydi. Aksincha, ushbu yetishmayotgan maʼlumotlar mehnat shartnomasiga doir yozma qoʻshimcha kelishuv bilan rasmiylashtirilishi mumkin va bu kelishuv shartnomaning ajralmas qismi sifatida eʼtirof etiladi.

Bu qoida amaliyotda muhim ahamiyatga ega. Oʻzbekiston Respublikasi mehnat huquqi tizimida koʻplab hollarda mehnat shartnomalari toʻgʻri rasmiylashtirilmagan, ayniqsa kichik tadbirkorlik subʼyektlari yoki norasmiy sektorda ishlovchi ish beruvchilar tomonidan tuzilgan shartnomalarda. Shunday vaziyatlarda shartnomani mutlaq haqiqiy emas deb topish emas, balki undagi kamchiliklarni bartaraf etish, uni toʻldirish orqali mehnat munosabatlarini huquqiy toʻgʻri shaklga olib kelish maqsadga muvofiq hisoblanadi. Bu munosabat bilan, mehnat inspektsiyalari va sud organlari ham mazkur normani qoʻllagan holda shartnomani qayta tiklash yoki toʻldirish orqali xodim manfaatlarini himoya qilish yoʻlini tanlaydi.

Agar ushbu normaga rioya etilmasa va qoʻshimcha kelishuv tuzilmasa, mehnat shartnomasidagi maʼlumotsizlik kelgusida huquqiy muammolarga, xodimning huquqlari buzilishiga va ish beruvchining maʼmuriy javobgarlikka tortilishiga sabab boʻlishi mumkin.

5. Mehnat shartnomasining rekvizitlari oʻzgargan taqdirda, bunday oʻzgarishlar haqida maʼlum qilish majburiyati mehnat munosabatlarining barqarorligi, ishonchliligi va qonuniyligi uchun zarur shart sifatida belgilangan.

Mazkur talabga koʻra, agar mehnat shartnomasida ishtirok etuvchi taraflardan biri xodim yoki ish beruvchi - shartnoma tuzilganidan soʻng uning rekvizitlari (masalan, pasport maʼlumotlari, yashash manzili, shaxsiy identifikatsiya raqami, tashkilot nomi, davlat roʻyxatidan oʻtkazilganlik toʻgʻrisidagi maʼlumotlar va boshqalar) oʻzgargan boʻlsa, u holda ushbu oʻzgarish toʻgʻrisida ikkinchi tarafga yozma shaklda, oʻzgarish yuz bergan paytdan boshlab uch ish kuni ichida xabar berishi shart.

Bu qoidaga amal qilmaslik tegishli huquqiy oqibatlarga olib kelishi mumkin. Agar xodim yoki ish beruvchi maʼlumotlarni oʻzgartirgan boʻlsa, lekin bu haqda oʻz vaqtida boshqa tarafga yozma ravishda xabar bermagan boʻlsa va bundan ushbu tarafning huquqlari buzilsa, mehnat nizosi kelib chiqishi mumkin.

Mazkur norma mehnat munosabatlarining huquqiy aniqligini taʼminlash, mehnat shartnomasini amaliy roʻyobga chiqarishdagi tashkiliy va huquqiy ishonchni mustahkamlash va eng muhimi, taraflar oʻrtasidagi ishonch va adolat mezonlarini saqlash uchun xizmat qiladi. Shu sababli bu norma har ikki taraf uchun teng darajada muhim va majburiy hisoblanadi va uning bajarilishi mehnat huquqi normalari ijrosining kafolatidir.