Ish beruvchi boʻsh (vakant) ish oʻrni mavjud boʻlgan taqdirda, sogʻligʻining holatiga koʻra, tibbiy xulosaga muvofiq yengilroq yoki noqulay ishlab chiqarish omillarining taʼsirini istisno etadigan, sogʻligʻining holati boʻyicha qarshi koʻrsatma boʻlmagan ishga doimiy oʻtkazishga muhtoj boʻlgan xodimni uning roziligi bilan shunday ishga oʻtkazishi shart.
Xodim ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan boshqa ishga oʻtkazilishni rad etgan taqdirda, shuningdek agar ish beruvchida xodim sogʻligʻi holati boʻyicha qarshi koʻrsatma boʻlmagan boshqa ish boʻlmasa, xodim bilan tuzilgan mehnat shartnomasi xodim sogʻligʻi holati boʻyicha qarshi koʻrsatma boʻlmagan boshqa ishga oʻtkazilishni rad etganligi yoxud ish beruvchida tegishli ish boʻlmaganligi munosabati bilan xodimga ushbu Kodeksning 173-moddasida nazarda tutilgan ishdan boʻshatish nafaqasi toʻlangan hamda va 100-moddasida nazarda tutilgan kafolatlar taqdim etilgan holda bekor qilinishi mumkin.
1. Bu norma xodimning sogʻligʻi yomonlashganida uni ishdan boʻshatmasdan, sogʻligʻiga mos boshqa ish bilan taʼminlashga qaratilgan.
Yaʼni, xodimning sogʻligi ogʻir ish sharoitiga yoʻl qoʻymasa, tibbiy xulosaga koʻra unga yengilroq yoki zararli omillari boʻlmagan ish tavsiya etilgan boʻlsa, ish beruvchi xodimni oʻz roziligi bilan ana shu ishga doimiy ravishda oʻtkazishi shart va majburiy.
Misol uchun xodim ishlab chiqarishdagi zararli yoki noqulay (yuqori yoki past harorat, namlik, chang havo, uzoq vaqt davomida tik yoki bir holatda turib ishlash, stressli, ruhiy bosim yuqori boʻlgan ish sharoiti, balandlikda ishlash, ogʻir jismoniy mehnat talab qilinadigan ish, baland darajadagi shovqin, vibratsiya, kimyoviy moddalar, radiatsiya, elektromagnit toʻlqinlar, nurlanish, kimyoviy, toksik, allergen moddalar bilan ishlash va h.k.) omillar taʼsirida ishlab, kasb kasalligiga uchragan boʻlishi mumkin, shunga koʻra uni butunlay bartaraf qiladigan, yaʼni “sogʻligʻiga koʻra ishni bajara olmaydigan” xodimni ishdan boʻshatishdan oldin ish beruvchi uning sogʻligʻiga mos, ish sharoiti xodimning sogʻligʻiga salbiy taʼsir oʻtkazmaydigan, zararli yoki ogʻir ishlab chiqarish omillaridan xoli boʻlgan ishni taklif etishi hamda taklif qilingan ish xodimning tibbiy xulosasiga zid boʻlmasligi lozim.
Xodimni boshqa ishga oʻtkazish toʻgʻrisidagi qaror faqat tibbiy xulosa asosida qabul qilinadi. Bunday xulosani tibbiy ijtimoiy ekspert komissiyasi (keyingi oʻrinlarda TIEK) beradi.
TIEK tomonidan koʻrikdan oʻtkazish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022 yil 8 fevraldagi 62-son qaror ilovalarida berilgan nizomlar asosida amalga oshiriladi.
TIEK tomonidan rasmiylashtirilgan tibbiy xulosaga muvofiq xodimni sogʻligʻiga mos ravishda ishga joylashtirilishi kerak.
Ish beruvchi ushbu talabni bajarmasa, bu mehnat va mehnatni muhofaza qilish qonunchiligini buzish hisoblanadi va maʼmuriy javobgarlikka olib kelishi mumkin.
Xodimning roziligisiz uni boshqa ishga oʻtkazish mumkin emas.
Bu yerda xodimning roziligini yozma shaklda olish maqsadga muvofiq, chunki kelgusida mehnat nizosi kelib chiqqanda yoki mehnat qonunchiligini nazorat qiluvchi organlar tomonidan tekshirishlar davomida ish beruvchiga asos (dalil) boʻlib xizmat qiladi.
Bu rozilik mehnat huquqiy munosabatlarining asosiy kafolatidir.
MISOL
Fabrikada ishlovchi boʻyoqchi (malyar) sogʻligʻiga koʻra boʻyoq moddalari taʼsirida ishlashni davom ettira olmaydi.
Tibbiy xulosada unga yengil ish tavsiya etilgan.
Ish beruvchi omborda yordamchi lavozimini taklif qildi.
Xodim rozi boʻldi va doimiy ravishda shu lavozimga oʻtkazildi.
Bu holatda ish beruvchi moddaning talabini toʻliq bajargan boʻladi.
2. Bu qismida moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan imkoniyatlar amalga oshmagan holatlar tartibga solinadi. Ish beruvchi va xodim oʻrtasidagi munosabatlarning adolatli tarzda yakunlanishini taʼminlaydi.
Yaʼni, ish beruvchi sogʻligʻi boʻyicha xodimga yengilroq ish taklif qilgan boʻlsa yoki xodim tibbiy xulosaga koʻra mos ishga oʻtkazilishni oʻzi rad etsa yoki tibbiy xulosaga mos boʻsh ish oʻrni mavjud boʻlmasa, unda ish beruvchi mehnat shartnomasini qonuniy asosda bekor qilishi mumkin. Bunda qonun bilan belgilangan toʻlov va kafolatlarni bergan taqdirdagina amalga oshiriladi.
Ish beruvchi xodimni sogʻligʻiga mos ish bilan taʼminlash uchun barcha imkoniyatlarni koʻrib chiqqan boʻlishi kerak. Faqat shundan keyingina shartnoma tugatilishiga yoʻl qoʻyiladi.
Ishdan boʻshatish sababining xususiyati xodimning aybi bilan bogʻliq boʻlmagan asos hisoblanadi.
Shu sababli mehnat shartnomasi bekor qilinganda:
xodimga ishdan boʻshatish nafaqasi (MK 173-modda ) toʻlanishi shart;
ish beruvchi 100-moddada nazarda tutilgan kafolatlarni taʼminlashi kerak.
Agar ish beruvchida mos ish boʻlmasa, ish beruvchi xodimga taklif qilinadigan boʻsh ishlar yoʻqligi haqida maʼlum qiladi va bu dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi, shundan soʻng mehnat shartnomasi bekor qilinishi mumkin.
Bundan maqsad keyinchalik nizo tugʻilganda ish beruvchi oʻz harakatlarini asoslab bera olishidir.
Boshqa ish taklif qilish MK 144-moddasida belgilangan tartibda amalga oshiriladi (MK 144-modda sharhiga qarang).
MISOL
1. Korxonada ishlayotgan ustaxona xodimi tibbiy xulosaga koʻra ogʻir jismoniy mehnatni bajara olmaydi.
Ish beruvchi unga yengil ish taklif qildi, ammo xodim rad etdi.
Bunday holatda mehnat shartnomasi sogʻligʻi sababli tugatiladi va unga ishdan boʻshatish nafaqasi toʻlanadi.
2. Xodim tibbiy sabablarga koʻra yuqori haroratli muhitda ishlay olmaydi. Ish beruvchida faqat shunday ishlar mavjud, boshqa mos ish oʻrni yoʻq. Shu sababli ish beruvchi mehnat shartnomasini bekor qiladi va xodimga qonun boʻyicha toʻlovlar amalga oshiradi.
O'zbekiston Respublikasi Kambag'allikni qisqartirish va bandlik vazirligi