Ish beruvchi va uning vakillari shaxsga doir maʼlumotlarga ishlov berish chogʻida (shaxsga doir maʼlumotlarni yigʻish, tizimlashtirish, saqlash, oʻzgartirish, toʻldirish, ulardan foydalanish, ularni berish, tarqatish, uzatish, egasizlantirish va yoʻq qilish boʻyicha bitta harakatni yoki harakatlar majmuini amalga oshirganda):
xodimning ishlov berilayotgan shaxsga doir maʼlumotlarining hajmi va mazmunini belgilashda shaxsga doir maʼlumotlar toʻgʻrisidagi qonunchilik qoidalariga amal qilishi;
xodimning shaxsga doir barcha maʼlumotlarini xodimning oʻzidan olishi shart. Agar xodimning shaxsga doir maʼlumotlarini faqat uchinchi shaxslardan olish mumkin boʻlsa, xodimga bu haqda oldindan yozma ravishda xabar qilinishi va undan yozma rozilik olinishi kerak, bundan shaxsga doir maʼlumotlarni (tibbiy koʻrik natijalari, malaka oshirish doirasida malakaviy va boshqa baholashlar natijalari boʻyicha xulosa va boshqalar) xodim mazkur ish beruvchi tomonidan qonunchilikka muvofiq qaysi uchinchi shaxslarga yuborilgan boʻlsa, oʻsha uchinchi shaxslardan olish hollari mustasno;
shaxsga doir maʼlumotlarni olishning maqsadlari, taxmin qilinayotgan manbalari va usullari, shuningdek olinishi lozim boʻlgan shaxsga doir maʼlumotlarning xususiyati hamda xodimning ularni olish uchun yozma rozilik berishni rad etishi oqibatlari toʻgʻrisida xodimga xabar qilishi;
xodimning shaxsga doir maʼlumotlarini gʻayriqonuniy ravishda foydalanilishdan yoki yoʻqolishdan ish beruvchining shaxsiy mablagʻlari hisobidan himoya qilishni taʼminlashi;
xodimlarni va ularning vakillarini ish beruvchida mavjud boʻlgan, xodimlarning shaxsga doir maʼlumotlariga ishlov berish tartibini belgilaydigan, shuningdek ularning ushbu sohadagi huquq va majburiyatlari toʻgʻrisidagi hujjatlar bilan imzo qoʻydirib tanishtirishi;
xodimlarning vakillari bilan birgalikda xodimlarning shaxsga doir maʼlumotlarini himoya qilish choralarini ishlab chiqishi shart.
Agar ushbu Kodeksda va boshqa qonunda boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, ish beruvchi va uning vakillari xodimning jamoat birlashmalaridagi aʼzoligi yoki kasaba uyushmasidagi faoliyati toʻgʻrisidagi shaxsga doir maʼlumotlarini olish hamda ularga ishlov berish huquqiga ega emas.
Ish beruvchining vakillari tomonidan xodimning shaxsga doir maʼlumotlaridan foydalanish faqat xodimning mehnat majburiyatlariga muvofiq amalga oshirilishi kerak.
Ish beruvchining xodimlarning shaxsga doir maʼlumotlariga ishlov berishni amalga oshirayotgan vakillari oʻzlariga ishonib topshirilgan yoki mehnat majburiyatlarini bajarishi sababli oʻziga maʼlum boʻlib qolgan shaxsga doir maʼlumotlarning oshkor etilishiga yoʻl qoʻymasligi shart.
1. Ish beruvchi shaxsga doir maʼlumotlarga ishlov berish jarayonida (toʻplash, saqlash, uzatish, yoʻqotish va h.k.) maxsus qonunchilik talablariga amal qilishi shart. Buning asosiy maqsadi xodimning shaxsiy hayoti daxlsizligi va shaxsiy maʼlumotlarining muhofazasini taʼminlashdir.
Maʼlumotlarning hajmi va mazmuni cheklangan boʻladi, ish beruvchi faqat qonun va mehnat munosabatlari uchun zarur boʻlgan maʼlumotlarni yigʻishi mumkin.
Maʼlumotlarning asosiy manbai xodimning oʻzi hisoblanadi, zero shaxsga doir maʼlumotlar toʻgʻridan-toʻgʻri xodimdan olinishi shart. Uchinchi shaxslardan olish mumkin boʻlgan holatlar uchun albatta yozma rozilik talab qilinadi.
Tibbiy maʼlumotlar va baholash xulosalari — qonunga koʻra ish beruvchi oʻzi yuborgan tashkilotlardan olishi mumkin.
Maʼlumot olishning maqsadi va oqibati ish beruvchi xodimga oldindan tushuntirishi shart, aks holda huquqiy muammo kelib chiqishi mumkin.
Ish beruvchi shaxsiy mablagʻlari hisobidan maʼlumotlarni yoʻqolishdan, oʻgʻirlanishdan yoki noqonuniy tarqatilishdan muhofaza qilish choralarini koʻrishi lozim.
Shuningdek, ish beruvchi xodimlar va ularning vakillari bilan birgalikda shaxsiy maʼlumotlarni himoya qilish choralarini ishlab chiqishi zarur.
Agar shaxsiy maʼlumotlar noqonuniy ravishda tarqatilsa yoki yoʻqotilsa, ish beruvchi moddiy, maʼmuriy yoki jinoiy javobgarlikka tortilishi mumkin.
Xodim har qanday vaqtda oʻz shaxsiy maʼlumotlariga kirish, ularni toʻldirish yoki oʻzgartirishni talab qilish huquqiga ega.
Ish beruvchi xodimlarni maxsus hujjatlar bilan (shaxsiy maʼlumotlarga ishlov berish tartibi, huquq va majburiyatlar) tanishtirishi shart. Bu tanishtirish imzo bilan tasdiqlanishi kerak.
Xalqaro Mehnat tashkilotining tavsiyalarida ish beruvchi shaxsiy maʼlumotlarni yigʻish va qayta ishlashda qonuniylik, aniqlik va maqsadlilik printsiplariga amal qilishi shartligi qayd etilgan.
2. Sharhlanayotgan normaga koʻra, ish beruvchi va uning vakillari xodimning jamoat birlashmalaridagi aʼzoligi yoki kasaba uyushmasidagi faoliyati haqidagi maʼlumotlarni yigʻishi yoki qayta ishlashi mumkin emas. Bu maʼlumotlar shaxsiy hayotining alohida himoya qilinishi lozim boʻlgan qismi hisoblanadi.
Xodimning shaxsiy hayoti va uyushish erkinligi daxlsiz hisoblanadi. Ish beruvchi xodimning qaysi uyushmaga aʼzo ekanligini, qanday faoliyat olib borayotganini nazorat qilishga yoki tekshirishga haqli emas.
Agar ish beruvchi bunday maʼlumotlarni noqonuniy ravishda yigʻsa yoki ular asosida qaror qabul qilsa, xodim sud yoki tegishli organ orqali oʻz huquqlarini himoya qilishi mumkin.
Xalqaro Mehnat Tashkilotining 87 va 98-sonli Konventsiyalarida ish beruvchilar tomonidan xodimlarning uyushmalardagi faoliyatiga aralashishi taqiqlanishi qayd etilgan.
Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasi va Paktlarda ham uyushmalarga aʼzo boʻlish va ularda erkin ishtirok etish huquqi alohida himoya ostiga olingan.
3. Ish beruvchi yoki uning vakillari xodimning shaxsga doir maʼlumotlaridan faqat mehnat munosabatlari bilan bogʻliq maqsadlarda foydalanishi mumkin. Yaʼni, maʼlumotlar ishga qabul qilish, mehnat shartnomasini yuritish, ish haqini hisoblash, mehnat taʼtillarini belgilash, ijtimoiy kafolatlarni amalga oshirish kabi vazifalarda qoʻllanilishi mumkin.
Ish beruvchi shaxsiy maʼlumotlarni xodimning manfaatlariga zid ravishda, shaxsiy yoki tijoriy maqsadlarda ishlatishi mumkin emas.
Ish beruvchi xodimning maʼlumotlarini, masalan, ish haqini hisoblash uchun qoʻllashi mumkin, lekin ularni tijorat tashkilotlariga sotishi yoki boshqa shaxslarga berishga haqli emas.
Agar ish beruvchi maʼlumotlarni mehnat munosabatlariga aloqasi boʻlmagan holatlarda qoʻllasa (masalan, xodimning oilaviy ahvoli yoki sogʻligi haqidagi maʼlumotlardan shaxsiy maqsadlarda foydalansa), bu qonunbuzarlik hisoblanadi.
Xodim bu holatda ish beruvchidan oʻz maʼlumotlarining noqonuniy ishlatilishi uchun javobgarlik talab qilishi mumkin.
4. Sharhlanayotgan norma shaxsiy maʼlumotlarni himoya qilishning eng muhim qoidalaridan biri hisoblanadi.
Ish beruvchining vakillari oʻz xizmat vazifalarini bajarishi jarayonida xodimning shaxsiy maʼlumotlariga ega boʻladi. Ular ushbu maʼlumotlarni maxfiy saqlashga va uchinchi shaxslarga oshkor qilmaslikka majbur hisoblanadi.
Zero, xodimning maʼlumotlarini xizmat vazifasiga aloqasi yoʻq shaxslarga oshkor qilish, tarqatish yoki shaxsiy manfaatda foydalanish qonunbuzarlik hisoblanadi.
Masalan, kadrlar boʻlimi xodimi xodimning oilaviy ahvoli yoki tibbiy maʼlumotlarini boshqalarga oshkor etsa, ish beruvchi va ushbu xodim javobgarlikka tortilishi mumkin.
Shuningdek, hisobchi xodimning ish haqi yoki pensiya hisobvaragʻi haqidagi maʼlumotlarni uchinchi shaxslarga berishga haqli emas.
Rahbar xodimning shaxsiy maʼlumotlarini uning yozma roziligisiz jamoa oldida eʼlon qilishi ham qonunbuzarlik hisoblanadi.
O'zbekiston Respublikasi Kambag'allikni qisqartirish va bandlik vazirligi