1. Sharhlanayotgan mazkur modda ishga qabul qilishni qonunga xilof ravishda rad etish holatlarida yuzaga keladigan huquqiy oqibatlarni tartibga soluvchi muhim norma hisoblanadi. Ushbu norma inson huquqlari, xususan mehnat qilish huquqi (Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 42-moddasiga muvofiq) bilan chambarchas bogʻliq boʻlib, shaxsning mehnat bozorida teng sharoitlarda ishtirok etishini taʼminlashga qaratilgan.

Ushbu moddada belgilanishicha, agar fuqaro oʻzini ishga qabul qilish qonunga xilof ravishda rad etilgan deb hisoblasa, u belgilangan tartibda shikoyat qilish, tegishli vakolatli organlarga murojaat etish huquqiga ega. Bu holda u faqatgina ishga qabul qilish faktini tiklashni emas, balki unga yetkazilgan moddiy zarar (masalan, vaqtinchalik ishsizlik oqibatidagi yoʻqotilgan daromad) va maʼnaviy ziyon (masalan, kamsitish, shaʼni va qadr-qimmatini poymol qilish holatlari) uchun ham kompensatsiya talab qilishi mumkin.

Bu normada nazarda tutilgan qonunga xilof rad etish tushunchasi MK va boshqa normativ-huquqiy hujjatlarda belgilangan tenglik, kamsitishga yoʻl qoʻymaslik, professional va ijtimoiy himoya printsiplariga tayangan holda tahlil qilinadi.

Agar ish beruvchi ishga qabul qilishdan bosh tortsa, bu qonun buzilishi hisoblanadi va ushbu moddada belgilangan huquqiy mexanizmlar ishga tushadi.

Shaxs oʻzini ishga qabul qilishdan noqonuniy rad etilgan deb hisoblasa, u sudga ariza bilan murojaat qilishi mumkin, shuningdek ishga qabul qilishni rad etilganligi haqidagi nizolar toʻgʻridan-toʻgʻri sudda koʻrib koʻrib chiqilishi belgilangan.

Ish beruvchi tomonidan noqonuniy ravishda ishga qabul qilinishi rad etilgan shaxs quyidagilarni talab qilishi mumkin:

ishga qabul qilishni rad etishning qonuniy asoslari yoʻqligini tan olish;

unga yetkazilgan moddiy zararni qoplash;

ishga qabul qilishni talab qilish.

Moddiy zararni qoplash ishga qabul qilishni noqonuniy ravishda rad etilgan kundan boshlab, u ushbu ishga haqiqiy qabul qilingan kungacha majburiy progulda boʻlgan davriga haq toʻlanadi.

Ushbu modda - mehnat huquqlarining buzilishiga qarshi samarali huquqiy mexanizmni belgilaydigan qonun normasidir. Ushbu norma orqali fuqarolar oʻzining ishga joylashishda teng huquqliligini taʼminlaydi, ish beruvchilar esa oʻz faoliyatida qonun talablariga rioya etishga majbur boʻladi.

MISOL

Sh.T. xususiy tibbiyot klinikasiga vrach-stomatolog boʻlib ishga joylashish uchun hujjat topshiradi. Uning maʼlumoti, tajribasi va litsenziyasi toʻliq talablarga javob beradi. Ammo klinika rahbari uni ishga qabul qilmasdan, ayol kishini ishga qabul qilmasligini aytib, ogʻzaki rad javob beradi. Sh.T. buni qonunga xilof kamsitish deb hisoblab, sudga murojaat qiladi.

2. Bu qoidaga koʻra, ishga qabul qilishni rad etish boʻyicha yuzaga kelgan nizolarda ish beruvchi ushbu rad etishning qonuniy va asosli ekanini isbotlab berishga majbur. Bu esa fuqarolarning mehnat huquqlarini samarali himoya qilishning muhim kafolatidir.

Shaxs oʻzini ishga qabul qilishdan qonunga xilof ravishda rad etilgan deb hisoblab sudga murojaat qilganda, u faqatgina ishga kirish uchun ariza yoki hujjatlar taqdim etganini va rad etilganini isbotlashi kifoya. Qolgan vazifa, yaʼni rad etishning qonuniy sabablarini, tanlovning xolisligi, ish oʻrniga haqiqiy talabgorlar borligi yoki talablarga mos kelmaslik holatlarini ish beruvchi taqdim etishi va isbotlab berishi kerak boʻladi. Agar ish beruvchi bunday holatlarni isbotlash uchun dalillar keltirmasa, ishga qabul qilishni rad etish noqonuniy deb topilishi lozim.