1. MKning 104-moddasi birinchi qismida mehnat shartnomasiga kiritilishi shart boʻlgan shartlardan biri – ish joyi, bu xodim shartnomada shart qilib koʻrsatilgan mehnat vazifasiga koʻra mehnat faoliyatini amalga oshiradigan ish beruvchi (tashkilot, uning alohida boʻlinmasi yoki jismoniy shaxs), shuningdek xodim mehnat qilishi kerak boʻlgan joy tushuniladi.

Biroq ushbu MKning 148-moddasida ish beruvchi va xodim oʻrtasidagi mehnat munosabatlarida ish faoliyatining geografik va tashkiliy nuqtasi — ish joyi, yaʼni xodimning oʻz mehnat faoliyatini olib borishi uchun ish oʻrnini aniq belgilaydi.

MISOL

Xodim N.Axmadaliyevning ish joyi Toshkent shahar, Abay koʻchasi, 5-uyda joylashgan “Ziyonur” oʻquv markazida, oʻquv ishlari boʻlimida rahbar oʻrinbosari, biroq uning ish oʻrni (ish joyi) esa ushbu binoning 2-qavati, 208-xonada, oʻng burchakdagi ish stoli. Koʻrinib turibdiki MK 104-moddasi birinchi qismiga koʻra, mehnat shartnomasida tashkilot manzili, xodimning boshqarma, boʻlim yoki tsex, uchastkasining nomi koʻrsatiladi, 148-moddada esa xodimning aniq ish oʻrni nazarda tutilmoqda.

Ish joyi — xodimning mehnat vazifalarini bajarishi majburiy boʻlgan hududdir, u faqat fizik joy emas, balki ish beruvchi tomonidan nazorat qilinadigan muhitdir.

Uning belgilarini quyidagicha izohlash mumkin:

bevosita nazorat qilinadigan joy. Ish beruvchi ish jarayoni, xavfsizlik va mehnat intizomini toʻgʻridan-toʻgʻri nazorat qiladigan hududlar (masalan, korxona tsexi, ofis, ish uchastkasi);

bilvosita nazorat qilinadigan joy. Ish beruvchi tomonidan toʻgʻridan-toʻgʻri emas, balki shartnoma yoki xizmat koʻrsatish doirasida nazorat qilinadigan hududlar (masalan, qurilish maydoni, logistika yoʻnalishi, filial hududi);

ish vazifasi bilan bogʻliq joy. Xodim mehnat shartnomasiga muvofiq ish vazifalarini bajarishi uchun yetib kelishi lozim boʻlgan har qanday hudud.

Ish joyining aniq taʼrifi quyidagi huquqiy masalalarda hal qiluvchi ahamiyatga ega:

Masala — Nima uchun ish joyi muhim

Mehnat muhofazasi — Xodimning xavfsizligi uchun kim javobgar ekanini belgilaydi

Baxtsiz hodisalar — Hodisa “ish bilan bogʻliq” yoki “boʻlmagan”ligini aniqlash uchun asos boʻladi

Ish vaqti va intizom — Xodim ish joyida boʻlishi va ish vaqtini bajarishi kerak boʻlgan hudud aniqlanadi

Ish joyini oʻzgartirish — Ushbu moddaning keyingi qismlariga muvofiq ish joyi oʻzgarganda xodim roziligi talab etiladi

Mehnat shartnomasi tuzishda — “Ish joyi” mehnat shartnomasining majburiy rekviziti hisoblanadi

MISOL

1. Ofis xodimi uchun ish joyi — “Toshkent shahri, Yunusobod tumani, A.Temur koʻchasi, 17-uydagi markaziy ofis”.

Bu yerda ish beruvchi toʻliq nazorat ostida ish sharoiti yaratadi.

2. Qurilishda ishlovchi muhandisning ish joyi — qurilish maydoni boʻlib, u yerda ish beruvchi xavfsizlik va mehnat muhofazasini taʼminlaydi.

Bu bevosita nazorat qilinadigan ish joyidir.

3. Logistika haydovchisi uchun ish joyi — faqat garaj emas, balki u xizmat safarida yurgan yoʻnalishlar ham “ish joyi” hisoblanadi, chunki u ish beruvchi topshirigʻini bajarmoqda va ish beruvchi uni bilvosita nazorat qiladi.

Ish joyi — bu mehnat munosabatlaridagi huquqiy nuqta (yurisdiktsiya) hisoblanadi, bunda ish beruvchi tomonidan mehnat muhofazasi taʼminlanadigan joy boʻlib, xodimning ish vaqti hisoblanadigan hudud, shuningdek baxtsiz hodisalar va mehnat nizolari yuzaga kelganda “ish bilan bogʻliq”lik mezoni shu yerda aniqlanadi.

Shu sababli ish beruvchi ish joyini belgilash va uni oʻzgartirishda xodim roziligisiz harakat qilmasligi kerak (148-moddaning 2–3 qismlari sharhida bayon etiladi).

2. Sharhlanayotgan moddaning ikkinchi qismida mehnat shartnomasida shart qilib koʻrsatilmagan ish joyining oʻzgarishida xodimning roziligi talab etmaydigan holatlar koʻrsatilgan.

Agar ish beruvchi xodimni oʻsha korxona doirasida, xuddi oʻsha hududda, mehnat sharoiti va vazifasi oʻzgarmagan holda boshqa ish joyiga oʻtkazsa — bunda xodim roziligi talab etilmaydi.

Ushbu moddaning ikkinchi qismida holatlarni aniq misollar bilan keltirsak:

hudud ichidagi ish joyi oʻzgarishi: masalan, bir binodan ikkinchi bino yoki tsex ichidagi boshqa ish nuqtasiga koʻchirish;

bir hududdagi alohida boʻlmagan boʻlinmaga oʻtkazish: masalan, korxonadagi bitta boʻlinma xodimlari ayrimlari boshqa binoda (xonada) va ayrimlari boshqalari binoda (xonada) ishlashi mumkin;

boshqa mexanizm yoki agregatda ish topshirish: masalan, shu ishchi tokar verstakidan boshqa, bir xil vazifali tokar verstakiga oʻtkaziladi;

Bu hollarda mehnat vazifasi va sharoiti oʻzgarmagani uchun rozilik talab etilmaydi.

Ushbu modda ikkinchi qismining yana bir muhim sharti xodim bilan tuzilgan mehnat shartnomasida ish joyi shart qilib koʻrsatilmagan boʻlishi kerak.

3. Bu normada ish beruvchi xodim bilan mehnat shartnoma tuzganda yoki qoʻshimcha kelishuv orqali ish oʻrnini aniq koʻrsatib qoʻygan boʻlsa, xodimning ish oʻrnini oʻzgartirish — mehnat shartlarini oʻzgartirish hisoblanadi va bu faqat xodimning yozma roziligi bilan amalga oshiriladi.

MISOL

MKning 104-moddasi birinchi qismiga koʻra, xodim A. Yoʻldoshevning ish joyi Toshkent sh., Olmazor koʻchasi, “Yogʻocheshik” korxonasi, 4-tsex deb belgilangan.

Biroq ushbu norma talabiga koʻra xodim A. Yoʻldoshev ish oʻrnini ushbu 4-tsexdagi aynan 6-xona 5-son tokar agregatidaligini qoʻshimcha kelishuv orqali rasmiylashtirgan.

Ushbu holatda ish beruvchi xodim A.Yoʻldoshevni 4-tsexni oʻzida boshqa tokar agregatlarida ishlashi uchun albatta xodimning roziligini olish shart boʻladi.