1. Sharhlanayotgan ushbu modda mehnat munosabatlarida keng tarqalgan, biroq huquqiy jihatdan ancha murakkab boʻlgan - bir xodim tomonidan bir vaqtda bir nechta kasb yoki lavozimda ish bajarish holatini tartibga soladi. Bu qoida, asosan, qoʻshimcha mehnat faoliyatini tashkil etishda ish beruvchi va xodim oʻrtasidagi huquq va majburiyatlarni aniq belgilashga qaratilgan. Moddaning birinchi qismida, jumladan, xodimga belgilangan ish vaqti davomida, uning roziligiga asoslangan holda qoʻshimcha haq evaziga asosiy ishiga qoʻshimcha tarzda ayni shu yoki boshqa kasb/lavozim boʻyicha vazifalarni yuklash mumkinligi nazarda tutilgan.

Mazkur moddaning ushbu qismida mehnat shartnomasiga asosan asosiy vazifalarni bajarishdan ozod etilmagan holda xodim qoʻshimcha ish yuklash uchun roziligi boʻlsa, ish beruvchi bunday mehnatni tashkil etishi mumkinligi koʻrsatilgan.

Bu holatlarda xodimning roziligi asosiy omil hisoblanadi.

Ushbu modda mehnat bozoridagi yetishmovchiliklar, vaqtinchalik kadrlar tanqisligi, ishchilarning koʻp funktsiyali boʻlishi kabi omillardan kelib chiqib, mehnat huquqining moslashuvchan modelida harakat qilish imkonini beradi. Biroq bu imkoniyatdan foydalanishda xodimning roziligi, soat miqdorining cheklanganligi, adolatli haq toʻlash va mehnat xavfsizligi kabi ustuvor printsiplar qatʼiy saqlanishi shart.

Shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasining Vazirlar Mahkamasining 2012 yil 18 oktyabrdagi 297-son qarori bilan tasdiqlangan “Oʻrindoshlik asosida hamda bir necha kasbda va lavozimda ishlash tartibi toʻgʻrisida”gi nizomning 20-25-bandlarida ham bir necha kasbda va lavozimda ishlash tartibiga oid qoidalar belgilangan.

Ushbu Nizomning 20-bandiga koʻra, xodim tomonidan mehnat shartnomasida koʻrsatilgan oʻzining asosiy ishi bilan bir qatorda ayni shu tashkilotda asosiy kasb va lavozim boʻyicha qonunchilikda belgilangan ish vaqti davomida boshqa kasb va lavozimdagi qoʻshimcha ishni bajarish bir necha kasbda va lavozimda ishlash hisoblanadi.

Xodim tomonidan mehnat shartnomasida koʻrsatilgan oʻzining asosiy ishi bilan bir qatorda ayni shu tashkilotda asosiy kasb va lavozim boʻyicha qonunchilikda belgilangan ish vaqti davomida oʻsha kasb va lavozimdagi qoʻshimcha ishlarni bajarish xizmat koʻrsatish zonasini kengaytirish, ishlar hajmini koʻpaytirish hisoblanadi.

Bir necha kasbda va lavozimda ishlashga, xizmat koʻrsatish zonasini kengaytirishga, ishlar hajmini koʻpaytirishga shunday kasb va lavozim boʻyicha boʻsh ish oʻrni mavjud boʻlganda yoxud qonunchilikda nazarda tutilgan hollarda xodim tomonidan vaqtinchalik yoʻq boʻlgan xodimning vazifalarini bajarishda yoʻl qoʻyiladi.

Mazkur Nizomning 21-bandiga koʻra, kasblar va lavozimlarda bir necha kasb va lavozim asosida ishlashga, xizmat koʻrsatish zonasini kengaytirishga, ishlar hajmini koʻpaytirishga, qoidaga koʻra, jumlasiga ushbu xodim kiradigan xodimlarning ana shu toifasi doirasida ruxsat etiladi.

Kasblar va lavozimlarda bir necha kasb va lavozim asosida ishlash, xizmat koʻrsatish zonasini kengaytirish, byudjet tashkiloti xodimlarining ish hajmini koʻpaytirish Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi hamda Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi bilan kelishgan holda vazirliklar va idoralar tomonidan tasdiqlangan kasblar va lavozimlarda bir necha kasb va lavozim asosida ishlaganlik, xizmat koʻrsatish zonasini kengaytirganlik, ishlar hajmini koʻpaytirganlik uchun qoʻshimcha haq belgilanishi mumkin boʻlgan kasblar va lavozimlar roʻyxatiga muvofiq amalga oshiriladi.

Ushbu Nizomning 25-bandiga koʻra, kasb (lavozim) boʻyicha bir necha kasb va lavozim asosida bajariladigan ishlarni bir necha xodim oʻrtasida taqsimlashga yoʻl qoʻyiladi.

2.1. Xodimga topshirilayotgan qoʻshimcha ish bir necha kasbda (lavozimda) ishlash, xizmat koʻrsatish doirasini kengaytirish, ish hajmini koʻpaytirish, vaqtincha yoʻq boʻlgan xodimning majburiyatlarini mehnat shartnomasida belgilangan ishdan ozod etilmagan holda bajarish orqali amalga oshiriladi.

Bir necha kasbda (lavozimda) ishlash, xizmat koʻrsatish doirasini kengaytirish, ish hajmini koʻpaytirish, vaqtincha yoʻq boʻlgan xodimning majburiyatlarini mehnat shartnomasida belgilangan ishdan ozod etilmagan holda bajarish ushbu moddada umumiy qilib qoʻshimcha ish deb eʼtirof etilgan.

2.2. Xodimga topshirilayotgan qoʻshimcha ish xodim mehnat shartnomasida shart qilib koʻrsatilgan asosiy ishga nisbatan boshqa kasb (lavozim) boʻyicha qoʻshimcha ishni bajarayotgan hollarda bir necha kasbda (lavozimda) ishlash boʻladi.

Ushbu normaga koʻra, “bir necha kasbda (lavozimda) ishlash” atamasi koʻpincha qoʻshimcha ish, qoʻshimcha vazifa, lavozimlar birlashmasi kabi tushunchalar bilan yaqin aloqada boʻladi. Mazkur holatda asosiy kasb va lavozimdagi ish faoliyatidan tashqari, xodim yana bir vazifani oʻz zimmasiga oladi. Bu vazifa boshqa lavozim boʻlishi, boshqa kasb boʻlishi yoki hatto boshqa boʻlimdagi ish faoliyati boʻlishi mumkin. Muhimi - xodim bu qoʻshimcha vazifani amalga oshirishga rozilik bergan boʻlishi va bunday faoliyat uchun qoʻshimcha haq toʻlanishi shart.

Shu tariqa, xodim mehnat shartnomasida shart qilib koʻrsatilgan asosiy ishga nisbatan boshqa kasb (lavozim) boʻyicha qoʻshimcha ishni bajarayotgan hollar huquqiy jihatdan “bir necha kasbda (lavozimda) ishlash” deb baholanadi va bu faoliyat qonuniy ravishda asoslantirilgan boʻlishi zarur. Mazkur holatda ish beruvchi va xodim oʻrtasidagi oʻzaro ishonch, kelishuvga asoslangan munosabatlar, mehnat shartnomasining toʻgʻri tuzilishi va adolatli ish haqi masalalari mehnat huquqining asosiy ustunlaridan biri sifatida namoyon boʻladi. Bu yoʻnalishdagi muvaffaqiyat xodim manfaatlarini himoya qilish va mehnat samaradorligini taʼminlash bilan bogʻliq.

2.3. Ushbu qoida mehnat munosabatlaridagi yana bir muhim holat - xodim oʻzining asosiy kasbi (yoki lavozimi) doirasida, yaʼni qoʻshimcha lavozim emas, balki aynan oʻsha lavozimning oʻzi boʻyicha xizmat koʻrsatish doiralari kengaytirilgan yoki ish hajmi koʻpaytirilgan vaziyatlarni tartibga soladi.

Bu holatlarda bir necha kasb va lavozimda ishlash deb atalmasa-da, mehnat majburiyatlarining kengayishi, yaʼni bir lavozim doirasida faoliyat hajmi ortishi bilan bogʻliq. Bu holatda xodim, masalan, avval maʼlum bir doirada ishlagan boʻlsa, endi shu lavozim doirasida qoʻshimcha masʼuliyatlar, xizmat obʼyektlari, xizmat koʻrsatish hududlari yoki ishlab chiqarish hajmlarini oʻz zimmasiga oladi.

Mehnat shartnomasi doirasidagi lavozim oʻzgarmaydi, ammo shu lavozimga nisbatan yuklama va masʼuliyat koʻlami kengayadi. Bu holat odatda xodimning samaradorligidan kelib chiqib, ish beruvchi tashabbusi bilan amalga oshiriladi va xodimning roziligi asosida amalga oshirilishi kerak.

Ushbu normada nazarda tutilgan xizmat koʻrsatish doiralarini kengaytirish yoki ish hajmini koʻpaytirish amalda quyidagi shakllarda namoyon boʻlishi mumkin:

xizmat koʻrsatish hududining kengayishi, masalan, bir elektrik avval bir tsexga xizmat koʻrsatgan boʻlsa, endi ikkita tsexga masʼul qilinadi;

mijozlar sonining koʻpaytirilishi, misol uchun, bank xodimiga avval 30 mijoz yuklatilgan boʻlsa, endi 60 mijozga xizmat koʻrsatish topshiriladi;

ishlab chiqarish yoki xizmat hajmining oshirilishi, masalan, bir mashina operatoriga ikki emas, uchta uskuna topshirilishi.

qoʻshimcha funktsiyalarning yuklanishi, aytaylik, shu lavozimdagi mutaxassis endi ish beruvchi tomonidan navbatchilik, texnik xizmat yoki hisobot yuritish kabi vazifalar bilan ham shugʻullanadi.

Bu holatlarning barchasi asosiy kasbning oʻzi saqlangan holda mehnat majburiyatlarining kengayishi bilan tavsiflanadi va ular mehnat shartnomasining tegishli qismlarida yoki ichki hujjatlarda koʻrsatilgan boʻladi.

Xodimga xizmat koʻrsatish doirasini kengaytirish yoki ish hajmini oshirish jarayonida mehnat qonunchiligida bir qator huquqiy kafolatlar va cheklovlar nazarda tutilgan:

bu faoliyatga xodimning yozma roziligi boʻlishi shart;

xodimning umumiy ish vaqti qonun bilan belgilangan haftalik ish vaqti normasidan (40 soat, 36 soat va hokazo) oshmasligi zarur;

qoʻshimcha mehnat majburiyatlari uchun qoʻshimcha haq toʻlash shart.

Ushbu norma mehnat munosabatlaridagi moslashuvchanlikni, ish beruvchi va xodim oʻrtasidagi oʻzaro ishonch va kelishuv asosidagi faoliyatni huquqiy asosda taʼminlaydi. Asosiy lavozim doirasida xizmat koʻrsatish hajmining kengayishi - bu faqat iqtisodiy manfaat manbai emas, balki mehnat shartlarini toʻgʻri tartibga solish, mehnat huquqlarini himoya qilish, adolatli va samarali ish yuritishning murakkab, biroq muhim mexanizmidir.

MISOL

Oziq-ovqat sanoati korxonasida ishlaydigan texnik muhandis har kuni bitta tsexda nazorat funktsiyasini bajaradi. Kelib tushgan yangi buyurtmalar tufayli korxona rahbariyati unga yana bir tsexdagi jarayonni ham nazorat qilishni topshiradi. Har ikki tsexda bir xil vazifa bajaradi, lekin xizmat koʻrsatish hududi kengaygan.

2.4. Mehnat munosabatlarida doimiy uchrab turadigan, lekin huquqiy jihatdan diqqat talab etadigan bir holat- vaqtincha yoʻq boʻlgan xodimning majburiyatlarini bajarish masalasiga bagʻishlangan. Bu qoida oʻz mohiyatiga koʻra mehnat huquqidagi vaqtinchalik mehnat aloqalari mexanizmi, qoʻshimcha vazifalar va ishchi kuchini qayta taqsimlash masalalari bilan bevosita bogʻliqdir.

Mazkur normaga koʻra, agar tashkilotda muayyan xodim vaqtincha ishda boʻlmasa, u holda uning mehnat vazifalari boshqa xodimga vaqtinchalik tarzda yuklatilishi mumkin. Bunda xodim mehnat shartnomasida belgilangan asosiy ishidan ozod etilmagan holda oʻzining mehnat funktsiyalarini bajarish bilan bir qatorda bir ish vaqti davomida, vaqtincha yoʻq xodimning vazifalarini bajarish muddati chegarasi, yoʻq boʻlgan xodimning ishga chiqishi bilan belgilanadi.

Ushbu norma mehnat bozoridagi real ehtiyojlar, kadr yetishmasligi va vaqtincha mehnatga layoqatsizlik sharoitida ish beruvchi va xodim oʻrtasidagi oʻzaro manfaatli munosabatlarni huquqiy jihatdan rasmiylashtirish imkonini beradi. Lekin bu munosabatlar har doim xodimning roziligi, adolatli ish haqi, mehnat shartlariga rioya qilish, va mehnat shartnomasining oʻzgarmasligi kabi asosiy qoidalarga tayanishini talab etadi.

Vaqtincha yoʻq boʻlgan xodimning majburiyatlarini mehnat shartnomasida belgilangan, asosiy ishidagi ayni oʻsha kasb (lavozim) yoki boshqa kasb (lavozim) boʻyicha ishdan ozod etilmagan holda bajarishning asosiy shartlari va tartibi keyingi qismlarda koʻrsatilgan.

3. Ushbu moddaning uchinchi qismida xodim tomonidan bajariladigan qoʻshimcha ishni amalga oshirish muddati, uning mazmuni va hajmi hamda vaqtincha ishchi oʻrniga yuklatilgan majburiyatlarning huquqiy chegaralari aniq belgilab berilgan. Bu norma, avvalo, mehnat huquqidagi mehnat shartlarini kelishuv asosida aniqlash printsipi, mehnatning tashkil etilishida ikki tomonlama kelishuv tamoyili, shuningdek xodim manfaatlarini muhofaza qilish kafolatlarini taʼminlash maqsadida ishlab chiqilgan. Bu qoida mehnat qonunchiligining tarkibiy qismi boʻlib, xodimning asosiy mehnat majburiyatlariga qoʻshimcha vazifalar yuklatilishining chegaralari va huquqiy meʼyorlarni belgilaydi.

Mazkur qismida qoʻshimcha ish aniq muayyan muddatga yoki nomuayyan muddatga belgilanishi mumkinligi koʻrsatilmoqda. Bu yerda eʼtibor berish kerakki, muddatning belgilanishi mehnat shartnomasi taraflari - xodim va ish beruvchi oʻrtasidagi kelishuv asosida amalga oshiriladi. Xodim qoʻshimcha ishni:

muayyan muddatga, masalan, 3 oy, 6 oy yoki aniq sanalar bilan cheklangan vaqt ichida;

nomuayyan muddatga, yaʼni doimiy tarzda, shartnoma yoki alohida kelishuv bekor qilinguniga qadar shartlarida bajarishi mumkin;

Qoʻshimcha ishga doir mazmun (qanday vazifalarni bajarish) va hajm (qancha miqdorda, qay darajada, qancha vaqt oraligʻida) masalalari ham kelishuv asosida hal qilinadi.

Hajm borasida ish beruvchi xodimning umumiy mehnat unumdorligi, sogʻligʻi va ish vaqti meʼyorlarini hisobga olgan holda qonun doirasida faoliyat yuklatishi mumkin. Aks holda, bu ish vaqtidan tashqari ish deb baholanadi.

Ushbu normadagi eng muhim nuqta - vaqtincha yoʻq xodimning oʻrnida ishlash muddati bilan cheklanganlik tamoyilidir. Demak, agar biror xodim kasal boʻlib, mehnatga layoqatsizlik varaqasi asosida 20 kun ishga chiqmasa yoki taʼtilga chiqqan boʻlsa (masalan, yillik mehnat taʼtili, xizmat safari va h.k.), u holda uning majburiyatlarini bajarayotgan xodim faqat shu boshqa xodimning ishda boʻlmagan davridagina uning oʻrnida ishlash huquqiga ega boʻladi. Ushbu chegara muayyan boʻlib, uni uzaytirish yoki uzluksiz bajarishga majburlash - qonun buzilishi hisoblanadi. Shuningdek, vaqtincha vazifa bajarayotgan xodim mazkur yuklama tufayli asosiy vazifalaridan ozod etilmaydi, yaʼni uning qoʻshimcha faoliyati umumiy mehnat vazifalari hisobida aniq ajratilgan boʻlishi va huquqiy normalar va manfaatlar oʻrtasidagi mutanosib tenglik saqlanishi kerak.

4. Ushbu moddaning toʻrtinchi qismi qoʻshimcha ishni bajarish toʻgʻrisidagi kelishuv - tuzilishining vaqti va huquqiy shaklini tartibga soladi. Bu norma orqali mehnat shartnomasining tarkibiy qismlari qay hollarda va qanday tartibda qoʻshimcha majburiyatlar bilan toʻldirilishi mumkinligini aniq belgilanadi.

Ushbu moddaning ikkinchi qismida nazarda tutilgan qoʻshimcha ish xodim tomonidan doimiy asosda bajarilishi toʻgʻrisidagi kelishuvga ishga qabul qilish chogʻida, yaʼni mehnat shartnomasi tuzilayotgan paytda yoki mehnat faoliyati davomida, yaʼni xodim ish faoliyatini amalga oshirayotgan paytda taraflar oʻrtasida erishilishi mumkin.

Agar xodimni ishga qabul qilishda ushbu modda ikkinchi qismining ikkinchi va uchinchi xatboshilarida nazarda tutilgan (boshqa kasb (lavozim) boʻyicha ishlash va xizmat koʻrsatish doiralarini kengaytirish yoki ishlar hajmini koʻpaytirish) qoʻshimcha ish doimiy asosda bajarilishi haqidagi ish beruvchi va xodim kelishgan boʻlsa, bu mehnat shartnomasida uning qoʻshimcha sharti sifatida koʻrsatiladi. Bu shart mehnat shartnomasida alohida modda yoki bandi sifatida aks ettirilishi, uning shartlari (mazmun, muddat, haq toʻlash tartibi, masʼuliyat va h.k.) aniq yozilishi kerak.

Agar ushbu modda ikkinchi qismining ikkinchi va uchinchi xatboshilarida nazarda tutilgan (boshqa kasb (lavozim) boʻyicha ishlash va xizmat koʻrsatish doiralarini kengaytirish yoki ishlar hajmini koʻpaytirish) qoʻshimcha ish toʻgʻrisidagi kelishuv xodim ish faoliyatini amalga oshirayotgan paytda yuzaga kelsa, u holda mehnat shartnomasiga qoʻshimcha kelishuv tarzida rasmiylashtiriladi. Qoʻshimcha kelishuvda aynan qaysi vazifalar yuklatilishi, ularning doimiy xarakterda bajarilishi, miqdori, haq toʻlash shakli, muddati, mehnat sharoiti kabi shartlar aniq va yozma ravishda ifoda etilishi shart.

Ushbu norma mehnat shartnomalaridagi qoʻshimcha ish yuklamalarini rasmiylashtirish, ularni qaysi bosqichda va qanday shaklda tasdiqlash mumkinligini aniq belgilab beradi. Bu norma orqali ish beruvchi va xodim oʻrtasidagi munosabatlarda huquqiy aniqlik, hisobdorlik va shaffoflik taʼminlanadi.

MISOL

Kichik korxonada huquqshunosni ishga qabul qilishda unga xodimlar bilan ishlash vazifasini ham bajarish yuklatilishi hamda ish beruvchi bilan xodim kelishuvga erishdi. Shunda u bilan tuzilgan mehnat shartnomada bu alohida shart sifatida koʻrsatildi.

HUJJATLARDAN NUMANA

Qoʻshimcha ishni doimiy asosda bajarishni topshirish haqidagi

_____-son qoʻshimcha kelishuv

(________-son mehnat shartnomasiga ilova)

_____________ — 20___ yil «____» ________

(shartnoma tuzilgan joy)

1. Mazkur qoʻshimcha kelishuv tashkilot _____________________ nomidan

(toʻliq nomi)

_____________________________ keyingi oʻrinlarda «Ish beruvchi» deb ataladi

(F.I.Sh.)

va xodim _________________________________________________ oʻrtasida tuzildi.

(F.I.Sh.)

2. _____________________da ishlovchi xodim _____________________ga

(tarkibiy boʻlinma nomi va lavozim nomi) (F.I.Sh)

__________________________________________________ bajarish doimiy muddatga

(qoʻshimcha ish haqida yoziladi)

topshiriladi.

3. Xodim ushbu qoʻshimcha ishni lavozim yoʻriqnomasida koʻrsatilgan vazifalarni asosiy ish bilan birgalikda va asosiy ishi uchun belgilangan ish vaqti (kunlik 8 soat, haftada 40 soat) davomida doimiy ravishda barajarish orqali amalga oshiradi.

4. Ish beruvchi xodimga bajargan qoʻshimcha ishiga asosiy ishi uchun belgilangan lavozim maoshining ________ foizi miqdorida har oyda qoʻshimcha haq toʻlaydi.

5. Ushbu qoʻshimcha kelishuv bir xil kuchga ega boʻlgan kamida ikki nusxada yozma shaklda tuzilib, ularning har biri taraflar tomonidan imzolanadi, mehnat shartnomasining bir nusxasi xodimga beriladi, boshqasi ish beruvchida saqlanadi.

Mehnat shartnomasining rekvizitlari:

Xodim — Ish beruvchi

__________________________________________ — __________________________________________

(familiyasi, ismi va otasining ismi toʻliq) — (familiyasi, ismi va otasining ismi toʻliq)

__________________________________________ — __________________________________________

(fuqarolik pasporti yoki identifikatsiyalovchi ID-karta maʼlumotlari) — (tashkilot yoki boʻlinma nomi)

__________________________________________ — __________________________________________

(manzili, telefon raqami) — (joylashgan joyi, telefon raqami)

__________________________________________ — __________________________________________

(JSHSHIR) — (STIR va bank rekvizitlari)

__________________________________________(shaxsiy jamgʻarib boriladigan pensiya hisobvaragʻi) — __________________________________________

_________________________

sana va imzo — _______________________

sana imzo va muhr

5. Ushbu normaga koʻra, agar xodim va ish beruvchi kelishilgan aniq muddat ichida qoʻshimcha ishni amalga oshirish toʻgʻrisida kelishib olgan boʻlsa, bunday mehnat yuklamasi alohida mehnat shartnomasini oʻzgartirishni talab qilmaydi, balki ish beruvchining buyrugʻi orqali rasmiylashtiriladi.

Bu holat, asosan, vaqtinchalik yuklama, qisqa muddatli faoliyat (masalan, 1 oyga, 15 kunga, bir semestrga va h.k.) boʻlganda tegishli hisoblanadi. Mazkur jarayonda:

xodim ish beruvchi tomonidan rasmiy chiqarilgan buyruq bilan tanishtiriladi;

buyruqda qoʻshimcha ishning turi, muddati, hajmi va haq toʻlash shartlari aniq koʻrsatiladi;

xodim mazkur buyruq mazmuniga rozilik bildirgan taqdirda uni imzolaydi;

bu holat alohida qoʻshimcha mehnat shartnomasi yoki qoʻshimcha kelishuv tuzishni talab etmaydi.

MISOL

Korxonada bogʻbon vazifasida ishlovchi xodimga hovli supuruvchi vakant boʻlganligi sababli ushbu lavozimga xodim ishga qabul qilingunga qadar bogʻbonga vaqtinchalik ushbu vazifa buyruq bilan yuklatildi va buyruqda ushbu muddat ham qoʻshimcha haq miqdori koʻrsatildi.

6. Mazkur norma mehnat munosabatlarida huquqiy va amaliy jihatdan ajratish zarur boʻlgan ikki turdagi holatni toʻgʻri va aniq belgilaydi:

vaqtincha yoʻq boʻlgan xodimning vazifalarini bajarish;

bu vazifalar allaqachon shtatdagi boshqa bir xodimning lavozim majburiyatlari tarkibiga kiritilgan boʻlsa.

Bu holatda, xodim oʻzining asosiy ishidan ozod etilmagan holda qoʻshimcha vazifa emas, oldindan bu haqida mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilikda yoki mehnat shartnomasida yoxud mansab (lavozim) yoʻriqnomasida koʻrsatilgan boʻlsa, oʻz lavozim majburiyatlariga vaqtincha yoʻq boʻlgan xodimning majburiyatlarini bajarish kiradigan shaxs zimmasiga yuklatish ish beruvchining buyrugʻi bilan rasmiylashtiriladi.

Majburiyatlarni vaqtincha bajarish zimmasiga yuklatilayotgan xodimning biror-bir qoʻshimcha roziligini olishni talab etmaydi hamda qoʻshimcha ravishda haq toʻlanmaydi.

Bu qoida mehnat shartnomasi va mansab yoʻriqnomasining ahamiyatini yanada kuchaytiradi. Agar vazifa yuqoridagi hujjatlarda yozilgan boʻlsa, uni bajarish xodimning toʻgʻridan-toʻgʻri majburiyati hisoblanadi. Undan bosh tortish mehnat intizomi buzilishiga olib keladi.

Shtatdagi uning oʻrnini bosadigan xodimga vaqtincha yoʻq boʻlgan xodimning majburiyatlarini bajarish mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilikda yoki mehnat shartnomasida yoxud mansab yoʻriqnomasida koʻrsatilmagan boʻlsa, bunday holatda avval mehnat shartnomasiga yoki mansab (lavozim) yoʻriqnomasiga oʻzgartirish kiritish keyin qoʻshimcha ishga yuklash mumkin boʻladi.

MISOL

Korxonada 3 nafar mutaxassis faoliyat yuritadi. Ularning mansab yoʻriqnomasida hamkorlik boʻyicha mutaxassisning vaqtincha yoʻqligi davrida uning vazifalarini bajarish degan band mavjud. Shulardan biri 10 kunlik kasallik varaqasi olib, ishga chiqmaydi. Korxona rahbariyati ikkinchi mutaxassisga uning vazifalarini bajarish yuklaydi. Bu ish buyruq orqali rasmiylashtiriladi.

XALQARO STANDARTLAR

Ushbu norma Oʻzbekiston tomonidan ratifikatsiya qilgan XMTning 29-sonli va 105-sonli Konventsiyasi talablariga toʻliq muvofiqdir.

7. Ushbu norma mehnat huquqining muhim printsiplaridan biri ixtiyoriylik, taraflar tengligi va kelishuvga asoslangan munosabatlarni taʼminlashga xizmat qiladi. Bu qoida xodim va ish beruvchi oʻrtasida tuzilgan qoʻshimcha ish yuzasidan kelishuvlarning bekor qilinishi yoki rad etilishi tartibini belgilaydi. Yaʼni, ikkala tomon ham qoʻshimcha ish yuzasidan oldingi kelishuvdan voz kechish huquqiga ega, lekin bu huquqni amalga oshirish belgilangan tartib va muddatga rioya qilingan holda yuz beradi.

Unga koʻra:

xodim belgilangan qoʻshimcha ishni (masalan, xizmat koʻrsatish doirasini kengaytirish, vaqtincha boshqa xodimning vazifalarini bajarish) bajarishni rad etish huquqiga ega;

ish beruvchi qoʻshimcha ish yuklash toʻgʻrisidagi topshiriqni bekor qilish huquqiga ega.

Ushbu holatda har ikki holatda ham taraflar bu haqida uch ish kunidan kam boʻlmagan muddatda, yozma shaklda ogohlantirish orqali amalga oshirilishi lozim.

Ushbu normaning muhim jihati - bu huquqiy imkoniyat 116-moddaning oltinchi qismida nazarda tutilgan holatlarga tatbiq etilmasligidir.

Yaʼni, agar vaqtincha yoʻq boʻlgan xodimning vazifalarini bajarish majburiyati mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilik yoki mehnat shartnomasi yoxud mansab yoʻriqnomasida koʻrsatilgan boʻlsa va bu vazifalarni bajarish ish beruvchining buyrugʻi bilan rasmiylashtirilgan boʻlsa, u holda xodim ushbu vazifani bajarishni rad etish huquqiga ega emas.

Bunday holatda agar mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilikda belgilab qoʻyilmagan boʻlsa, faqat ish beruvchi va xodim oʻrtasidagi kelishuvga koʻra tegishli hujjatlarni rasmiylashtirish (mehnat shartnoma yoki mansab yoʻriqnomaga oʻzgartirish kiritish) orqali amalga oshirish mumkin boʻladi.

MISOL

Korxonada muhandis vazifasini bajarayotgan xodim, vaqtincha boʻsh turgan boʻlim boshligʻi vazifasini ham bajarayotgan edi. Uning yuklamasi ortib ketgani uchun, 5 iyun kuni ish beruvchiga yozma tarzda murojaat qilib, 8 iyundan boshlab qoʻshimcha vazifani bajarmaslik niyatini bildirgan. Bu holat — qonunga toʻliq mos keladi.