1. Bu modda mehnat huquqidagi adolatni tiklash mexanizmini belgilaydi, yaʼni agar ish beruvchi xodimni asossiz yoki qonunni buzgan holda ishdan chetlatsa, xodim:

shikoyat qilish huquqiga ega;

ishga qayta tiklanishi mumkin;

moddiy va maʼnaviy ziyon uchun kompensatsiya olish huquqiga ega.

Qonunga xilof ravishda ishdan chetlashtirish deganda quyidagi holatlarda boʻlishi mumkin:

Holat — Izoh

Chetlashtirishga huquqiy asos yoʻq — Masalan, xodim sogʻlom boʻlsa ham “tibbiy koʻrikdan oʻtmagan” deb hisoblangan holat

Chetlashtirishda tartib buzilgan — Buyruq chiqarilmagan, sabab koʻrsatilmagan, xodim bilan tanishtirilmagan

Chetlashtirish muddati yoki sababi koʻrsatilmagan — MK 153-moddasi 5-qismi talablari buzilgan

Ishdan chetlatish asossiz choʻzilgan — Muddat yoki sabab tugagan boʻlsa ham ishga tiklanmagan

Xodimga himoya vositasi berilmagan, lekin ayb xodimga yuklangan — Bu holda ham noqonuniy chetlashtirish hisoblanadi

Xodim qonunga xilof ishdan chetlatilgan deb hisoblasa, ishdan chetlashtirilishi ustidan belgilangan tartibda shikoyat qilishi mumkin.

Uning shikoyatini koʻrib chiquvchi organ qonunga xilof ravishda ishdan chetlashtirilganligi tasdigʻini topganda avvalgi ishini taqdim etish hamda oʻziga yetkazilgan moddiy zararning oʻrnini qoplash va maʼnaviy ziyonni kompensatsiya qilish toʻgʻrisidagi talablari qanoatlantirilishi lozim.

2. Agar ishdan chetlashtirishni ish beruvchi amalga oshirgan boʻlsa, u oʻz harakatlarining qonuniyligini isbotlashi kerak, agar ishdan chetlashtirishni davlat organi (tergovchi, surishtiruvchi va h.k.) talab qilgan boʻlsa, u holda isbotlash vazifasi oʻsha organ zimmasiga oʻtadi.

Bu qoida xodimni noqonuniy jazolash yoki ishsiz qoldirish holatlarining oldini olish uchun joriy etilgan.

Nega isbotlash vazifasi ish beruvchiga yuklatilgan? Chunki:

ishdan chetlashtirish buyrugʻini chiqarayotgan — ish beruvchining oʻzi;

uning qoʻlida barcha hujjatlar, sabablar va asoslar mavjud;

xodim odatda bunday hujjatlarga kirish imkoniga ega emas;

shuning uchun qonun adolatli tarzda isbotlash yukini ish beruvchi zimmasiga qoʻyadi.

Davlat organlari orqali chetlashtirish holatlarida qonun ayrim holatlarda ish beruvchi emas, davlat organi talabiga koʻra xodimni ishdan chetlatishni talab qiladi. Masalan:

Davlat organi — Chetlashtirish asosi

Bosh davlat sanitariya vrachi — Emlashdan bosh tortgan yoki karantin xavfi boʻlgan holatda

Davlat mehnat inspektsiyasi — Mehnat muhofazasi qoidalari buzilganda

Prokuratura organlari — Tekshiruv davomida ishda boʻlishi xalaqit berganda

Sud yoki tergov organlari — Ayrim tekshiruv yoki jinoyat ishlari bilan bogʻliq holatda

3. Sharhlanayotgan moddaning uchinchi qismi ishdan noqonuniy chetlashtirish holatlarida kim zararni qoplashi kerakligini ikki yoʻnalishda belgilaydi:

agar ish beruvchi aybdor boʻlsa, ish beruvchi toʻlaydi;

agar davlat organi aybdor boʻlsa, davlat byudjetidan qoplanadi, keyin aybdor shaxslardan regress tarzda undiriladi.

Ushbu holatda faqat davlat tashkilotlari emas, balki agar xususiy korxonalarda xodim vakolatli davlat organlarining talabiga koʻra qonunga xilof ravishda ishdan chetlashtirilgan boʻlsa ham, Davlat byudjeti mablagʻlari hisobidan xodimga yetkazilgan moddiy zararning oʻrni qoplanishi hamda maʼnaviy ziyon kompensatsiya qilinishi, keyinchalik aybdor shaxslardan regress tartibida undirilishi kerak.

Bunday holatda xususiy korxona davlat organiga Davlat byudjetidan moddiy zararning oʻrni qoplanishi hamda maʼnaviy ziyon kompensatsiya qilinishi soʻrab murojaat qilishi mumkin. Toʻlovlar toʻlab berilgandan keyin davlat organi davlat byudjetiga yetkazilgan zararni keyinchalik aybdor shaxslardan regress tartibida undirishi kerak.