Mehnatga oid munosabatlar sababli ish beruvchiga taqdim etilgan, xodimning, shuningdek uning oila aʼzolarining hayotidagi faktlar, voqealar va holatlar toʻgʻrisidagi axborot xodimning shaxsga doir maʼlumotlaridir.
Shaxsga doir maʼlumotlar jumlasiga xodim toʻgʻrisidagi quyidagi maʼlumotlar kiradi:
familiyasi, ismi, otasining ismi, tugʻilgan sanasi va joyi;
jismoniy shaxsning shaxsiy identifikatsiya raqami (mavjud boʻlsa);
maʼlumoti (qachon va qaysi taʼlim tashkilotlarini tugatganligi, diplomlari raqamlari, diplom boʻyicha tayyorgarlik yoʻnalishi yoki mutaxassisligi, malakasi);
mehnat faoliyati boshlanganidan eʼtiboran bajarilgan ishlari (harbiy xizmatni qoʻshib hisoblaganda);
doimiy yoki vaqtincha yashash joyi boʻyicha roʻyxatdan oʻtgan manzili;
pasportiga oid maʼlumotlar (seriyasi, raqami, kim tomonidan va qachon berilganligi) va identifikatsiya ID-karta maʼlumotlari;
shaxsiy telefon raqami, elektron pochta manzili;
harbiy majburiyatga daxldorligi, harbiy roʻyxatga olish boʻyicha maʼlumotlar (zaxirada boʻlgan fuqarolar va harbiy xizmatga chaqirilishi lozim boʻlgan shaxslar uchun);
soliq toʻlovchining identifikatsiya raqami;
shaxsiy jamgʻarib boriladigan pensiya hisobvaragʻining raqami;
majburiy tibbiy koʻrik natijalari;
xodim bilan mehnat shartnomasini bekor qilish asoslari;
oilaviy ahvoli, yaqin qarindoshlarining familiyasi, ismi, otasining ismi va tugʻilgan sanalari;
xodimning va (yoki) uning oila aʼzolarining hayotidagi ish beruvchiga maʼlum boʻlib qolgan faktlar, voqealar hamda holatlar haqidagi boshqa maʼlumotlar.
Xodimning shaxsga doir maʼlumotlari toʻgʻrisidagi axborot maxfiy axborot toifasiga taalluqlidir.
1. Xodim haqida ish beruvchiga taqdim etilgan maʼlumotlar, yaʼni uning shaxsiy hayoti, oila aʼzolari, turmush tarzi va shaxsiy holatlariga oid maʼlumotlar mehnat qonunchiligida shaxsga doir maʼlumotlar deb eʼtirof etiladi.
Bu maʼlumotlar ishga qabul qilish, mehnat sharoitlarini tashkil etish, mehnatga haq toʻlash, mehnat munosabatlari jarayonida xodim huquq va kafolatlarini amalga oshirishda zarur boʻladi.
Shaxsga doir maʼlumotlar tushunchasi mehnat huquqida shaxsning shaxsiy hayoti daxlsizligi printsipi bilan chambarchas bogʻliq hisoblanadi.
Ish beruvchi bunday maʼlumotlarni olishga haqli boʻlsa-da, ulardan faqat mehnat munosabatlari maqsadlarida foydalanishi mumkin.
Bu norma Konstitutsiyadagi shaxsiy hayot daxlsizligi va shaxsiy maʼlumotlarni muhofaza qilish huquqiy kafolatlarining mehnat huquqi sohasidagi ifodasi hisoblanadi.
Ishga qabul qilish jarayonida xodimdan pasport maʼlumotlari, oilaviy ahvoli, farzandlari haqida maʼlumot, sogʻliqqa oid maʼlumot va boshqa maʼlumotlar talab qilinishi mumkin.
Bu maʼlumotlar ish beruvchi tomonidan qonuniy maqsadlarda, yaʼni ishchi jadvalini tuzish, mehnat taʼtillarini belgilash, qoʻshimcha kafolatlar berish va boshqalar uchun qoʻllanilishi lozim.
Mazkur maʼlumotlarni xodimning roziligisiz uchinchi shaxslarga berish taqiqlanadi. Bu shaxsiy maʼlumotlarni himoya qilishning asosiy kafolati sanaladi.
Oila kodeksining 5-moddasiga muvofiq, oila aʼzolari deganda er-xotin, ota-ona va bolalar (farzandlikka oluvchilar va farzandlikka olinganlar) tushuniladi.
2. Mehnat munosabatlarida ish beruvchiga taqdim etiladigan shaxsga doir maʼlumotlar xodimning shaxsiy hayoti haqidagi maʼlumotlarni ham qamrab oladi. Ushbu maʼlumotlar xodimning shaxsiy hayoti daxlsizligiga daxldor boʻlgani uchun qonunchilikda ularni toʻplash, saqlash, qayta ishlash va tarqatish qatʼiy tartibga solinadi.
Shaxsiy maʼlumotlar doirasi qonun orqali aniq belgilab qoʻyilgan. Bundan koʻzlangan maqsad ish beruvchining ortiqcha, ishga aloqasi boʻlmagan maʼlumotlarni talab qilishining oldini olish hisoblanadi.
Maʼlumotlar roʻyxati xodimning huquqiy maqomini (pasport, INN, PINFL, harbiy majburiyat), kasbiy salohiyatini (taʼlim, diplomlar, mehnat faoliyati), ijtimoiy holatini (oilaviy ahvol, yaqin qarindoshlari), shuningdek sogʻligʻini (tibbiy koʻrik natijalari) qamrab oladi.
Oilaviy ahvol deganda turmush qurgan yoki boʻydoq ekanligi, yaqin qarindoshlari deganda MKning 121-moddaga asosan ota-ona, aka-ukalar, opa-singillar, oʻgʻillar, qizlar, er-xotin tushuniladi.
Ilmiy nuqtai nazardan, sharhlanayotgan normada “shaxsiy hayot daxlsizligi” printsipi bilan “mehnat huquqlarini taʼminlash” oʻrtasidagi muvozanat taʼminlangan.
Ishga qabul qilishda ish beruvchi xodimdan aynan shu maʼlumotlarni talab qilishi mumkin, lekin ulardan tashqari maʼlumotlarni talab qilish qonunbuzarlik hisoblanadi.
Maʼlumotlarni qayta ishlash va saqlash faqat mehnat munosabatlari maqsadlarida yoʻl qoʻyiladi (masalan, ish haqi hisoblash, pensiya jamgʻarmasiga toʻlovlar oʻtkazish, soliq organlariga hisobot berish).
Ushbu maʼlumotlarni uchinchi shaxslarga xodimning yozma roziligisiz berish taqiqlanadi, faqat qonun bilan belgilangan holatlar (sud, tergov, soliq organlari) istisno hisoblanadi.
Tibbiy maʼlumotlar — alohida muhofaza qilinadigan maʼlumotlar hisoblanadi, ularni ish beruvchi maxsus sir saqlash shartlari asosida yuritishi kerak.
3. Xodimning shaxsga doir maʼlumotlari uning shaxsiy hayoti, sogʻligʻi, moliyaviy va oilaviy ahvoli, kasbiy faoliyati haqidagi maʼlumotlarni qamrab oladi. Qonunchilikda ular maxfiy axborot sifatida belgilangan.
Buning maʼnosi ish beruvchi ushbu maʼlumotlarni sir saqlashi shartligi, xodimning yozma roziligisiz uchinchi shaxslarga oshkor etilishi mumkin emasligi va faqat qonun bilan belgilangan holatlarda (sud, tergov, soliq, pensiya organlari kabi davlat organlariga) taqdim etilishi mumkinligini anglatadi.
Shaxsiy maʼlumotlarni maxfiy axborot sifatida belgilanishi Konstitutsiyaning shaxsiy hayot daxlsizligi printsipi bilan uygʻunlikni taʼminlaydi.
Sharhlanayotgan norma xodimning ish beruvchi oldidagi huquqiy tengligini ham taʼminlaydi, chunki maʼlumotlardan suiisteʼmol qilish orqali ish beruvchi xodimga bosim oʻtkazishi mumkin.
Ish beruvchi shaxsiy maʼlumotlar bazasini maxsus muhofaza qilish choralarini koʻrishi shart. Agar maʼlumotlar sir saqlanmasa, ish beruvchi moddiy, maʼmuriy yoki jinoiy javobgarlikka tortilishi mumkin.
O'zbekiston Respublikasi Kambag'allikni qisqartirish va bandlik vazirligi