Sharhlanayotgan ushbu modda xodimdan shartnomada nazarda tutilmagan ishlarni bajarishni talab qilishni taqiqlaydi.

Mazkur moddada bevosita taʼkidlanishicha, ish beruvchi, agar ushbu Kodeksda yoki boshqa qonunlarda boshqacha qoidalar belgilanmagan boʻlsa, mehnat shartnomasida shart qilib koʻrsatilmagan ishni xodimdan bajarishni talab qilishga haqli emas. Bu norma xodim manfaatlarini himoya qilishga qaratilgan.

Mehnat shartnomasi - bu erkin kelishuv asosida tuziladigan hujjat boʻlgani bois, u qonun bilan himoyalanadi va tomonlar roziligisiz uning shartlarini oʻzgartirish yoki kengaytirish mumkin emas.

Ushbu normada mehnat shartnomasida shart qilib koʻrsatilmagan ish ikki jihatni oʻz ichiga oladi: kasb yoki lavozim vazifalari doirasidan tashqari ishlar; shartnomada bayon etilmagan qoʻshimcha majburiyatlar va xizmat vazifalari. Masalan, agar shartnomada xodim qurilish muhandisi sifatida belgilangan boʻlsa, undan omborchi, hisobchi yoki yordamchi ishchi sifatida ishlashni talab qilish mumkin emas.

Shuni ham qayd etish lozimki, mazkur moddada ushbu Kodeksda va boshqa qonunda boshqacha qoidalar belgilanmagan boʻlsa degan cheklov mavjud. Demak, ayrim holatlarda xodim shartnomada koʻrsatilmagan ishni bajarishi mumkin. Bunday holatlar quyidagilarni misol qilish mumkin: favqulodda holatlar (tabiiy ofat, yongʻin, halokat); xodimning roziligi bilan vaqtincha boshqa ishga oʻtkazish; shuningdek, bekor turib qolingan hollarda xodim mehnat shartnomasida kelishilganidan boshqa ishga vaqtinchalik, lekin bir kalendar yil davomida oltmish kalendar kundan ortiq boʻlmagan muddatga oʻtkazilishi mumkin.

Mehnat shartnomasida shart qilib koʻrsatilmagan ishni bajarishni talab qilishni taqiqlash bu mehnat munosabatlarida xodimlarning huquqiy muhofazasini taʼminlovchi printsipial norma hisoblanadi. Ushbu modda mehnat shartnomasiga sodiqlik, erkinlik va adolat tamoyillariga asoslanadi. Ish beruvchilar xodimlardan shartnomaviy majburiyatlar doirasidan tashqaridagi ishlarni talab qilmasligi lozim.

Shuningdek, ish beruvchi xodimdan qonunga xilof boʻlgan, xodimning yoki boshqa shaxslarning huquqlarini buzadigan, hayoti va sogʻligʻini xavf ostiga qoʻyadigan, ularning shaʼni, qadr-qimmati hamda ishchanlik obroʻsiga putur yetkazadigan harakatlarni amalga oshirishni talab qilishga haqli emas.

Ushbu norma - ish beruvchining vakolatlarini cheklash va xodimlarning mehnat jarayonidagi qonuniy manfaatlarini himoya qilishga qaratilgan. Masalan, xodimdan qonunga zid ravishda maʼlumot tarqatish, soxta hujjat tayyorlash, poraxoʻrlikda ishtirok etish kabilarni talab qilish taqiqlanadi.

Shartnomada nazarda tutilmagan ishlar qatoriga insonni axloqan kamsituvchi yoki shaʼniga tajovuz qiluvchi vazifalar ham kiradi.

MKning ushbu moddasi - insonning mehnatdagi huquqiy maqomi, qadr-qimmati, sogʻligʻi va huquqiy manfaatlarini himoya qiluvchi huquqiy kafolatdir.

Mehnat qonunchiligiga koʻra, xodimning hayoti va sogʻligʻini xavf ostiga qoʻyadigan holatlarda xodim ish beruvchiga darhol xabar berishi, maʼlum bir ishlarni bajarishdan bosh tortishi mumkinligi belgilangan, bunday holatlar bartaraf etilgunga qadar ish beruvchi ishni davom ettirishni talab qilish huquqiga ega emas.

Qonunga xilof harakatlar deganda amaldagi qonunchilikka zid boʻlgan har qanday harakatlar tushuniladi.

Xodimning yoki boshqa shaxslarning huquqlarini buzadigan harakatlar deganda xodimning yoki boshqa shaxslarning konstitutsiyaviy huquqlari, mehnat huquqlari, mulkiy huquqlari va boshqa huquqlarini buzadigan harakatlar tushuniladi.

MISOLLAR

Kamsitish, shaxsiy hayotga aralashish, mehnat muhofazasi qoidalarini buzish.

Hayoti va sogʻligʻini xavf ostiga qoʻyadigan harakatlar deganda xodimning hayoti va sogʻligʻiga zarar yetkazishi mumkin boʻlgan harakatlar tushuniladi.

MISOLLAR

Xavfli ishlab chiqarish sharoitlarida ishlash, mehnat muhofazasi vositalari bilan taʼminlanmaslik, xavfsizlik texnikasi qoidalarini buzish.

Shaʼni, qadr-qimmati hamda ishchanlik obroʻsiga putur yetkazadigan harakatlar deganda xodimning shaʼni, qadr-qimmati va ishchanlik obroʻsiga zarar yetkazadigan harakatlar tushuniladi.

MISOLLAR

Haqoratlash, tuhmat qilish, mazax qilish, noqonuniy ravishda shaxsiy maʼlumotlarni tarqatish.

Agar ish beruvchi xodimdan yuqorida koʻrsatilgan harakatlarni amalga oshirishni talab qilsa, xodim quyidagi choralarni koʻrishi mumkin:

xodim ish beruvchiga yozma ravishda murojaat qilib, bunday talablar qonunga xilof ekanligini bildirishi va ularni bajarishdan bosh tortishi mumkin;

agar xodim kasaba uyushmasi aʼzosi boʻlsa, kasaba uyushmasiga murojaat qilishi mumkin. Kasaba uyushmasi uning huquqlarini himoya qilish uchun zarur choralarni koʻradi;

Davlat mehnat inspektsiyasiga murojaat qilishi mumkin. Davlat mehnat inspektsiyasi ish beruvchining harakatlarini tekshiradi va qonunbuzarliklar aniqlansa, chora koʻradi.

xodim sudga murojaat qilishi mumkin. Sud ish beruvchining harakatlarini qonuniyligini tekshiradi va uning huquqlari buzilgan boʻlsa, ularni tiklash toʻgʻrisida qaror chiqaradi.